Tạo sức hút riêng cho du lịch cộng đồng

Nhiều sự kiện văn hóa mang đậm bản sắc địa phương đang trở thành điểm nhấn thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm tại các điểm du lịch phía Bắc tỉnh Thái Nguyên.

Mỗi người dân là một đại sứ văn hóa

Sự cộng cư của 51 dân tộc trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã tạo nên một không gian văn hóa đa dạng và giàu bản sắc. Những làn điệu Then, Sli, Coọng Cô; lễ hội Lồng Tồng, lễ cấp sắc; văn hóa trà, nghề thủ công truyền thống cùng nếp sinh hoạt cộng đồng của người Tày, Nùng, Dao, Mông... vừa là những giá trị cần được gìn giữ, vừa trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch cộng đồng.

Trước đây, nhiều giá trị văn hóa chủ yếu hiện diện trong các dịp lễ hội. Những năm gần đây, nhiều loại hình di sản đã đi vào hoạt động du lịch một cách thường xuyên và tự nhiên hơn.

Tại các bản du lịch cộng đồng ven hồ Ba Bể, tiếng đàn Tính, câu hát Then, điệu múa truyền thống hay những làn điệu dân ca địa phương không còn đơn thuần là tiết mục biểu diễn phục vụ du khách mà trở thành cầu nối giúp họ hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần, phong tục, tập quán của cộng đồng bản địa.

Những nếp nhà sàn lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ, trở thành điểm đến hấp dẫn du khách tham quan, trải nghiệm.

Là người nhiều năm gắn bó với việc biểu diễn hát Then, đàn Tính phục vụ khách du lịch, nghệ nhân Mã Thị Dạy ở phường Đức Xuân, cho biết: Nhiều du khách, đặc biệt là khách quốc tế, bày tỏ sự thích thú khi được trực tiếp lắng nghe, giao lưu và tìm hiểu ý nghĩa của từng làn điệu dân gian. Từ nhu cầu đó, nhiều câu lạc bộ hát Then, đàn Tính được thành lập, thu hút đông đảo những người yêu văn hóa dân tộc tham gia. Bên cạnh việc duy trì sinh hoạt thường xuyên, các thành viên còn chủ động giao lưu, biểu diễn tại các homestay, điểm du lịch cộng đồng trong và ngoài tỉnh, góp phần đưa di sản đến gần hơn với du khách.

Xu hướng trải nghiệm văn hóa bản địa cũng đang làm thay đổi cách du khách lựa chọn hành trình khi đến với Thái Nguyên. Nếu trước kia phần lớn các chuyến đi chỉ dừng lại ở tham quan trong ngày thì nay nhu cầu lưu trú, trải nghiệm đời sống cộng đồng ngày càng tăng.

Theo đánh giá của nhiều đơn vị lữ hành, sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng Thái Nguyên không nằm ở những công trình quy mô hay dịch vụ hiện đại, mà ở cơ hội được sống giữa không gian văn hóa bản địa, được tiếp xúc với những giá trị văn hóa vẫn hiện hữu trong đời sống thường ngày của người dân.

Trải nghiệm chợ đêm vùng cao tại các điểm du lịch cộng đồng mang đến nhiều điều mới mẻ cho du khách.

Bà Trương Thị Bé Thi, Phó Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ và Du lịch Hòn Mát, tỉnh Nghệ An, cho biết: Trong những ngày tham gia chuyến Famtrip du lịch Thái Nguyên, điều để lại nhiều ấn tượng nhất với tôi là những giá trị văn hóa vẫn được lưu giữ trong từng nếp nhà, cách sống và lao động của người dân. Mỗi người dân nơi đây đều góp phần truyền tải những nét đẹp văn hóa bản địa một cách sinh động và chân thực.

Chính sức hấp dẫn từ những giá trị văn hóa nguyên bản đã thúc đẩy nhiều hộ dân làm du lịch ở vùng hồ Ba Bể thay đổi cách tiếp cận. Ngoài hoạt động lưu trú, nhiều người đã trở thành những “đại sứ văn hóa” khi gìn giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc qua từng món ăn, câu hát, bộ trang phục truyền thống và nếp sống cộng đồng.

Chị Nguyễn Thị Xuân, thành viên Câu lạc bộ văn nghệ Sắc Chàm ở xã Ba Bể, chia sẻ: Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách, các thành viên trong câu lạc bộ thường xuyên sưu tầm thêm lời Then cổ, biên đạo các tiết mục mới trên nền tảng văn hóa truyền thống nhằm giữ gìn bản sắc đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của chương trình biểu diễn. Mục tiêu của câu lạc bộ là đưa các tiết mục văn nghệ dân gian trở thành sản phẩm du lịch có chất lượng, góp phần quảng bá văn hóa địa phương.

Nhiều du khách quốc tế cho biết sự nguyên sơ của thiên nhiên cùng tính chân thực trong đời sống cộng đồng đã để lại những ấn tượng sâu sắc. Bà Saskia, du khách đến từ Hà Lan, chia sẻ: Điều khiến tôi nhớ nhất là sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên, sự thân thiện của người dân cùng những trải nghiệm văn hóa, ẩm thực mang nét riêng của địa phương.

Kể câu chuyện riêng để giữ chân du khách

Nhà sàn, văn nghệ dân tộc hay ẩm thực truyền thống là những yếu tố hấp dẫn của du lịch cộng đồng miền núi. Tuy nhiên, chừng đó chưa đủ để tạo nên sự khác biệt cho du lịch cộng đồng Thái Nguyên.

