Tân sĩ quan cảnh sát xuất sắc và hai lựa chọn 'lạ đời': Lắng nghe... người chết, cứu sống 'người dưng'

Chân dung học viên tốt nghiệp xuất sắc khóa D47 Học viện Cảnh sát nhân dân Lê Xuân Đạt.

Khi cái chết... lên tiếng

Đêm khuya. Mưa trút xối xả xuống mặt đường nhựa loang loáng ánh đèn. Những mảnh vỡ của chiếc xe máy văng tứ tán. Vệt phanh ô tô hằn dài trên nhựa như một vết thương không lành. Và nằm đó, một con người, thi thể không còn nguyên vẹn.

Đó là hiện trường đầu tiên trong đời Lê Xuân Đạt, buổi thực tập tại Phòng Kỹ thuật hình sự, Công an TP Hà Nội. Không có lý thuyết nào trên giảng đường chuẩn bị được cho khoảnh khắc ấy.

"Lúc đó, tôi mới thực sự cảm nhận được lằn ranh mong manh giữa sống và chết. Có thể chỉ vài tiếng trước, người thanh niên đó còn vui vẻ xếp đồ đạc về quê với gia đình. Giờ đây, chỉ còn lại sự im lặng vĩnh viễn", Đạt kể, giọng chùng xuống.

Nhưng không có chỗ cho sự yếu lòng ở đây. Dưới cơn mưa tầm tã, người lính trẻ khoác bộ đồ bảo hộ, cúi xuống mặt đường ướt nhẹp, tỉ mỉ ghi chép từng vị trí vật chứng, thu nhặt từng dấu vết nhỏ nhất để phục dựng lại những giây phút cuối cùng của một sinh linh. Với một mục đích duy nhất: trả lại sự thật.

Nghề Kỹ thuật hình sự là vậy. Khi thành phố chìm vào giấc ngủ, họ thức. Khi người ta tránh xa những nơi ô uế, độc hại, đau thương, thì đó chính là nơi họ có mặt.

Năm 2025, Lê Xuân Đạt trở thành 1 trong 20 đại biểu ưu tú của toàn lực lượng Công an vinh dự nhận danh hiệu "Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác" toàn quốc

Đạt kể thêm về một lần khác, bước vào đống đổ nát của một xí nghiệp sau vụ hỏa hoạn. Nhiệt lượng còn phả hầm hập. Khói đặc quánh, mùi hóa chất cay xé khoang mũi. Giữa màu đen ngòm của tàn tro và hoang tàn, đội khám nghiệm là những người đầu tiên đặt chân vào, lần tìm điểm xuất phát cháy như lần tìm kim đáy biển, để cung cấp manh mối sinh tử cho cơ quan điều tra.

"Thời gian đầu tiếp cận hồ sơ các vụ trọng án thực tế, tôi cũng ái ngại, ngột ngạt và ám ảnh", Đạt thừa nhận. "Nhưng rồi tôi tự nhủ: mỗi cái chết là một mất mát tột cùng. Bàn tay cầm máy ảnh, nhặt từng sợi tóc, vết máu, không được phép run. Phải để tử thi lên tiếng, trả lại sự thật cho người còn sống."

Cúi xuống bóng tối để nâng sự thật lên ánh sáng

Nhìn vào bản hồ sơ của Lê Xuân Đạt khi cầm tấm bằng tốt nghiệp chuyên ngành Kỹ thuật hình sự, bất cứ ai cũng phải choáng ngợp trước những con số biết nói. Với điểm tổng kết ấn tượng 3,71/4, Đạt không chỉ bước lên bục danh dự nhận bằng Cử nhân loại Xuất sắc, mà còn vinh dự thay mặt cho 508 tân sĩ quan khóa D47 phát biểu cảm nghĩ trong ngày bế giảng.

