Tăng trưởng xanh sẽ định hình mô hình tăng trưởng mới

Ngày 23/4, Báo Đại biểu Nhân dân đã tổ chức Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026”. Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam cho rằng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là đổi mới mô hình tăng trưởng, khi mô hình truyền thống đang bộc lộ rõ những giới hạn như phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp.

Bên cạnh đó, bối cảnh thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Các nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến giá và chất lượng sản phẩm mà ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về tiêu chí bền vững, đặc biệt là các chỉ số liên quan đến phát thải carbon. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi xanh, nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn nhấn mạnh, tăng trưởng xanh thực chất là quá trình tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị của nền kinh tế, chuyển từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo đó, để xác lập mô hình tăng trưởng mới, cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh gồm: đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, nâng cấp công nghiệp, mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điểm chung của các kênh này là đều phải đặt trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, qua đó tạo động lực nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu, cho rằng, dù đã có bước tiến trong khoảng một thập kỷ qua, các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam. Trong đó, tín dụng xanh được đánh giá là kênh chủ lực.

Dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam cuối năm 2025 đạt khoảng 780.000 - 850.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 4,1% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Dù quy mô còn khiêm tốn, tốc độ tăng trưởng bình quân những năm gần đây đạt 20-25%/năm, cao hơn đáng kể so với tín dụng chung của hệ thống. Số lượng tổ chức tín dụng tham gia cũng tăng mạnh, từ 15 đơn vị năm 2017 lên 58 đơn vị vào cuối năm 2025.

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam.

Nhưng theo ông Hiếu, tín dụng xanh đang đối mặt với không ít thách thức. Áp lực thanh khoản và quy định về tỷ lệ cho vay so với huy động khiến các ngân hàng phải thận trọng trong cấp tín dụng. Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng cao, lãi suất huy động có xu hướng nhích lên, kéo theo chi phí vốn tăng, khiến dư địa dành cho tín dụng xanh bị thu hẹp.

Bên cạnh đó, đặc thù của các dự án xanh là thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận không cao trong ngắn hạn, trong khi lại phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn mới như ESG hay các chuẩn mực quốc tế khắt khe, tạo thêm áp lực cho cả ngân hàng và doanh nghiệp.

Do đó, ông Hiếu đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần có định hướng mạnh mẽ hơn, trong đó có thể xem xét giao chỉ tiêu cụ thể để nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên tối thiểu 5% trong tổng dư nợ của mỗi ngân hàng, thay vì hoàn toàn dựa vào tính tự nguyện.

Cũng theo ông Hiếu, quy mô trái phiếu xanh còn khá nhỏ, với tổng dư nợ khoảng 30.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 2% thị trường trái phiếu. Nguyên nhân chủ yếu là do trái phiếu xanh thường có kỳ hạn dài (5 - 15 năm), rủi ro cao, trong khi các dự án xanh không tạo dòng tiền nhanh, khiến nhà đầu tư yêu cầu mức lãi suất cao. Ngoài ra, nhiều trái phiếu không có tài sản bảo đảm, mà phụ thuộc vào dòng tiền của dự án, càng làm gia tăng mức độ thận trọng của thị trường.

TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, nếu được hỗ trợ về chính sách và nâng cao nhận thức thị trường, cả tín dụng xanh và trái phiếu xanh vẫn còn nhiều dư địa phát triển trong thời gian tới.