Tăng hiệu quả sản xuất và giảm phát thải cho canh tác lúa đồng bằng sông Hồng

Ngày 10/6, tại Hợp tác xã Hữu Chung (xã Tân An, thành phố Hải Phòng) Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế (IRRI), các địa phương và các đối tác liên quan, đã tổ chức "Hội nghị Sơ kết Mô hình canh tác lúa sử dụng phân bón đúng, hiệu quả cao và phát thải thấp vùng đồng bằng sông Hồng" nhằm đánh giá kết quả vụ lúa đầu tiên của 4 mô hình ở 3 Tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình và Hải Phòng áp dụng công nghệ sạ hàng hiệu ứng hàng biên kết hợp vùi phân và phân bón cải tiến.

Các mô hình được triển khai trong khuôn khổ Dự án Sử dụng phân bón đúng (Fertilize Right) với sự hỗ trợ kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), nhằm thúc đẩy sử dụng phân bón hiệu quả, tăng cường cơ giới hóa và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và phát thải thấp của Việt Nam. Từ tháng 2/2026, dự án đã triển khai thí điểm ba mô hình trình diễn tại Hải Phòng, Hưng Yên và Ninh Bình. Các mô hình áp dụng đồng bộ công nghệ cơ giới hóa sạ hàng hiệu ứng hàng biên kết hợp vùi phân (mDSR), bón phân theo vùng chuyên biệt sử dụng phân bón cải tiến. Kết quả triển khai ba mô hình thực địa tại Hưng Yên, mô hình HTX Liên Hiệp đạt năng suất 6,49 tấn/ha, tăng 30% so với sạ lan cùng giống, lợi nhuận đạt 19,2 triệu đồng/ha trong khi canh tác theo phương pháp sạ lan truyền thống của nông dân là không có lãi.

Thu hoạch lúa trên cánh đồng của Hợp tác xã Hữu Chung (xã Tân An, thành phố Hải Phòng) Ảnh: BH

Tại Ninh Bình, HTX Nam Cường đạt 5,65 tấn/ha, tăng 28%, lợi nhuận 13,2 triệu đồng/ha, trong khi canh tác theo phương pháp sạ lan truyền thống của nông dân là lỗ 3,1 triệu/ha. Tại Hải Phòng, HTX Hữu Chung ghi nhận năng suất 7,62 tấn/ha, tăng 25% so với cấy máy cùng giống, lợi nhuận đạt 24,4 triệu đồng/ha — gấp hơn sáu lần so với canh tác cấy máy. Tổng hợp trên cả ba địa bàn, công nghệ mDSR giúp giảm lượng giống hơn 30% so với sạ lan, giảm phân đạm 34–44%, lân 34–66%, kali 33–39%, và cắt giảm chi phí sản xuất tổng thể hơn 25%. Lợi nhuận bình quân đạt khoảng 21 triệu đồng/ha — tương đương 750 nghìn đồng/sào — so với mức gần bằng không hoặc thua lỗ nếu áp dụng canh tác sạ lan và cấy hiện tại.

Trước kết quả đạt được, bà Lương Thị Kiểm – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu thực địa trong việc thúc đẩy thay đổi ở cấp địa phương: "Thuyết phục nông dân thay đổi tập quán canh tác lâu năm đòi hỏi minh chứng cụ thể từ chính đồng ruộng của họ. Kết quả từ mô hình tại Hợp tác xã Hữu Chung vụ này là cơ sở để thành phố Hải Phòng có thể tự tin đưa mô hình vào kế hoạch nhân rộng, lan tỏa ra các vùng sản xuất lúa trọng điểm của thành phố."

TS. Jongsoo Shin – Giám đốc Khu vực châu Á, Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế IRRI chia sẻ tại hội thảo: "IRRI kỳ vọng rằng từ ba mô hình đầu tiên này, các địa phương và đối tác sẽ có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để chủ động, tự tin triển khai nhân rộng - vì mỗi héc-ta được nhân rộng là một đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm phát thải ngành lúa gạo, nâng cao thu nhập cho nông dân và hiện thực hóa các cam kết khí hậu của Việt Nam với cộng đồng quốc tế."

Ông Ralph Bean – Tham tán Nông nghiệp, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam đánh giá cao cách tiếp cận đa bên, gắn khoa học với thực tiễn địa phương: "Dự án Fertilize Right được xây dựng trên nguyên tắc rằng giải pháp hiệu quả nhất phải được kiểm chứng trong điều kiện của chính địa phương đó. Ba mô hình tại đồng bằng sông Hồng trong vụ Đông Xuân 2026 là ví dụ cụ thể cho cách khoa học và chính sách có thể cùng chuyển hóa thành lợi ích thiết thực cho người nông dân."

Ông Phạm Quốc Trung – Tổng Giám đốc Công ty Phân bón MTK Hữu Thành, nhà tài trợ phân bón cho cả ba mô hình, chia sẻ: "Khi phân bón được đưa vào đất đúng thời điểm và đúng vị trí ngay từ khâu gieo sạ, hiệu quả hấp thu của cây lúa tăng lên rõ rệt, số lần bón giảm xuống và áp lực lên môi trường cũng theo đó mà giảm. Với chúng tôi, đây không phải là bài toán bán được nhiều phân hơn - mà là bài toán làm sao để mỗi kilogram phân bón đi vào đất đều phát huy tối đa giá trị. Nông dân có lãi, đất không bị bào mòn, và doanh nghiệp phân bón cũng bền vững hơn.”

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: BH

Ở góc độ người sản xuất, ông Nguyễn Văn Khiên – Giám đốc HTX Hữu Chung chia sẻ: "Thú thực, khi bắt đầu triển khai, tôi còn hoài nghi lắm — ruộng ở đây đất khác, bà con quen tay quen việc theo cách cũ mấy chục năm rồi. Nhưng khi thấy máy sạ một buổi sáng bằng cả tuần cấy tay, thấy lúa lên đều hàng đều lối, cuối vụ chi phí giảm mà năng suất không thua — tôi không cần thuyết phục bà con nữa, họ tự hỏi nhau vụ sau làm tiếp không."

Tại hội nghị, các đại biểu đã trực tiếp xuống đồng quan sát thu hoạch, đối chiếu kết quả giữa mô hình và đối chứng, và cùng thảo luận về những điểm cần tiếp tục điều chỉnh trước khi nhân rộng. Việc mở rộng các mô hình canh tác lúa áp dụng công nghệ mDSR được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, tăng sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp bền vững.