Tạo 'lá chắn' ngăn chặn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Nguyên nhân của tình trạng trên đến từ nhiều phía, song nổi bật là việc một số quy định pháp luật chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ. Trong bối cảnh kinh tế số, vòng đời của nhiều sản phẩm công nghệ - từ phần mềm, nội dung số đến thiết kế trải nghiệm - có thể chỉ kéo dài vài tuần, trong khi quy trình đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hiện nay vẫn mất hằng tháng, thậm chí cả năm. Khoảng trễ này khiến không ít sáng tạo được đưa ra thị trường khi chưa có “lá chắn” pháp lý cần thiết, làm gia tăng nguy cơ bị sao chép, chiếm dụng hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Bên cạnh đó, hệ thống chế tài xử lý vi phạm còn bộc lộ những hạn chế nhất định; quy trình giải quyết vụ việc thiếu linh hoạt, chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường, nhất là trên môi trường số. Điều này tác động trực tiếp đến động lực đầu tư cho đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. Năng lực chuyên môn của lực lượng thực thi pháp luật cũng chưa đồng đều, đặc biệt trong các lĩnh vực mới, phức tạp như thương mại điện tử, bán hàng đa cấp, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ xuyên biên giới.

Nhằm khắc phục những bất cập nêu trên, ngày 30-1-2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị số 02/CT-TTg về việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Chỉ thị yêu cầu, các bộ, ngành, địa phương quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ; kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo phương châm “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền); đồng thời, chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả thực thi và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn, lĩnh vực được phân công.

Để triển khai có hiệu quả Chỉ thị số 02/CT-TTg, thời gian tới, các bộ, ngành, địa phương cần tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức và người dân; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giúp người dân nhận diện các thủ đoạn gian lận, hàng giả, hàng kém chất lượng, từ đó kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng. Việc tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, giám sát; kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng; từng bước đưa dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa vào quản lý thống nhất cũng được xác định là giải pháp then chốt.

Về lâu dài, các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp luật, bổ sung cơ chế bồi thường, xử lý vi phạm đủ sức răn đe hiệu quả đối với những hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Cùng với đó, tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra hoạt động thực thi của các bộ, ngành, địa phương, tập trung vào những lĩnh vực, ngành hàng, địa bàn và thời điểm trọng yếu.

Trong khi chờ đợi các giải pháp từ cơ chế, chính sách phát huy hiệu quả, bản thân các tổ chức, cá nhân cũng cần chủ động nâng cao nhận thức và năng lực tự bảo vệ, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu, sớm phát hiện các dấu hiệu vi phạm và kịp thời cảnh báo, phối hợp với cơ quan chức năng xử lý. Chỉ khi có sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội, công tác đấu tranh, ngăn chặn và đẩy lùi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mới đạt hiệu quả thực chất, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh; nâng cao hình ảnh, uy tín quốc gia và góp phần thúc đẩy phát triển đất nước nhanh, bền vững.

Hà Trang