Luật Thủ đô (sửa đổi): Bệ phóng thể chế cho Hà Nội cất cánh

Ba nền tảng chiến lược cho bước phát triển mới

Ngày 23-4-2026 trở thành dấu mốc đặc biệt khi Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). Sự kiện này không chỉ là việc thông qua một đạo luật, mà thể hiện bước chuyển mạnh mẽ về tư duy phát triển, góp phần hoàn thiện trụ cột thể chế trong ba nền tảng chiến lược: Thể chế, Quy hoạch và Mô hình phát triển mới, mở ra tầm nhìn 100 năm cho Hà Nội.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công trao đổi tại chương trình thời sự của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tối 23-4-2026. Ảnh: Viết Thành

Theo đó, cùng với Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô (sửa đổi) tạo điểm tựa pháp lý vững chắc để khơi dậy khát vọng vươn lên, giúp Hà Nội bứt phá, phát triển văn minh, hiện đại, hạnh phúc và thúc đẩy sự phát triển chung của đất nước.

Song hành với trụ cột thể chế, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được HĐND thành phố thông qua chủ trương, làm cơ sở trình Chính phủ xem xét, phê duyệt. Đây sẽ là bản thiết kế tổng thể và là lộ trình hành động đồng bộ để hiện thực hóa các cơ chế, chính sách vượt trội đã được luật hóa. Tinh thần chung được xác lập rõ: Chung sức, đồng lòng; tự chủ, tự cường; tự tin để phát triển, đi trước, nêu gương; “nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả và làm đến cùng”, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng khơi thông nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian phát triển nhờ cơ chế đặc thù, vượt trội và phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Đạo luật giao cho Hà Nội 199 thẩm quyền. Các thẩm quyền tập trung vào quản lý quy hoạch, tài chính - ngân sách, tổ chức bộ máy, quản lý đô thị - những lĩnh vực then chốt quyết định chất lượng phát triển.

Luật gồm 9 chương, 36 điều, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026; một số quy định có hiệu lực ngay khi được thông qua. Đặc biệt, Hà Nội được chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới, kể cả khác với quy định hiện hành, hoặc với vấn đề pháp luật chưa điều chỉnh, tạo dư địa linh hoạt để thích ứng thực tiễn.

Luật Thủ đô (sửa đổi) phân quyền mạnh mẽ nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, trách nhiệm để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Phạm Hùng

Mở ra không gian thể chế rộng lớn

Trao đổi tại Chương trình thời sự với nội dung chính có chủ đề "Ba nền tảng chiến lược để Thủ đô phát triển bứt phá" do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện tối 23-4, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của Luật là tạo thêm nền tảng pháp lý mạnh để Hà Nội hiện thực hóa các chủ trương lớn của Trung ương trong bối cảnh tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, đây là bước tiến về tư duy thể chế. Luật không chỉ sửa đổi kỹ thuật, mà thiết kế cơ chế phù hợp với đặc thù Thủ đô, tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài về phân quyền, huy động nguồn lực, tổ chức bộ máy, quy hoạch và chất lượng quản trị đô thị. Quan trọng hơn, Luật mở ra “không gian thể chế” để Hà Nội chủ động hơn trong quyết định, sáng tạo hơn trong tổ chức thực hiện và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Trong bối cảnh mới, Hà Nội phải vượt ra khỏi vai trò trung tâm chính trị - hành chính thuần túy để trở thành trung tâm kiến tạo phát triển, cực tăng trưởng có sức lan tỏa thực chất đối với Vùng Thủ đô, khu vực phía Bắc và rộng hơn là cả nước. Hà Nội không phát triển cho riêng mình, mà phải đảm nhận vai trò dẫn dắt, kết nối, mở đường cho mô hình phát triển mới.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh, với lợi thế tập trung nguồn lực lớn về con người, trí tuệ, hạ tầng, khoa học công nghệ, Hà Nội có điều kiện tạo sức kéo mạnh cho đầu tư, đổi mới sáng tạo và hình thành các chuỗi giá trị mới. Khi đặt Luật trong tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, kỳ vọng không chỉ là tăng trưởng cao hơn, mà là tăng trưởng có sức lan tỏa, tạo động lực mới cho cả vùng.

Ở góc nhìn pháp lý, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, giá trị cốt lõi của Luật là tạo cơ sở để Hà Nội chuyển mạnh từ “quản lý” sang “quản trị”, từ cách làm theo quy trình sẵn có sang cách làm dựa trên mục tiêu phát triển, hiệu quả thực chất và trách nhiệm giải trình.

Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Viết Thành

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội nhận định Luật Thủ đô (sửa đổi) có thể được coi là một “cuộc cách mạng về thể chế”, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của Hà Nội trong giai đoạn tới. Việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặc thù thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển.

Đồng thời, luật sư Nguyễn Văn Hà cũng phân tích ba tác động bứt phá lớn.

Thứ nhất, tối ưu hóa nguồn lực. Khi được chủ động hơn về tài chính, ngân sách và phát triển các mô hình đô thị hiện đại, Hà Nội có điều kiện khơi thông điểm nghẽn, đặc biệt về hạ tầng, tiến tới tự chủ cao hơn, giảm dần phụ thuộc.

Thứ hai, giải phóng sức sáng tạo. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho phép Hà Nội trở thành “không gian thí nghiệm” cho mô hình phát triển mới, nơi các ý tưởng về công nghệ, chính sách, mô hình quản lý được triển khai trong thực tiễn. Điều này tạo sức hút lớn đối với nhân tài, nhà khoa học, chuyên gia và nhà đầu tư.

Thứ ba, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Với phương châm “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả, Luật tạo nền tảng để tăng trách nhiệm giải trình, bảo đảm chính sách đi thẳng tới lợi ích người dân. Cách tiếp cận này tập trung vào kết quả cuối cùng mà người dân quan tâm, thay vì chỉ dừng ở quy trình thực hiện.

Theo luật sư Nguyễn Văn Hà, từ những đột phá này, Hà Nội không chỉ củng cố vai trò trung tâm hành chính quốc gia, mà còn định hình trở thành trục tăng trưởng năng động, có sức lan tỏa mạnh mẽ tới các địa phương khác.

Có thể thấy, Luật Thủ đô (sửa đổi) đang mở ra không gian thể chế rộng lớn để Hà Nội phát huy vai trò hạt nhân, trung tâm hội tụ nguồn lực và động lực phát triển quốc gia. Khi thể chế, quy hoạch và mô hình phát triển mới được đồng bộ hóa, Thủ đô có thêm bệ phóng vững chắc để bứt phá, lan tỏa và bước vào kỷ nguyên phát triển mới với niềm tin và khát vọng mạnh mẽ.