Tăng tốc giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Đoạn tuyến Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng qua tỉnh Lào Cai dài khoảng 143,68 km, qua 12 xã, phường với 9 nhà ga. Theo kế hoạch, các xã, phường nơi tuyến đường sắt đi qua phải hoàn thành đo đạc, lập hồ sơ thu hồi đất trình thẩm định trước ngày 20/10/2026, phê duyệt trước ngày 1/11/2026 và tiếp tục triển khai các bước GPMB. Tỉnh đặt mục tiêu sớm hoàn thành GPMB dự án trước ngày 30/6/2027.

Để triển khai các phần việc theo kế hoạch đề ra, ngày 18/9, Ban Chỉ đạo GPMB các dự án trọng điểm tỉnh đã yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương tập trung triển khai thực hiện các phương án đã được phê duyệt, bảo đảm hoàn thành GPMB trước ngày 30/6/2027. Sở Xây dựng được giao tham mưu đợt cao điểm 100 ngày đêm về GPMB từ ngày 1/10/2026; rà soát tiến độ từng nhiệm vụ, khu tái định cư, giải quyết vướng mắc thuộc thẩm quyền. Tuy nhiên, cùng với thay đổi hướng tuyến so với phương án cũ, công tác GPMB phát sinh những trường hợp không thể giải quyết chỉ bằng đo đạc, áp giá theo bảng mục có sẵn mà cần sự vào cuộc phối hợp của các ban, sở, ngành và UBND các xã, phường. GPMB không chỉ là thu hồi phần diện tích trong chỉ giới mà phải xem xét điều kiện sử dụng phần đất còn lại và đời sống thực tế của người dân để tránh phát sinh vấn đề ngoài kế hoạch.

Tại phường Cam Đường, dự án ảnh hưởng 6 hộ dân và 1 tổ chức trên khoảng 2,45 ha đất. Địa phương đã thống kê 6/6 hộ, lập dự thảo phương án bồi thường gần 5 tỷ đồng. Theo ông Nguyễn Duy Tuyến - Phó Chủ tịch UBND phường Cam Đường, qua rà soát thực địa, chính quyền phát hiện có những hộ dân có nhà ở xen kẹp giữa hai làn cầu đường sắt. Lo ngại dự án khi vận hành ảnh hưởng sinh hoạt, người dân đề nghị thu hồi phần diện tích còn lại, bố trí tái định cư. UBND phường đã báo cáo tỉnh và chủ đầu tư xem xét điều chỉnh ranh giới GPMB cho phù hợp.

Tại Gia Phú, Ban Quản lý dự án Đường sắt bàn giao 309 cọc mốc trên 13,5 km, diện tích thu hồi hơn 84,3 ha, gồm 30 cọc khu vực nhà ga và 279 cọc trên tuyến. Hướng tuyến thay đổi đáng kể so với phương án ban đầu; một số đoạn qua Xuân Giao và Gia Phú cũ dịch chuyển khoảng 10 - 15 m, đồng thời bổ sung đường đôi nên công tác GPMB phức tạp hơn. Ông Nguyễn Đức Bình - Chủ tịch UBND xã Gia Phú cho biết: "Hiện nay, xã đã hoàn thiện dự toán, đề nghị bố trí vốn thuê đơn vị đo đạc; tuy nhiên, chúng tôi mong muốn các đơn vị được giao nhiệm vụ thực hiện GPMB trước đây cần bàn giao đầy đủ hồ sơ đã triển khai để thống nhất phương án xử lý khi phát sinh".

Tại Khu Công nghiệp Đông Phố Mới, Cụm Công nghiệp Sơn Mãn - Vạn Hòa (phường Lào Cai), công tác GPMB gặp khó khăn khi thống kê, áp giá tài sản của doanh nghiệp, nhà máy chế biến. Một số máy, dây chuyền sản xuất chưa có cơ sở trong đơn giá bồi thường, hỗ trợ, khiến việc kiểm đếm và lập phương án kéo dài. Ông Hoàng Kim Ngọc - Phó Chủ tịch UBND phường Lào Cai cho biết: "UBND phường đề nghị tỉnh thành lập Hội đồng thẩm định đơn giá bồi thường, có đại diện Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và các cơ quan liên quan tham gia hỗ trợ thực hiện để bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định và phù hợp thực tế".

