Tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế: Hướng mở từ mô hình khám, chữa bệnh từ xa

Bước đi thận trọng

Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy, hoạt động khám, chữa bệnh từ xa không phải là nội dung mới, song đến nay vẫn đang ở mức cơ bản. Theo Sở Y tế, mô hình này hiện chủ yếu được triển khai dưới hình thức hội chẩn chuyên môn giữa các cơ sở y tế trong tỉnh với bệnh viện tuyến trung ương. Thông qua hệ thống kết nối trực tuyến, các ca bệnh khó, phức tạp được đưa ra trao đổi, xin ý kiến chuyên gia, qua đó hỗ trợ nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị cho tuyến dưới. Tuy nhiên, việc cho phép bác sĩ tuyến trên trực tiếp tham gia khám, tư vấn cho người bệnh thông qua nền tảng số một cách bài bản, đồng bộ hiện vẫn chưa được triển khai. Việc kết nối hiện nay mới dừng ở mức hỗ trợ chuyên môn, chưa hình thành được hệ thống khám, chữa bệnh từ xa liên thông giữa các tuyến.

Xét nghiệm là nguồn dữ liệu quan trọng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác, theo dõi bệnh và hỗ trợ hội chẩn từ xa. Ảnh chụp tại Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2.

Theo ông Đào Khắc Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế, ngành Y tế tỉnh không lựa chọn triển khai ồ ạt, mà xác định cần đi từng bước chắc chắn, vừa làm vừa đánh giá để tìm ra mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời bảo đảm an toàn chuyên môn, tính pháp lý và hiệu quả lâu dài. Khám, chữa bệnh từ xa không phải là việc người bệnh tự kết nối trực tiếp với bác sĩ tại nhà mà được thực hiện trong khuôn khổ hệ thống y tế. Theo đó, người dân sẽ đến trạm y tế hoặc cơ sở y tế tuyến dưới để được bác sĩ tại chỗ thăm khám, kết nối trực tiếp với tuyến trên khi cần thiết.

Mô hình khám, chữa bệnh từ xa hiệu quả cần được xây dựng theo hướng liên thông nhiều tuyến. Trong đó, bệnh viện tuyến tỉnh đóng vai trò trung tâm, kết nối hai chiều với các cơ sở y tế tuyến dưới và bệnh viện tuyến trung ương.

Cách làm này vừa bảo đảm tính pháp lý, an toàn chuyên môn, vừa phát huy vai trò của y tế cơ sở. Khi đó, bác sĩ tại trạm y tế xã, phường sẽ trở thành cầu nối giữa người bệnh và tuyến trên, trực tiếp tham gia vào quá trình khám, chẩn đoán và theo dõi điều trị. Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa mô hình khám, chữa bệnh từ xa mà ngành Y tế Bắc Ninh định hướng so với các hình thức tư vấn y tế trực tuyến mang tính thương mại đang xuất hiện ngày càng nhiều.

Từ thực tiễn triển khai và tham khảo kinh nghiệm trong nước, quốc tế, các chuyên gia cho rằng mô hình khám, chữa bệnh từ xa hiệu quả cần được xây dựng theo hướng liên thông nhiều tuyến. Trong đó, bệnh viện tuyến tỉnh đóng vai trò trung tâm, kết nối hai chiều với các cơ sở y tế tuyến dưới và bệnh viện tuyến trung ương.

Hướng đến liên thông nhiều tuyến

Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Tiếp cận y tế của AstraZeneca Việt Nam, để mô hình khám, chữa bệnh từ xa vận hành hiệu quả, cần hình thành các phòng hội chẩn thông minh tại bệnh viện với hạ tầng băng thông ổn định, đường truyền chuyên dụng và trang thiết bị phù hợp. Trên cơ sở đó, từng bước thiết lập các điểm telehealth quy mô phù hợp tại trạm y tế xã, giúp bác sĩ tuyến cơ sở thực hiện khám sàng lọc, chẩn đoán ban đầu, nhất là đối với các bệnh mạn tính.

Hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh cho phép số hóa và chia sẻ nhanh, an toàn các hình ảnh y tế hỗ trợ bác sĩ tuyến trên chẩn đoán từ xa. Ảnh chụp tại Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1.

Kinh nghiệm thực tiễn từ Bệnh viện Bạch Mai cho thấy, khám, chữa bệnh từ xa có thể hỗ trợ hiệu quả cho tuyến dưới nếu được triển khai bài bản. Bác sĩ Vũ Văn Nhân, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo - Nghiên cứu Y dược, Bệnh viện Bạch Mai cho biết mô hình này đã được triển khai từ sớm và không ngừng mở rộng. Trong những năm gần đây, bệnh viện đã kết nối với nhiều cơ sở y tế, hỗ trợ đọc và tư vấn hàng trăm nghìn kết quả chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, góp phần nâng cao năng lực điều trị cho tuyến dưới. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thực tế tăng cường trong hội chẩn từ xa đã mở ra những khả năng mới, cho phép nhân viên y tế vùng xa trao đổi trực tiếp với chuyên gia theo thời gian thực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những thách thức về hạ tầng đường truyền và sự thiếu đồng bộ giữa các hệ thống bệnh án điện tử, nhất là khi mở rộng mô hình.

Theo các chuyên gia y tế, việc triển khai mô hình khám, chữa bệnh từ xa khi chưa đủ điều kiện về hạ tầng, nhân lực và quy trình chuyên môn có thể tiềm ẩn rủi ro, gây lãng phí. Hạ tầng đường truyền chưa ổn định, dữ liệu bệnh án chưa đồng bộ cùng với năng lực ứng dụng công nghệ thông tin của cán bộ y tế chưa đồng đều là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai.

Bên cạnh đó, thói quen tiếp cận dịch vụ y tế của người dân cũng là yếu tố cần được tính đến. Khám, chữa bệnh từ xa là hình thức mới, đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của cả người dân lẫn cán bộ y tế. Vì vậy, Bắc Ninh xác định việc xây dựng mô hình này phải gắn với đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện quy trình chuyên môn và chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật trước khi mở rộng quy mô.

Xác định y tế cơ sở là điểm tựa của mô hình khám, chữa bệnh từ xa trong giai đoạn tới, lãnh đạo Sở Y tế khẳng định chuyển đổi số trong y tế không thể tách rời mục tiêu củng cố y tế cơ sở, nhất là trong bối cảnh ngành Y tế đang chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe”. Khám, chữa bệnh từ xa sẽ được gắn với nhiệm vụ quản lý các bệnh không lây nhiễm, theo dõi sức khỏe người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Khi trạm y tế xã được tăng cường năng lực, vai trò “gác cổng” của y tế cơ sở sẽ được phát huy rõ nét hơn, góp phần giảm tải cho tuyến trên.

Cùng đó, Bắc Ninh đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực y tế cơ sở và xây dựng mô hình y tế thông minh phù hợp với điều kiện địa phương. “Khám, chữa bệnh từ xa không phải là đích đến cuối cùng, mà là công cụ quan trọng trong lộ trình xây dựng hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả và bền vững, lấy Nhân dân làm trung tâm” - ông Đào Khắc Hùng cho biết.

Bài, ảnh: Việt Hoa