Suốt 4 năm rèn luyện dưới mái trường Học viện Cảnh sát nhân dân, chàng Trung úy trẻ được mệnh danh là "cỗ máy săn giải" trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Cụ thể, Đạt sở hữu 2 giải Nhất và 1 giải Nhì cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học; 2 giải Nhì chuyên đề; cùng 1 bài báo mang hàm lượng chuyên sâu đăng trên Tạp chí Thanh niên Nghiên cứu khoa học. Ở các hội thi nghiệp vụ, Đạt tiếp tục mang về hàng chục giải thưởng lớn nhỏ, từ cấp Học viện trải dài đến cấp Bộ.

Sự xuất sắc ấy được ghi nhận bằng một "gia tài" khen thưởng đồ sộ với 10 Bằng khen cấp Bộ và 46 Giấy khen các cấp. Không chỉ vùi đầu vào sách vở hay các hiện trường mô phỏng, Đạt còn là một hạt nhân phong trào rực sáng, hai năm liền đạt danh hiệu "Sinh viên 5 tốt" cấp Trung ương. Năng lực ngoại ngữ sắc bén cũng giúp chàng lính trẻ ghi dấu ấn đậm nét khi làm Sĩ quan liên lạc tại Hội nghị APCCA 2023 và trúng tuyển học kỳ hè năm 2024 tại Vương quốc Anh.

Đỉnh cao của sự nỗ lực ấy là vào năm 2025, Lê Xuân Đạt trở thành 1 trong 20 đại biểu ưu tú của toàn lực lượng Công an vinh dự nhận danh hiệu "Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác" toàn quốc. Một bảng vàng rực rỡ, được đúc kết từ kỷ luật thép và sự bền bỉ đáng kinh ngạc.

Sở hữu vốn ngoại ngữ tốt, kỹ năng giao tiếp quốc tế được trui rèn qua nhiều hoạt động phong trào Đoàn, không ít người tiếc nuối khi một trong những người xuất sắc nhất D47 không chọn một vị trí hào nhoáng hơn. Nhưng Đạt có lý lẽ riêng của mình.

"Nếu các lực lượng khác tìm sự thật qua lời khai hay trinh sát trực diện, thì người làm Kỹ thuật hình sự đi tìm sự thật từ chính dấu vết tại hiện trường. Từ những thứ không thể nói dối."

Năng nổ, nhiệt huyết trong các hoạt động phong trào Đoàn, thanh niên tình nguyện.

Trong thế giới của công nghệ ADN, dấu vân tay số hóa và phân tích đạn đạo, chàng Trung úy trẻ tin rằng Kỹ thuật hình sự Việt Nam tuy đôi lúc trang thiết bị chưa theo kịp thế giới, nhưng sở hữu thứ vũ khí không thể mua bằng tiền: tư duy nghiệp vụ sắc bén, nhãn quan nhạy bén và sự kiên nhẫn tuyệt đối của người hiểu rằng một chi tiết bỏ sót có thể thay đổi cả bản án.

Đằng sau vẻ ngoài thư sinh của chàng trai 22 tuổi là một tâm niệm rất già dặn: nghề khám nghiệm không dành cho những ai cần được thấy, cần được nhắc tên. Nó dành cho người sẵn sàng cúi xuống bóng tối để nâng sự thật lên ánh sáng.

50 lần hiến máu vì... "Người dưng"

Cùng với chuyên môn học tập, Lê Xuân Đạt còn âm thầm cho đi máu của chính mình. Không phải vì bổn phận. Vì một thứ gì đó mạnh hơn nhiều.

Cơ duyên bắt đầu từ năm 18 tuổi. Đến ngày tốt nghiệp, chàng Trung úy đã có tròn 50 lần hiến máu và hiến tiểu cầu tình nguyện.

Lê Xuân Đạt tại Trung tâm Máu Quốc gia với gia tài 50 lần hiến máu và tiểu cầu.