Theo các chuyên gia du lịch, điều quan trọng nằm ở khả năng kể được câu chuyện riêng của mỗi vùng đất. Một sản phẩm du lịch cộng đồng chỉ thực sự có sức sống khi chứa đựng chiều sâu văn hóa, mang dấu ấn địa phương và tạo được cảm xúc riêng cho du khách.

Tiến Yên Farmstay (xã Tân Cương) được nhiều du khách lựa chọn để trải nghiệm không gian sinh thái và văn hóa địa phương.

Từ định hướng đó, nhiều địa phương trong tỉnh đang từng bước chuyển từ khai thác những lợi thế sẵn có sang tổ chức sản phẩm theo các hành trình trải nghiệm chuyên đề.

Tại vùng chè Tân Cương, nhiều tour du lịch đã mở rộng từ hoạt động thưởng trà thành chuỗi trải nghiệm để du khách tự tay hái chè, sao chè, học cách pha trà, lắng nghe câu chuyện về nghề chè và cảm nhận những giá trị văn hóa được gửi gắm trong từng chén trà. Qua đó, cây chè không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà trở thành cầu nối giúp du khách hiểu hơn về lịch sử, văn hóa và con người vùng đất trà.

Tại Làng nhà sàn sinh thái Thái Hải, nếp sống của người Tày vẫn được gìn giữ trong đời sống hằng ngày. Những nếp nhà sàn cổ, tiếng Then bên bếp lửa, phong tục cộng đồng cùng cách ứng xử hài hòa với thiên nhiên tạo nên không gian trải nghiệm mang bản sắc riêng.

Bà Lê Thị Nga, Phó bản làng Thái Hải, xã Tân Cương, cho biết: Mục tiêu của cộng đồng là duy trì sự hiện diện của văn hóa người Tày trong đời sống thường nhật. Du khách đến đây được cùng ăn, cùng ở, cùng trải nghiệm nếp sống bản địa như một thành viên trong cộng đồng. Chính sự chân thực ấy đã tạo nên sức hấp dẫn của Thái Hải đối với du khách trong và ngoài nước.

Sự chuyển biến này đang lan tỏa tới nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Người dân không còn đơn thuần là người cung cấp dịch vụ mà trở thành chủ thể giới thiệu và kể câu chuyện văn hóa của chính cộng đồng mình.

Từ chủ homestay, nghệ nhân dân gian đến người nấu ăn, người hướng dẫn trải nghiệm, mỗi người đều góp phần quảng bá bản sắc quê hương bằng những cách gần gũi và chân thực.

Khi được hưởng lợi trực tiếp từ du lịch, người dân cũng chủ động hơn trong việc gìn giữ nhà sàn truyền thống, bảo vệ cảnh quan môi trường, bảo tồn dân ca, lễ hội và truyền lại nghề truyền thống cho thế hệ trẻ. Du lịch cộng đồng vì thế vừa tạo sinh kế, vừa góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa trong đời sống hiện đại.

Xác định du lịch cộng đồng là một trong những hướng đi quan trọng của du lịch bền vững, trong Đề án phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu xây dựng các sản phẩm dựa trên lợi thế bản địa, gắn bảo tồn văn hóa với nâng cao đời sống người dân.

Ông Nguyễn Chu Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Thái Nguyên đang tập trung hỗ trợ các địa phương xây dựng sản phẩm đặc trưng, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo nguồn nhân lực du lịch cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh liên kết vùng và quảng bá điểm đến nhằm hình thành chuỗi trải nghiệm đa dạng, có chiều sâu và mang dấu ấn riêng của tỉnh.

Giữa nhiều lựa chọn trên thị trường du lịch hiện nay, điều khiến du khách tìm đến Thái Nguyên là cơ hội được hòa mình vào một không gian văn hóa vẫn hiện hữu sinh động trong đời sống cộng đồng và mang về những trải nghiệm khó trùng lặp.

Khi mỗi vùng đất kể được câu chuyện của riêng mình bằng sự chân thành, bản sắc và chiều sâu văn hóa, du lịch cộng đồng Thái Nguyên sẽ từng bước khẳng định dấu ấn riêng, được bồi đắp từ chính những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Với lợi thế về văn hóa trà, cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa đa dạng của các dân tộc, Thái Nguyên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển loại hình du lịch này.

Thời gian qua, một số điểm du lịch cộng đồng đã được đầu tư, khai thác hiệu quả như: Không gian văn hóa Trà vùng chè Tân Cương, Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải. Trong đó, Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao; Điểm du lịch Làng Háo Hức đạt OCOP 4 sao thuộc nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch.

Cùng với đó, nhiều mô hình homestay và trải nghiệm văn hóa bản địa đã hình thành tại các xã La Bằng, Quân Chu, Tân Cương, Ba Bể, Đồng Phúc, Chợ Mới, Nam Cường, Ngân Sơn... Một số mô hình du lịch cộng đồng như Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc bước đầu hoạt động hiệu quả, thu hút khoảng 50.000 lượt khách mỗi năm, trong đó khách quốc tế chiếm khoảng 30%.

Người dân địa phương tham gia cung cấp các dịch vụ lưu trú, chèo thuyền, thưởng trà, trải nghiệm ẩm thực và văn hóa bản địa, qua đó tạo thêm sinh kế và góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.