Tăng chất lượng, kỷ cương dạy học môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh

Học sinh tại Hà Nội trong giờ thực hành môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh. Ảnh: Đình Tuệ.

Nhiều tác động tích cực

Bộ GD&ĐT vừa đưa ra đề xuất mới mang tính bước ngoặt: Không tổ chức dạy và học trực tuyến môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh, trừ các trường hợp đặc biệt được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất thắt chặt toàn bộ quy trình kiểm tra, đánh giá và cấp chứng chỉ cho người học. Điều này đang thu hút sự quan tâm của dư luận, các chuyên gia giáo dục.

Theo bà Phan Thị Hằng Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ), Giáo dục Quốc phòng và An ninh không chỉ đơn thuần là môn học lý thuyết cung cấp kiến thức về đường lối, chính sách quốc phòng của Đảng và Nhà nước, mà còn là môi trường rèn luyện thể chất, kỷ luật, tác phong quân đội và kỹ năng quân sự thực hành. Việc không tổ chức dạy online và nâng cao tiêu chuẩn đánh giá mang lại nhiều ý nghĩa.

Không giống như các môn học khoa học xã hội hay đại cương khác, Giáo dục Quốc phòng và An ninh chứa đựng hàm lượng thực hành rất cao từ kỹ thuật điều lệnh, đội hình, đội ngũ, kỹ năng bắn súng, tháo lắp súng, chiến thuật đến các kỹ năng cứu thương trên chiến trường... Những nội dung này đòi hỏi sự tương tác trực tiếp, thao tác chuẩn xác dưới sự hướng dẫn, chỉnh sửa tỉ mỉ từng động tác của giáo viên hoặc người chỉ huy.

"Học trực tuyến qua màn hình máy tính hay điện thoại hoàn toàn bất lực trong việc truyền tải tới người học cảm giác thao tác thật trên vũ khí, khí tài, hay rèn luyện khả năng hiệp đồng tác chiến. Việc bắt buộc học trực tiếp môn này đảm bảo người học đạt được năng lực thực hành thật sự, tránh tình trạng 'học chay' hoặc chỉ thi lý thuyết suông", bà Phan Thị Hằng Hải phân tích.

Học sinh Trường THPT Sóc Sơn trong giờ học lý thuyết trên lớp môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh. Ảnh: Đình Tuệ.

Ông Vũ Văn Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Sư phạm Hà Nội cho rằng, môi trường Giáo dục Quốc phòng và An ninh tập trung là nơi người học được rèn thói quen sinh hoạt quân ngũ: Thức dậy đúng giờ, gấp chăn màn “vuông thành sắc cạnh”, tập trung nhanh chóng, chấp hành nghiêm quy định tập thể. Đây là giá trị cốt lõi giúp rèn luyện bản lĩnh, tinh thần đồng đội và tính kỷ luật cho thế hệ trẻ. Học online sẽ làm biến dạng hoàn toàn không gian rèn luyện này, khiến môn học mất đi “linh hồn” vốn có.

Các nội dung như điều lệnh đội ngũ, tháo lắp và sử dụng mô hình học cụ, kỹ thuật vận động, sơ cứu, phòng tránh nguy hiểm và xử lý tình huống cần được giáo viên trực tiếp hướng dẫn, quan sát, sửa sai và bảo đảm an toàn. Hình thức dạy - học trực tuyến không thể thay thế hoàn toàn việc luyện tập, phối hợp tập thể và hình thành tác phong nghiêm túc cho người học.

"Tôi đồng tình với việc tăng cường kiểm tra, đánh giá và quản lý cấp chứng chỉ. Việc đánh giá cần thực chất, kết hợp kiểm tra kiến thức, kỹ năng thực hành, ý thức kỷ luật và quá trình rèn luyện; tránh tình trạng học chỉ để lấy chứng chỉ. Với trường hợp đặc biệt phải học trực tuyến, chỉ nên áp dụng chủ yếu cho phần lý thuyết và cần tổ chức bổ sung đầy đủ nội dung thực hành trực tiếp" - ông Vũ Văn Tiến nhấn mạnh thêm.

