Tăng trưởng hai con số: Ngành hàng xuất khẩu chủ lực cần gì?

Những gam màu sáng trước mùa cao điểm

Hoạt động xuất khẩu 7 tháng năm 2026 có nhiều tín hiệu tích cực với kim ngạch đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều ngành hàng chủ lực ghi nhận đơn hàng cải thiện, tốc độ tăng trưởng trở lại khi mùa cao điểm xuất khẩu đang đến gần.

7 tháng năm 2026, xuất khẩu đạt kim ngạch 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%

Dệt may là một ví dụ, tháng 7, kim ngạch xuất khẩu đạt 4,672 tỷ USD, tăng 8,2% so với tháng 6 và 4,3% so với cùng kỳ năm trước, lũy kế 7 tháng đạt 27,02 tỷ USD, tăng 2,67%. Dù chưa cao so với mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng kết quả này cho thấy sức chống chịu của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều bất định.

Tại Tọa đàm Kinh tế mùa hè 2026 do Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức cuối tháng 7, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam nhận định, sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng toàn cầu cùng khả năng thích ứng của doanh nghiệp đang tạo nền tảng để ngành tiếp tục tăng trưởng.

Đáng chú ý, dệt may không hướng tới tăng trưởng bằng cách mở rộng sản lượng mà trọng tâm đang chuyển sang nâng cao chất lượng, tự chủ nguyên liệu, tăng giá trị sản phẩm và năng suất lao động. Đây là hướng phát triển cần thiết khi mô hình tăng trưởng dựa vào gia công, lao động giá rẻ và mở rộng công suất đã dần chạm giới hạn.

Ngành điện tử lại cho thấy lực tăng trưởng rõ hơn, 6 tháng đầu năm, xuất khẩu tăng khoảng 12-14% tùy nhóm sản phẩm. Ngành ghi nhận nhập siêu khoảng 12 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm 2025 xuất siêu khoảng 2 tỷ USD. 

Chia sẻ tại Toạ đàm Kinh tế mùa hè 2026, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, đây chưa phải tín hiệu đáng lo bởi phần lớn hàng nhập khẩu là máy móc, thiết bị và tư liệu sản xuất, phục vụ tăng tốc sản xuất trong nửa cuối năm. “Mùa cao điểm của ngành thường bắt đầu từ khoảng tháng 9, tháng 10, Khi các nhà máy tăng tốc đáp ứng đơn hàng điện thoại và thiết bị điện tử tiêu dùng, cán cân thương mại của ngành được kỳ vọng cải thiện, thậm chí trở lại xuất siêu vào những tháng cuối năm", bà Hương cho biết.

Một động lực cũng nổi lên mạnh mẽ là thương mại điện tử. 6 tháng đầu năm, lĩnh vực này tăng trưởng trên 40%; riêng quý I tăng khoảng 46% và quý II khoảng 41%, cao hơn đáng kể tốc độ tăng GDP.

Hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng theo chiều sâu

Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực đều hướng tới tăng trưởng hai con số trong ngắn hạn, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế theo định hướng tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Tuy nhiên, trong dài hạn, các ngành đều quan tâm tới vấn đề làm thế nào để xuất khẩu tạo ra nhiều giá trị hơn cho nền kinh tế Việt Nam.

Nâng cao giá trị gia tăng là mục tiêu dài hạn của nhiều ngành hàng xuất khẩu 

Với ngành điện tử, doanh nghiệp chỉ ra nhiều điểm nghẽn như thủ tục đầu tư, đất đai, hoàn thuế, chứng nhận xuất xứ và nguồn vốn trung, dài hạn. Trong khi chu kỳ sản xuất, giao hàng chỉ tính bằng vài tuần, việc chậm mở rộng nhà máy hoặc nhập máy móc có thể khiến đơn hàng chuyển sang quốc gia khác.

Rủi ro này càng rõ khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc. Việt Nam có cơ hội đón dòng vốn, công nghệ và đơn hàng mới, nhưng đồng thời phải cạnh tranh với nhiều điểm đến trong khu vực. Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, vốn là vấn đề rất quan trọng nếu muốn nâng vị trí trong chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp chế biến, chế tạo không thiếu đơn hàng nhưng thiếu vốn trung và dài hạn để đầu tư máy móc, tự động hóa, robot, nhà máy thông minh và nâng năng suất.

Do đó, tăng trưởng hai con số nếu chỉ dựa vào mở rộng đầu tư và sản lượng sẽ khó tạo sức bền. Muốn tăng trưởng nhanh nhưng vẫn kiểm soát lạm phát, nền kinh tế phải đồng thời mở rộng tổng cung, nâng năng suất và tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Thương mại điện tử cũng đứng trước yêu cầu tương tự. Theo ông Nguyễn Bình Minh, đại diện Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, để duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức cao. Trước mắt, cần tạo “đường băng” thuận lợi để hàng triệu hộ và cá nhân kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. “Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi trong những tháng cuối năm là phải xây dựng được một quy trình chuyển đổi”, ông Minh cho biết. Quy trình này cần được chuẩn hóa, số hóa và đơn giản để giảm chi phí tuân thủ.

Một vấn đề cũng cần được tính sớm là chi phí sử dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp ứng dụng AI, việc thiếu hướng dẫn và tiêu chuẩn có thể gây lãng phí nguồn lực, thậm chí làm gia tăng nhập siêu dịch vụ công nghệ. Đây là bài toán cần được tính toán nếu kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng dài hạn.

Với ngành gỗ, trong dài hạn, ngành kiến nghị xem xét chính sách thuế đối với gỗ xẻ xuất khẩu, trong bối cảnh Việt Nam nhập khẩu khoảng 6 triệu m³ gỗ nguyên liệu mỗi năm. Chính sách phù hợp có thể mở thêm dư địa sản xuất, tạo việc làm và góp phần cân bằng thương mại.

Có thể thấy, tăng trưởng hai con số với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực không chỉ là mục tiêu ngắn hạn mà gắn với phát triển bền vững, ổn định và tự chủ trong dài hạn. Để làm được điều này, các ngành hàng cùng đề xuất thành lập một tổ công tác đặc biệt trực thuộc Chính phủ để xử lý nhanh các vướng mắc của doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu.

Cùng với đó, cần sự phối hợp của các cơ quan tài chính, Công Thương, khoa học và công nghệ, ngân hàng, địa phương để những vấn đề về đầu tư, đất đai, hoàn thuế, hải quan, logistics, điện năng và tín dụng được xử lý theo một đầu mối thống nhất, nhanh và hiệu quả hơn.