Tái hiện nghi lễ cung đình 'Tống cựu nghinh tân' tại Hoàng thành Thăng Long

Đến dự chương trình có Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong; Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam Ngô Lê Văn; Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Thu Hà; Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker và đại diện lãnh đạo các bộ, sở, ngành của Trung ương và TP. Hà Nội.

Tại Thăng Long – kinh đô của các triều đại phong kiến Việt Nam, văn hóa Tết mang sắc thái đặc biệt, là sự hội tụ và giao thoa giữa văn hóa cung đình và văn hóa dân gian

Tết Nguyên đán là lễ tết lớn nhất và thiêng liêng nhất của người Việt, còn được gọi là “Tết cả”, “Tết ta” hay “Tết âm lịch”.

Đây là thời khắc mở đầu năm mới, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là dịp khép lại những việc đã qua và gửi gắm ước vọng về một năm an lành, tốt đẹp.

Nghi thức tế lễ tại Hoàng thành Thăng Long

Theo truyền thống, Tết bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp và kết thúc vào mùng 7 tháng Giêng với nhiều nghi lễ diễn ra cả trong cung đình lẫn dân gian.

Tại Thăng Long – kinh đô của các triều đại phong kiến Việt Nam, văn hóa Tết mang sắc thái đặc biệt, là sự hội tụ và giao thoa giữa văn hóa cung đình và văn hóa dân gian.

Dưới chế độ quân chủ, nhà vua được coi là người đại diện cho muôn dân, cho sự hưng thịnh và bền vững của quốc gia. Vì vậy, hệ thống nghi lễ Tết cung đình được hình thành với quy mô chặt chẽ, trang nghiêm, thể hiện quyền uy tối cao của triều đình và khát vọng quốc thái dân an.

Theo sử liệu, vào thời Lê Trung hưng, các nghi lễ Tết cung đình diễn ra liên tục từ cuối tháng Chạp đến mùng 7 tháng Giêng, gồm nhiều nghi thức như: lễ cúng Táo quân, lễ Tiến lịch, lễ Tiến xuân ngưu, lễ phất thức, lễ cáp hưởng, lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), lễ trừ tịch, lễ Chính đán, lễ chúc thọ nhà vua, lễ tế giao, lễ khai hạ, lễ khai ấn…

Nghi thức tế lễ trong chương trình

Trong đó, lễ Tiến lịch, lễ Tiến xuân ngưu, lễ thướng tiêu và lễ Chính đán được xem là những nghi lễ quan trọng nhất.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức đã tái hiện tiêu biểu một số nghi lễ gắn với ngày 23 tháng Chạp. Nổi bật là nghi lễ Tiến lịch – nghi thức mang ý nghĩa nhà vua thay trời ban lịch cho dân.

Dưới các triều đại, việc làm lịch được giao cho những cơ quan chuyên trách như Thái Sử cục (thời Trần) hay Tư Thiên Giám (thời Lê).

Các đại biểu tham gia lễ dựng cây nêu

Sau khi biên soạn, lịch được dâng vua duyệt, rồi in ấn để sử dụng trong triều đình và ban phát tới các địa phương. Theo lệ xưa, ngày 24 tháng Chạp, triều đình tổ chức lễ Tiến lịch trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên.

Bên cạnh đó, nghi lễ thướng tiêu (dựng cây nêu) cũng được giới thiệu nhằm tái hiện không khí Tết xưa trong hoàng cung. Theo ghi chép, cây nêu được dựng trước tiên trong cung vua, phủ chúa và dinh thự quan lại, sau đó mới đến nhà dân.

Lễ thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời

Trên ngọn nêu thường treo phướn, khánh đất hoặc linh vật, mang ý nghĩa trừ tà, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và một năm mới an lành.

Chương trình còn tái hiện nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời – một phong tục quen thuộc của người Việt vào ngày 23 tháng Chạp.

Trong văn hóa dân gian, cá chép là biểu tượng của sự bền bỉ, may mắn và thăng hoa, gắn với ước vọng về sự hanh thông, thịnh vượng trong năm mới.

Nghi thức đổi gác trong hoàng cung được tái hiện trong dịp này

Ngoài ra, nghi lễ đổi gác trong hoàng cung cũng được giới thiệu, góp phần làm rõ đời sống cung đình và kỉ luật nghiêm ngặt trong việc bảo vệ cấm thành Thăng Long dưới các triều đại phong kiến.

Thông qua hoạt động tái hiện các nghi lễ cung đình, chương trình không chỉ giúp công chúng hiểu rõ hơn về Tết Nguyên đán xưa nơi hoàng cung, mà còn góp phần lan tỏa giá trị di sản văn hóa, làm sống lại không gian Tết truyền thống trong lòng di sản Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.

THẢO NGUYÊN, ảnh: PHẠM SỸ