Hiểu đúng để làm đúng

Học sinh Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng (Hà Nội) tham gia Hội thao Giáo dục Quốc phòng và An ninh năm học 2026-2027. Ảnh: Đình Tuệ.

Việc thắt chặt công tác đánh giá, siết quy trình cấp chứng chỉ sẽ loại bỏ triệt để các lỗ hổng về gian lận. Chứng chỉ Giáo dục Quốc phòng và An ninh được cấp ra sẽ phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của học sinh, sinh viên, lập lại trật tự và sự nghiêm túc cần thiết cho một chương trình đào tạo mang tầm chiến lược quốc gia.

Từ thực tế quản lý, bà Nguyễn Thị Diệu Thanh - Hiệu trưởng Trường THPT Sóc Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội) cho biết, Môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh là môn học có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; là môn học gắn với kỷ luật, tác phong, ý thức tổ chức và tinh thần tập thể. Với bộ môn này thì tính kỷ luật, tác phong và tinh thần vì tập thể của người học phải được rèn bằng thực hành.

Trong giai đoạn ứng phó với dịch bệnh trước đây, việc dạy và học trực tuyến là giải pháp tình thế bắt buộc. Tuy nhiên, hình thức này đã bộc lộ rõ sự bất cập khi áp dụng vào môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh khi người học không thể tiếp thu trọn vẹn kỹ năng thao tác qua màn hình máy tính hay điện thoại.

"Việc dừng dạy học trực tuyến và đưa sinh viên quay trở lại môi trường tập trung tại trường hay các Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh sẽ mang lại nhiều lợi ích. Các em được trực tiếp cầm súng, tập luyện trên thao trường, đối mặt với thời tiết và các điều kiện bài tập thực tế", bà Diệu Thanh nêu rõ.

Để nâng cao chất lượng môn học này, ông Vũ Văn Tiến nhấn mạnh đến ba yếu tố gồm: Chương trình thiết thực; đội ngũ giáo viên được chuẩn hóa, bồi dưỡng thường xuyên; cơ sở vật chất, sân bãi, thao trường và thiết bị thực hành đầy đủ, an toàn. Những cơ sở chưa đủ điều kiện có thể dùng chung cơ sở vật chất hoặc liên kết tổ chức học tập, nhưng không nên cắt giảm các nội dung thực hành cốt lõi.

Giáo dục Quốc phòng và An ninh cần được xem là một bộ phận của giáo dục toàn diện, không phải môn học mang tính hình thức. Nếu được tổ chức nghiêm túc, phù hợp với lứa tuổi, môn học sẽ góp phần hình thành ở học sinh bản lĩnh, kỷ luật, tinh thần tập thể và trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước.

Theo ông Lưu Hữu Đức - Trưởng Ban Quản lý đào tạo (Học viện Tài chính), học tập trung môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh trong khoảng thời gian vài tuần đến một tháng thường được sinh viên gọi vui là "kỳ học quân sự" hay "đời quân ngũ ngắn hạn". Môi trường này mang lại những giá trị giáo dục kỹ năng sống vô cùng quý giá mà giáo trình sách vở khó lòng truyền tải.

Việc quy định rõ "chỉ trường hợp đặc biệt được cấp có thẩm quyền cho phép" mới được học trực tuyến giúp ngăn chặn tình trạng các trường tự ý cắt giảm thời lượng học tập trung để tiết kiệm chi phí hoặc quỹ thời gian. Môn học này còn đóng vai trò quan trọng nâng cao nhận thức chính trị, cảnh giác trước các quan điểm sai trái. Học trực tiếp giúp giảng viên nắm bắt tâm tư, định hướng tư tưởng cho người học một cách sâu sát và hiệu quả hơn.