Hiến tiểu cầu không giống hiến máu thông thường. Tiểu cầu chỉ sống được vài ngày và phải đến tay bệnh nhân trong thời gian cực ngắn. Người cho phải duy trì chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và luyện tập nghiêm ngặt đến mức gần như kỷ luật quân sự. Đạt tuân thủ điều đó không than vãn: không bỏ một khung giờ tập luyện nào, ăn uống điều độ, giữ cơ thể luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Và rồi có một buổi trực, điện thoại đổ chuông từ Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương. Khẩn cấp. Một bệnh nhi đang cần tiểu cầu để phục vụ ca ghép tế bào gốc sinh tử. Chỉ có một nhóm máu phù hợp. Chỉ có một người.

"Tôi không nghĩ ngợi nhiều. Báo cáo chủ nhiệm, xin phép, lên đường ngay."

Giọt máu của người lính trẻ ngày hôm đó chảy vào cơ thể một đứa trẻ, thắp lên tia hy vọng mong manh giữa cơn bĩ cực. Đạt không biết đứa trẻ đó có vượt qua không. Anh chưa bao giờ hỏi lại. Nhưng anh biết mình đã làm tất cả những gì có thể, vào đúng lúc cần nhất.

“Chiến hào” mới mang tên bục giảng

Bố mẹ Đạt từng mất ngủ vì quyết định của con trai. Nghề kỹ thuật hình sự nghe tên đã thấy nặng nề, chưa nói đến những gì người ta phải đối mặt thực sự. Nhưng sau bốn năm nhìn con trưởng thành, mọi lo âu đã nhường chỗ cho một thứ sáng hơn: niềm tự hào.

Và Đạt lại một lần nữa khiến người ta bất ngờ.

Thay vì xách vali về địa phương công tác, trực tiếp khoác đồ bảo hộ đến những hiện trường mới, sĩ quan trẻ xin ở lại Học viện. Không phải vì sợ. Mà vì anh hiểu một điều mà không phải ai ở tuổi 22 cũng nhìn thấy: muốn xây một lực lượng Kỹ thuật hình sự mạnh trong tương lai, phải bắt đầu từ giảng đường hôm nay.

Trái tim ấm áp của người lính trẻ luôn hướng về cộng đồng, nhen nhóm những điều tốt đẹp.

"Tôi muốn những gì mình đã trải qua không dừng lại ở ký ức cá nhân. Nó phải được truyền đi", Đạt nói.

Những gì anh thấy tận mắt, mùi khói của đám cháy chưa tắt hẳn, cảm giác lạnh sống lưng khi lần đầu đứng trước thi thể, bài học về sự kiên định khi lý trí không được phép thua cảm xúc, tất cả sẽ không bị chôn vùi. Nó sẽ được chắt lọc, mài giũa, truyền lại cho từng lớp học viên Cảnh sát mai sau.

Khi được hỏi hình dung bản thân mười năm nữa sẽ là ai, Đạt cười, nụ cười của người chưa vội trả lời vì biết rằng cuộc đời còn dài và nghề nghiệp còn nhiều thứ phải học, phải trải. Chỉ có một điều anh nói chắc:

"Dù đứng ở đâu, tôi vẫn muốn là người có ích, cho đồng đội, cho ngành, và cho những người tôi chưa từng gặp mặt nhưng có thể giúp được."

Câu trả lời ấy, tự nó, đã đủ để mô tả điều gì làm nên một người cảnh sát tốt. Không phải huy chương trên ngực áo. Không phải cấp hàm hay thành tích trên giấy tờ. Mà là thứ lặng lẽ bên trong: khiến một con người sẵn sàng đứng dưới mưa giữa đêm khuya, cúi xuống mặt đường tối tăm để nhặt lên từng mảnh nhỏ của sự thật. Và sẵn sàng hiến đi từng giọt máu mình có, chỉ để thắp thêm một ngọn nến cho đời.

Khóa D47 đã ra trường. Một chương mới bắt đầu. Và trong hành trình đó, có một Trung úy trẻ chọn đi bằng đôi chân của kẻ không cần hào quang, chỉ cần được làm đúng việc của mình, mỗi ngày, không mệt mỏi.