Theo ông Phí Công Hoan - Giám đốc Sở Xây dựng, đơn vị đã tham mưu các nội dung để UBND tỉnh làm việc với Bộ Xây dựng và Ban Quản lý dự án Đường sắt nhằm xử lý các khối lượng địa phương đã thực hiện nhưng phải điều chỉnh do thay đổi hướng tuyến, ranh giới GPMB. Sở cũng phối hợp rà soát nhu cầu vốn, khả năng giải ngân, tham mưu điều hòa, bổ sung nguồn lực và đẩy nhanh quy hoạch phân khu xây dựng các ga, vùng phụ cận.

Theo Ban Chỉ đạo GPMB các dự án trọng điểm tỉnh, hướng tuyến và phạm vi GPMB tuyến, nhà ga của Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn qua địa bàn tỉnh đã thay đổi nhiều lần, khiến công tác thống kê, lập phương án bồi thường, GPMB phải tổ chức lại và phát sinh một số vướng mắc cần tháo gỡ.

Đến ngày 20/8, khi Ban Quản lý dự án Đường sắt hoàn tất bàn giao hồ sơ cắm mốc, ranh giới GPMB của dự án lần cuối, UBND tỉnh đã yêu cầu các xã, phường tổ chức rà soát lại. Với hồ sơ điều chỉnh, các địa phương bắt đầu rà soát mốc giới, đo đạc, lập hồ sơ thu hồi đất, bố trí tái định cư. Theo đó, có 1.414 hộ dân, tổ chức được thống kê, kiểm đếm và 577 hộ được ban hành thông báo thu hồi đất theo hồ sơ nghiên cứu tiền khả thi.

Nếu mốc giới là điểm xuất phát thì tái định cư là điều kiện để người dân bàn giao mặt bằng. Vì vậy, tiến độ các khu tái định cư phải song song với đo đạc, kiểm đếm. Toàn tỉnh dự kiến bố trí 38 khu tái định cư. Đến cuối tháng 9/2026, 28 khu đã khởi công, 3 khu hoàn thành, 3 khu có sẵn mặt bằng, 22 khu tiếp tục xây dựng và 10 khu đang chuẩn bị đầu tư.

Hiện, xã Gia Phú đã triển khai 3 khu tái định cư cho trên 200 hộ. Trong đó, khu tái định cư thôn Tiến Lợi rộng khoảng 0,6 ha, tạo 19 lô đất ở đã hoàn thành san nền, cống thoát nước, đang làm đường, khối lượng ước 65%, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026. Khu tái định cư Hùng Thắng rộng 4,4 ha, tạo ra 117 lô đất, đang san nền. Khu tái định cư đường Trần Hưng Đạo kéo dài dự kiến bố trí hơn 60 lô đất, cơ bản xong mặt bằng. Ở xã Bảo Hà, nhiều khu tái định cư đạt tiến độ khá cao. Khu tái định cư Cam 3 đã GPMB 96%, Khu Lỵ 1 và 2 đạt 92%. Một số dự án khác đã hoàn thành thống kê, kiểm đếm, hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ; có dự án mới ở bước lựa chọn nhà thầu.

Xây dựng khu tái định cư giữ vai trò quan trọng. Khi nơi ở mới chưa đủ điều kiện, việc thu hồi đất, di chuyển nhà ở và bàn giao mặt bằng cũng khó hoàn thành. Vì vậy, UBND tỉnh yêu cầu 10 khu tái định cư còn lại phải khởi công trong tháng 10/2026; các khu đã khởi công phải đẩy nhanh thi công, bảo đảm nơi ở mới cho các hộ dân trước khi thu hồi đất, bàn giao mặt bằng.

Để đẩy nhanh GPMB Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Ban Quản lý dự án Đường sắt, các ban, sở, ngành và chính quyền địa phương tiếp tục tăng cường phối hợp tháo gỡ từng vướng mắc để xử lý dứt điểm ngay tại cơ sở. Trọng tâm là làm tốt công tác thống kê, xác minh nguồn gốc đất, áp giá và đền bù GPMB bảo đảm quyền lợi người dân; đặc biệt là sớm triển khai xây dựng, hoàn thành các khu tái định cư để bố trí chỗ ở ổn định cho các hộ dân phải di chuyển bàn giao mặt bằng nhà ga, tuyến đường đúng kế hoạch đề ra.