Tầm quan trọng của vi chất dinh dưỡng đối với sự phát triển của trẻ

Vi chất dinh dưỡng là những chất mà cơ thể chỉ cần một lượng rất nhỏ nhưng rất quan trọng đối với sự phát triển ở trẻ nhỏ. Việc cung cấp cho cơ thể đủ lượng vitamin và khoáng chất hàng ngày hỗ trợ sức khỏe tối ưu và còn giúp chống lại nhiều bệnh tật.

Cơ thể cần khoảng 90 loại vi chất dinh dưỡng khác nhau, bao gồm các vitamin tan trong nước (nhóm B, C), các vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K) cùng các khoáng chất như sắt, kẽm, iod, đồng, mangan, magie...

Theo PGS.TS.BS. Nguyễn Trọng Hưng - Viện Dinh dưỡng Quốc gia, vi chất dinh dưỡng là những chất rất cần thiết cho sự sống còn của cơ thể, tuy nhu cầu chỉ cần một lượng rất nhỏ có thể tính chỉ bằng mcg đến mg, nhưng khi thiếu lại gây nên những hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy việc phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng rất cần thiết cho mọi người, nhất là ở trẻ em.

1. Vai trò của các vi chất dinh dưỡng và hậu quả khi trẻ bị thiếu hụt

Vitamin A

Vitamin A có vai trò hỗ trợ hình thành tế bào và niêm mạc mắt, giúp sáng mắt và củng cố hệ miễn dịch phòng ngừa nhiễm trùng. Trẻ bị thiếu vitamin A dễ bị quáng gà, khô mắt, loét giác mạc dẫn đến mù lòa, làm trẻ chậm tăng trưởng và dễ mắc bệnh nhiễm trùng như viêm đường hô hấp, tiêu chảy, nhiễm trùng da.

Nguồn thực phẩm: Thịt, gan, cá, trứng gà, sữa, bơ, kem; các loại rau củ quả màu vàng, đỏ hoặc rau màu xanh thẫm.

Sắt

Sắt tham gia vào quá trình tạo máu và cấu trúc một phần của bộ não. Thiếu sắt dễ dẫn đến tình trạng thiếu máu do thiếu sắt, làm suy giảm sự phát triển thể chất và trí tuệ, giảm sức đề kháng và giảm khả năng hoạt động thể lực.

Nguồn thực phẩm: Gan, mề gà, lòng đỏ trứng gà, tim lợn, mộc nhĩ, nấm hương.

Nên cho trẻ ăn đa dạng thực phẩm trong các bữa ăn hàng ngày để phòng ngừa thiếu vi chất. 

Kẽm

Kẽm là thành phần tham gia vào hoạt động của rất nhiều enzyme trong cơ thể. Kẽm giúp tăng hấp thu và tổng hợp protein, tăng cảm giác ngon miệng, củng cố miễn dịch và hỗ trợ phát triển chiều cao cho trẻ. Khi thiếu kẽm, trẻ sẽ biếng ăn, chậm lớn, suy giảm sức đề kháng và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.

Nguồn thực phẩm: Sò, củ cải, đậu Hà Lan, đậu nành, lòng đỏ trứng gà.

Iod

Iod là một nguyên tố cần thiết cho sự phát triển bình thường của cơ thể, nhất là não bộ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thiếu hụt iod được coi là nguyên nhân hàng đầu có thể phòng ngừa được gây ra tình trạng suy giảm trí tuệ và tổn thương não ở trẻ em trên toàn cầu.

Nguồn thực phẩm: Các loại cá biển, rong biển, tảo, rau cải xoong.

Vitamin C

Vitamin C đóng vai trò là chất chống oxy hóa, tham gia vào nhiều hoạt động sống quan trọng của cơ thể như quá trình hình thành collagen, kích thích ruột non hấp thụ sắt. Thiếu vitamin C sẽ dẫn đến hiện tượng sưng nướu răng, dễ chảy máu, dễ mắc bệnh, trẻ mệt mỏi khi hoạt động.

Nguồn thực phẩm: Cam, quýt, bưởi, ổi chín, cà chua, rau cải, rau muống, rau ngót.

Canxi và vitamin D

Canxi và vitamin D có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển hệ xương, răng. Thiếu canxi và vitamin D khiến trẻ chậm mọc răng, ngủ không yên giấc, hay giật mình, vặn mình và ra nhiều mồ hôi trộm, nhất là mồ hôi đầu.

Nguồn cung cấp: Canxi có nhiều trong tôm, cua, trai, ốc. Vitamin D được tổng hợp chủ yếu qua việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và qua thực phẩm như dầu cá, trứng, gan.

Vitamin nhóm B (B1, B2, B6, B12, B9)

Các vitamin nhóm B đóng vai trò tham gia chuyển hóa năng lượng, tạo máu và duy trì hệ thần kinh khỏe mạnh. Thiếu vitamin nhóm B sẽ dẫn đến phù, da tay chân nóng và dễ viêm, rối loạn tiêu hóa, chán ăn, tinh thần uể oải.

Nguồn thực phẩm: Gạo lứt, các loại đậu, thịt gà, rau lá xanh thẫm, chuối, sữa, phô mai.

2. Cần làm gì để phòng ngừa thiếu vi chất ở trẻ?

Phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng chủ động và an toàn nhất là thông qua nguồn thực phẩm để bổ sung vitamin và các khoáng chất trong từng bữa ăn.

Đa dạng bữa ăn: Các bữa ăn cần đa dạng, phối hợp nhiều loại thực phẩm từ 4 nhóm thức ăn và thường xuyên thay đổi ngay từ khi trẻ nhỏ mới bắt đầu ăn bổ sung (ăn dặm).
Chăm sóc phụ nữ mang thai: Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và phụ nữ có thai cần uống viên sắt/acid folic hoặc viên đa vi chất theo đúng hướng dẫn của cán bộ y tế.
Nuôi con bằng sữa mẹ: Cho trẻ bú sớm, nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục duy trì đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.
Chế biến đúng cách: Lựa chọn thực phẩm giàu vi chất cho bữa ăn dặm; bổ sung thêm dầu hoặc mỡ để hỗ trợ hấp thu tối ưu vitamin A và vitamin D.
Tẩy giun định kỳ: Cho trẻ từ 24 - 60 tháng tuổi uống thuốc tẩy giun 2 lần/năm, kết hợp giữ gìn vệ sinh cá nhân, ăn uống và môi trường sống.

Việc phát hiện sớm cơ thể thiếu vi chất và bổ sung vi chất đúng cách là rất quan trọng. Cha mẹ không được tự ý bổ sung vi chất dinh dưỡng kéo dài khi không có hướng dẫn của bác sĩ.