Bữa cơm Việt đang quá nhiều muối, đường

Một bữa cơm Việt nhiều khi rất giản dị: bát cơm nóng, món cá kho đậm vị, đĩa rau luộc và bát nước mắm đặt giữa mâm. Có gia đình còn quen ăn thêm cà, dưa muối; có người phải chấm thức ăn thật đậm mới thấy ngon.

Những thói quen ăn mặn, uống nước ngọt, ít rau và ít vận động đã trở thành nguy cơ cho bệnh không lây nhiễm tăng lên. TS. Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết các bệnh không lây nhiễm chiếm 74% tổng số ca tử vong trên toàn cầu. Ở Việt Nam, con số này là 80%.

Cả WHO và HealthBridge Canada tại Việt Nam đều lưu ý phần lớn gánh nặng này có thể phòng ngừa được, mà việc thay đổi chế độ ăn uống và lối sống là rất quan trọng.

TS. Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam. Ảnh: Lê Hảo.

Làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm?

Theo WHO, ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Trong khi, một nghiên cứu của WHO cho thấy trung bình người Việt tiêu thụ 8,1-9,4 g muối/ngày, cao hơn đáng kể mức tối đa 5g/ngày mà WHO khuyến nghị, khoảng một thìa cà phê.

Điều đáng nói là muối có thể nằm trong bột canh, nước mắm, nước tương, dầu hào, mì ăn liền, xúc xích, thịt chế biến sẵn, bánh đóng gói hay các món ăn nhanh. Một người có thể không cho thêm nhiều muối khi nấu nhưng vẫn ăn mặn nếu thường xuyên dùng nước chấm hoặc thực phẩm chế biến sẵn.

Vì thế, giảm muối có thể bắt đầu từ việc nêm nhạt hơn một chút, chấm nhẹ tay, giảm dần lượng nước mắm hoặc gia vị mặn khi nấu; khi mua thực phẩm đóng gói, đọc nhãn để chọn sản phẩm có hàm lượng muối thấp hơn.

Bên cạnh đó, không ít người ít ăn bánh kẹo nhưng lại uống nước ngọt, trà pha đường, nước tăng lực hoặc các loại nước đóng chai mỗi ngày.

WHO thông tin: Một lon nước ngọt 330 ml có thể chứa tới 40 g đường, tương đương 10 thìa cà phê - gần mức tối đa 50g đường tự do mỗi ngày mà WHO khuyến nghị cho người trưởng thành và cao hơn mức dưới 25 g/ngày được khuyến nghị.

Đồ uống có đường được sử dụng thường xuyên liên quan đến tăng cân, béo phì và nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch, đột quỵ.

WHO và HealthBridge đều nhấn mạnh việc 40% người Việt Nam chưa ăn đủ rau, củ, quả. Trong khi rau xanh và trái cây cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho cơ thể. Ngược lại, thức ăn nhanh và thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều muối, đường và chất béo nhưng ít rau xanh. Một khảo sát mới đây cho thấy có hơn một nửa học sinh, sinh viên ăn thức ăn nhanh ít nhất một lần mỗi tuần.

Đồ ăn nhiều rau quả có tác dụng phòng bệnh không lây nhiễm. Ảnh: Ngọc Hà.

Với những người thường xuyên ăn trưa bên ngoài hoặc gọi đồ ăn về nhà vì bận rộn, chỉ cần chú ý hơn đến món có rau, hạn chế món chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn là thay đổi đáng kể.

Một chế độ ăn lành mạnh sẽ hiệu quả hơn khi đi cùng vận động. WHO khuyến nghị người trưởng thành thực hiện 150–300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa phải mỗi tuần; với trẻ em và thanh thiếu niên, mức khuyến nghị trung bình là 60 phút mỗi ngày.

Không nhất thiết phải đến phòng tập. Đi bộ, đạp xe, chơi thể thao, làm việc nhà hay tranh thủ đứng dậy đi lại thay vì ngồi liên tục đều là những cách vận động có ích.

Để người dân dễ chọn thực phẩm lành mạnh hơn

Người dân cũng cần được sống trong một môi trường thực phẩm giúp họ dễ lựa chọn hơn.

Hiện thực phẩm đóng gói sẵn phải ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng ở mặt sau bao bì, nhưng những thông tin này thường nhiều chữ và không dễ nhận biết nhanh sản phẩm có quá nhiều đường, muối hay chất béo không lành mạnh.

WHO, HealthBridge và các chuyên gia dinh dưỡng đang khuyến nghị áp dụng nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì để người mua có thể nhận biết thông tin quan trọng nhanh và dễ hơn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc bảo vệ trẻ em trước quảng cáo, tiếp thị thực phẩm không lành mạnh, bởi sở thích và thói quen ăn uống thường được hình thành từ những năm đầu đời.

WHO và HealthBridge khuyến nghị có quy định bắt buộc, thực thi nghiêm túc để hạn chế quảng cáo, tiếp thị các sản phẩm chứa nhiều đường, muối và chất béo không lành mạnh hướng tới trẻ em.

Ông Hà Anh Đức phát biểu. Ảnh: Lê Hảo.

Tại lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An toàn người bệnh Thế giới năm 2026 do Bộ Y tế tổ chức ngày 17/9, ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho rằng an toàn người bệnh cần được mở rộng từ điều trị nội trú sang toàn bộ quá trình chăm sóc.

Cần nâng cao khả năng tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc, dinh dưỡng, vận động và nhận diện sớm dấu hiệu bất thường. Với những căn bệnh phải theo dõi và điều trị lâu dài như tim mạch, đái tháo đường hay ung thư, phòng bệnh từ sớm càng có ý nghĩa.

Vì vậy, an toàn người bệnh không chỉ nằm ở quá trình khám, chữa bệnh mà còn gắn với phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý bệnh và tự chăm sóc. Đó có thể bắt đầu từ việc bớt một chút muối trong nồi canh, chấm nhạt hơn, thêm rau vào bữa cơm và dành thời gian đi bộ mỗi ngày.