'Tam quốc diễn nghĩa' lấy chiến tích của Triệu Vân để thần thánh hóa Khổng Minh

Không thành kế (kế bỏ trống thành) là một trong những giai thoại quân sự nổi tiếng nhất thời Tam quốc. Điển tích này mô tả việc Khổng Minh Gia Cát Lượng dùng tâm lý chiến đánh lui 15 vạn đại quân Ngụy do Tư Mã Ý chỉ huy ngay sau thất bại tại trận Nhai Đình.

Tuy nhiên, trong thực tế, Gia Cát Lượng chưa bao giờ nghĩ ra hay thực hiện không thành kế. Mưu kế này quả thực đã được sử dụng trong thời Tam quốc tranh hùng nhưng người thực hiện là Triệu Tử Long. La Quán Trung đã mượn chiến tích của Triệu Tử Long để gán sang cho Gia Cát Lượng trong tiểu thuyết.

Triệu Tử Long và Gia Cát Lượng là nhân vật đặc biệt phò tá Lưu Bị.

Không thành kế trong Tam quốc diễn nghĩa

Tam quốc diễn nghĩa miêu tả: Năm 228, Gia Cát Lượng tiến hành Bắc phạt lần thứ nhất và gặp phải sự chống cự quyết liệt từ phía Tào Ngụy. Để giữ được thế trận, quân Thục bắt buộc phải giữ được Nhai Đình - huyết mạch trên con đường vận lương từ đất Thục sang.

Nhiều thuộc hạ đề nghị cho các võ tướng dầy dạn kinh nghiệm như Ngụy Diên hoặc Ngô Ý trấn giữ yếu địa này, nhưng Gia Cát Lượng nhất quyết không nghe. Thay vào đó, ông sử dụng một thuộc hạ tin cẩn nhưng chưa từng có kinh nghiệm tác chiến thực tế là Mã Tốc. Và những gì diễn ra sau đó khiến ông cả đời ân hận. Mã Tốc nhanh chóng thua thảm ở Nhai Đình, khiến quân sỹ bị hao tổn nhiều.

Mất đi điểm chốt huyết mạch, Gia Cát Lượng hoàn toàn thất bại trong cuộc Bắc phạt lần thứ nhất, buộc phải thu nhặt binh mã, trở về nước Thục. Trên con đường rút quân, Gia Cát Lượng đến Tây Thành. Lúc này trong tay vị tể tướng nước Thục chỉ có các quan văn và 500 lính kỵ mã của Quan Hưng (con trai Quan Vân Trường).

Tình thế trở nên ngặt nghèo khi Tư Mã Ý mang 15 vạn đại quân tới bao vây Tây Thành. Gia Cát Lượng khi đó ra lệnh hạ cờ, mở rộng 4 cửa thành. Ông cho vài chục binh sỹ mặc áo thường dân, thản nhiên quét dọn trước cổng thành. Gia Cát Lượng mặc áo hạc, đội khăn tơ, cùng hai tiểu đồng lên lầu thành đốt hương và ung dung gảy đàn.

Theo “Tam quốc diễn nghĩa”, Gia Cát Lượng dùng không thành kế đánh lừa Tư Mã Ý.

Tư Mã Ý thấy cảnh tượng thành trống trải, lại nghe tiếng đàn bình thản của Gia Cát Lượng liền nghi ngờ. Do biết tính Gia Cát Lượng cả đời cẩn trọng, không bao giờ mạo hiểm, Tư Mã Ý cho rằng đối thủ của mình đang bày thế trận mai phục nên lập tức hạ lệnh lui binh.

Để thần thánh hóa Gia Cát Lượng, La Quán Trung còn miêu tả trong Tam quốc diễn nghĩa rằng, ở trận này, Tư Mã Ý sợ Khổng Minh đến nỗi cắm đầu bỏ chạy. Sau này, khi biết trong thành chỉ có một ít quân mã, Tư Mã Ý còn tấm tắc khen mãi, tự nhận tài mình không bằng Khổng Minh.

Gia Cát Lượng được thần thánh hóa trong “Tam quốc diễn nghĩa”.

Không thành kế trong lịch sử

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, chuyện Gia Cát Lượng thực hiện không thành kế hoàn toàn không có thật. Đây là chi tiết hư cấu của nhà văn La Quán Trung nhằm thần thánh hóa trí tuệ của Khổng Minh.

Trên thực tế, vào thời điểm Nhai Đình thất thủ, Tư Mã Ý đang ở Lạc Dương, không hề có mặt tại chiến trường Kỳ Sơn để đối đầu trực tiếp với Gia Cát Lượng. Vị quân sư nổi tiếng này cũng chưa bao giờ có cơ hội thực hiện không thành kế. Thay vào đó, người nghĩ ra và thực hiện thành công kế này trong cuộc chiến chống Tào Ngụy là danh tướng Triệu Tử Long (Triệu Vân).

Vào năm 219, Lưu Bị và Tào Tháo đang giằng co quyết liệt tại vùng Hán Trung. Tào Tháo vận chuyển hàng triệu hộc lương thực đến tích trữ dưới chân núi Bắc Sơn. Lão tướng Hoàng Trung đề xuất đi cướp lương thực của Ngụy, Triệu Vân chia cho một số binh mã cùng đi, nhưng quá thời gian hẹn ước vẫn chưa thấy Hoàng Trung trở về.

Triệu Tử Long sốt ruột nên dẫn theo vài chục kỵ binh tiến thẳng đến trại Ngụy để thám thính và giải cứu Hoàng Trung, không ngờ đụng độ đại quân chủ lực của Tào Tháo. Bị quân Ngụy bủa vây trùng điệp, Triệu Vân dũng mãnh dẫn quân tả xung hữu đột, vừa đánh vừa rút lui an toàn về doanh trại của mình.

Triệu Vân là một trong Ngũ hổ tướng của Lưu Bị.

Khi thấy Triệu Tử Long trở về, phó tướng Trương Dực muốn đóng chặt cổng thành để cố thủ. Tuy nhiên, Tử Long ra lệnh mở toang tất cả các cổng thành, hạ toàn bộ cờ xí xuống, yêu cầu binh lính im lặng, bản thân ông một mình một ngựa đứng trước cổng.

Đại quân Tào Tháo đuổi sát tới nơi, thấy cảnh tượng cổng thành mở, không một tiếng động. Vốn nổi tiếng đa nghi, Tào Tháo nghĩ rằng Triệu Tử Long bố trí phục binh nghiêm ngặt bên trong nên hạ lệnh cho rút quân.

Ngay khi quân Tào vừa quay lưng rút lui, Triệu Vân hạ lệnh cho quân sỹ đánh trống, thổi tù và vang trời, đồng thời cho bắn mưa tên từ phía sau. Quân Tào bất ngờ bị tấn công trong đêm tối, giẫm đạp lên nhau mà chạy, vô số binh lính bị xô đẩy ngã xuống sông Hán Thủy chết đuối.

Hôm sau, Lưu Bị đích thân đến tận nơi kiểm tra chiến trường và thốt lên rằng: “Tử Long một thân toàn là gan lớn vậy!”, sau đó phong ông làm Hổ Oai tướng quân.

Trận chiến này được ghi lại rất rõ ở phần Triệu Vân truyện trong Tam quốc chí của Trần Thọ. Đây chính là nguyên mẫu lịch sử chính xác nhất mà La Quán Trung đã mượn để “gán” sang cho Gia Cát Lượng trong tiểu thuyết văn học.