Tầm nhìn đằng sau kế hoạch ngân sách mới của Tổng thống Trump

Quy mô ngân sách liên bang Mỹ hiện vẫn ở mức rất lớn. Trong năm nay, Mỹ dự kiến chi khoảng 7.450 tỷ USD và thâm hụt ngân sách khoảng 1.850 tỷ USD.

Về dài hạn, đạo luật ngân sách mà ông Trump ký năm ngoái được Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ dự báo sẽ làm tăng thâm hụt thêm khoảng 3.400 tỷ USD trong 10 năm tới. Nợ công do nhà đầu tư nắm giữ đang tiến gần mức 100% GDP và có thể vượt mức kỷ lục sau Thế chiến II trong thập kỷ tới.

Tổng thống Trump đang hướng tới cắt giảm nhân sự liên bang và chi tiêu y tế, trong khi gia hạn giảm thuế và tăng chi quốc phòng. Nguồn: Qatar News Agency

Trong bối cảnh đó, ngay từ năm đầu tiên trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã thúc đẩy nhiều chính sách cắt giảm một số chương trình xã hội, tăng thuế quan, mở rộng chi tiêu quốc phòng và an ninh biên giới, đồng thời gia hạn các gói cắt giảm thuế.

Kết quả không phải là một chính phủ nhỏ hơn hay thâm hụt ngân sách giảm mạnh, mà là một chính phủ chi tiêu theo hướng khác: It hơn cho các chương trình an sinh xã hội và nhiều hơn cho quân sự, kiểm soát nhập cư và giảm thuế.

Chính quyền Tổng thống Trump và các nghị sĩ Cộng hòa đã có một số bước đi nhằm giảm chi tiêu liên bang. Thuế quan được tăng mạnh, giúp tăng nguồn thu ngân sách, và hơn 200.000 nhân viên liên bang đã rời khỏi bảng lương chính phủ thông qua sa thải và các chương trình nghỉ việc tự nguyện.

Tổng thống cũng ký ban hành một đạo luật tài khóa lớn, được ông gọi là “dự luật lớn và đẹp”, trong đó giảm chi tiêu dự kiến cho chương trình Medicaid và trợ cấp dinh dưỡng.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, chi tiêu và giảm thuế lại tăng mạnh. Đảng Cộng hòa đã gia hạn các gói cắt giảm thuế dự kiến hết hạn sau năm 2025 và bổ sung thêm các ưu đãi thuế mới.

Quốc hội cũng phê duyệt hàng trăm tỷ USD chi tiêu cho quân sự và thực thi luật nhập cư. Cuộc chiến mà Trump phát động tại Iran cũng sẽ khiến Mỹ phải chi thêm hàng tỷ USD để bổ sung kho vũ khí.

Bản đề cương ngân sách năm tài khóa 2027 cho thấy rõ sự thay đổi ưu tiên này. Kế hoạch hướng tới một mô hình chính phủ với thuế quan cao, thuế thu nhập thấp và chi tiêu tập trung nhiều hơn vào quốc phòng và an ninh biên giới, trong khi cắt giảm các chương trình an sinh xã hội. Ngân sách đề xuất tăng 42% chi tiêu quốc phòng và giảm 10% chi tiêu ngoài quốc phòng.

Bobby Kogan, Giám đốc chính sách ngân sách liên bang tại Trung tâm Tiến bộ Mỹ (Center for American Progress), nói:
“Đây là một sự tái định hình lớn về vai trò của chính phủ liên bang trong cuộc sống của người dân.”

Bản thân ông Trump cũng nhiều lần thể hiện rõ quan điểm này. Trong một video được Nhà Trắng đăng tải rồi sau đó xóa, ông nói: “Bạn phải để các bang tự lo việc giữ trẻ và họ cũng nên tự chi trả cho việc đó. Chúng ta chỉ cần lo một việc là bảo vệ quân sự. Chúng ta phải bảo vệ đất nước.”

Cho đến nay, những thay đổi của ông Trump chủ yếu liên quan đến việc chính phủ làm gì, hơn là chính phủ chi bao nhiêu. Các khoản tiết kiệm từ việc cắt giảm biên chế và viện trợ nước ngoài phần lớn bị bù lại bởi giảm thuế và tăng chi tiêu quốc phòng.

Một phần nguyên nhân khiến thâm hụt vẫn lớn là nhiều đề xuất cắt giảm chi tiêu của ông Trump không được Quốc hội thông qua. Ngoài ra, ông cũng tránh đề cập đến hai chương trình chi tiêu lớn nhất gây thâm hụt dài hạn là An sinh xã hội (Social Security) và chương trình bảo hiểm y tế Medicare.

Trong thời gian tới, hướng đi tài khóa của Mỹ có thể phụ thuộc nhiều vào việc đảng nào kiểm soát Quốc hội sau các cuộc bầu cử sắp tới. Hạ nghị sĩ Brendan Boyle, người đứng đầu Đảng Dân chủ tại Ủy ban Ngân sách Hạ viện Mỹ, nói: “Chúng ta là quốc gia giàu nhất thế giới và hoàn toàn có đủ khả năng vừa bảo vệ đất nước vừa đầu tư cho người dân Mỹ.”