Tại sao hình mẫu trưởng thành lại đặc biệt quan trọng?

Tác giả: Seth Stephens-Davidowitz/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam

Bẫy bản năng

Dựa trên hàng triệu bộ dữ liệu, các nghiên cứu khoa học và những phân tích hành vi quy mô lớn, cuốn sách chỉ ra rằng con người rất dễ bị chi phối bởi thiên kiến nhận thức, ký ức chọn lọc và cảm xúc nhất thời. Thay vì khuyến khích người đọc sống như những cỗ máy, tác giả hướng dẫn cách kết hợp giữa dữ liệu và sự thấu hiểu bản thân để đưa những quyết định thông minh.

Tại sao hình mẫu trưởng thành lại đặc biệt quan trọng?

Đã có nhiều giai thoại gợi ý rằng những hình mẫu người lớn mà trẻ tiếp xúc từ sớm có thể có ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách chúng trưởng thành.

Tại sao hình mẫu người trưởng thành lại tác động mạnh đến thế?

Tại sao những người trưởng thành trong một khu dân cư lại đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định cô bé nào sẽ theo đuổi ước mơ trở thành nhà khoa học, cậu bé da đen nào sẽ thoát khỏi tầm kiềm tỏa khắc nghiệt của nạn phân biệt chủng tộc và số phận của biết bao đứa trẻ khác?

Làm sao chúng ta có thể lý giải tác động đáng kinh ngạc của những người lớn không phải thân thích trong khu phố, trong khi ảnh hưởng của chính cha mẹ ruột đôi khi lại nhỏ đến bất ngờ?

Một trong những lý do có thể là vì cảm xúc của trẻ em đối với cha mẹ chúng thường rất phức tạp. Nhiều đứa trẻ chống đối cha mẹ và cố tình làm ngược lại những gì cha mẹ chúng từng làm. Nếu bạn có học vấn cao và là một công dân gương mẫu, có thể con cái bạn sẽ được truyền cảm hứng để noi theo. Nhưng cũng có khả năng chúng muốn tự tạo lối đi riêng và làm điều ngược lại.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa trẻ em và những người lớn khác trong khu dân cư lại đơn giản hơn rất nhiều. Chúng không hề có những xung đột tâm lý kiểu Oedipus hay Electra với cặp vợ chồng sống ở cuối phố. Trẻ em có xu hướng xem một số người lớn trong khu dân cư là hình mẫu đáng ngưỡng mộ - và bắt chước nhiều điều họ làm.

Bất kỳ ông bố bà mẹ nào cũng sẽ gặp khó khăn trong việc thuyết phục con cái họ hành xử theo cái cách mà họ mong muốn. Nhưng chính họ có thể nhận ra rằng con mình lại tự nhiên muốn noi theo một số người lớn khác mà chúng nhìn thấy trong cuộc sống hằng ngày.

Tỷ phú là một trong những hình mẫu trưởng thành lý tưởng. Ảnh: CNBC.

Mang đến cho con cái bạn những hình mẫu người trưởng thành phù hợp

Một số kết quả trong chương này có thể khiến bạn ngạc nhiên. Bạn có thể nghĩ rằng cha mẹ lẽ ra phải có ảnh hưởng lớn hơn đến con cái mình. Bạn có thể nghĩ rằng sống ở Seattle sẽ không mang lại lợi thế đáng kể về thu nhập cho con bạn so với khi sống ở Los Angeles. Bạn có thể nghĩ rằng người phụ nữ ở cuối phố chẳng liên quan gì đến việc định hướng sự nghiệp của con gái bạn.

Những kết quả này mang lại các bài học quan trọng về cách dưỡng dục con trẻ hiệu quả nhất. Hai phát hiện chính trong khoa học nuôi dạy con thực tế lại có những hàm ý khác nhau.

Phát hiện thứ nhất - tác động tổng thể nhỏ đến đáng ngạc nhiên của cha mẹ, được làm sáng tỏ qua các nghiên cứu về con nuôi và các nghiên cứu khác - cho thấy rằng cha mẹ thực sự có thể thư giãn hơn trước rất nhiều quyết định mà họ phải đối mặt.

Nếu bạn là một phụ huynh thường xuyên rơi vào khủng hoảng vào mỗi đêm, băn khoăn không biết nên làm gì, thì gần như chắc chắn rằng bạn đang nuôi dạy con theo cách âu lo quá nhiều.

Trên thực tế, đối với phần lớn các quyết định trong việc nuôi dạy con, tôi thậm chí có thể khuyến khích một cách tiếp cận mà có lẽ bạn chưa từng nghĩ tôi sẽ đề xuất: tin vào trực giác của mình. Điều này không phải vì trực giác của bạn có sức mạnh kỳ diệu giúp bạn đưa ra quyết định đúng, mà vì những quyết định ấy thực sự không quan trọng đến mức như bạn nghĩ. Làm điều mà bạn cảm thấy đúng và tiếp tục tiến lên là hoàn toàn ổn.

Theo một nghĩa nào đó, dữ liệu cũng ủng hộ một cách tiếp cận đơn giản, dựa vào trực giác. Hãy tự tin rằng, miễn là bạn đưa ra những lựa chọn hợp lý, bạn đang làm tốt nhất có thể với vai trò của một bậc cha mẹ.

Tuy nhiên, một khía cạnh trong việc nuôi dạy con mà dữ liệu cho thấy bạn nên chú ý nhiều hơn: những người mà con bạn tiếp xúc. Đây là lĩnh vực mà bạn thực sự có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến cuộc đời con mình.

Nếu bạn đặc biệt quan tâm đến nghiên cứu về các khu dân cư, bạn có thể xem mức độ ảnh hưởng của từng khu dân cư thông qua bản đồ tương tác tại trang web đã được nhắc đến ở trên: "opportunityatlas".

Nhưng ngay cả khi không lựa chọn nơi sinh sống hoàn toàn dựa trên dữ liệu, bạn vẫn có thể áp dụng tinh thần của những phát hiện này vào việc nuôi dạy con. Nói một cách đơn giản, sẽ là hợp tình hợp lý khi bạn cho con tiếp xúc với những người trưởng thành mà bạn muốn chúng noi theo.

Nếu trong cuộc sống của bạn có những người mà bạn tin rằng có thể truyền cảm hứng cho con, hãy chủ động tạo ra những dịp để con bạn được tiếp xúc với họ. Hãy nhờ những hình mẫu người lớn tiềm năng này chia sẻ về cuộc sống của họ và cho con bạn lời khuyên.

Đã có nhiều giai thoại gợi ý rằng những hình mẫu người lớn mà trẻ tiếp xúc từ sớm có thể có ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách chúng trưởng thành. Nhưng dữ liệu từ hàng chục triệu người Mỹ đã chứng minh điều đó là sự thật.