Tế bào gốc - 'chìa khóa' mở ra những triển vọng mới

Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, Trung tâm Tế bào gốc không chỉ chú trọng xử lý, lưu trữ tế bào mà còn từng bước phát triển năng lực nghiên cứu, hướng tới ứng dụng công nghệ này trong sản khoa và hỗ trợ sinh sản, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế chuyên sâu.

Cán bộ Trung tâm Tế bào gốc, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội thực hiện các công đoạn lưu trữ tế bào gốc. Ảnh: Bá Thành

“Bảo hiểm sinh học” cho tương lai

Theo TS.BS Mai Trọng Hưng, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, trong bối cảnh y học thế giới đang bước vào kỷ nguyên y học tái tạo, công nghệ tế bào gốc được xem là chìa khóa mở ra nhiều hướng điều trị tiên tiến, an toàn và giàu tiềm năng cho người bệnh. Đón đầu xu hướng này, sau hơn 10 tháng chính thức hoạt động, Trung tâm Tế bào gốc của bệnh viện đã tiếp nhận gần 1.000 mẫu tế bào gốc để lưu trữ, phục vụ nghiên cứu, từng bước hướng tới ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, trẻ sơ sinh và điều trị chuyên sâu.

TS Nguyễn Trọng Phúc, phụ trách Trung tâm Tế bào gốc (Bệnh viện Phụ sản Hà Nội) cho biết, hiện có hai nguồn tế bào gốc được nhiều gia đình lựa chọn lưu trữ để dự phòng cho tương lai, gồm tế bào gốc tạo máu từ máu cuống rốn và tế bào gốc trung mô từ mô dây rốn. Trong đó, tế bào gốc tạo máu từ máu cuống rốn đã được ứng dụng trong điều trị hơn 80 bệnh lý về máu và miễn dịch; tế bào gốc trung mô từ mô dây rốn có tiềm năng lớn trong y học tái tạo và liệu pháp tế bào. Nhiều nghiên cứu trên thế giới hiện tập trung vào việc ứng dụng tế bào gốc trung mô hoặc các sản phẩm từ tế bào gốc trong điều trị các bệnh lý liên quan đến nhiều loại mô, cơ quan khác nhau.

Điểm đặc biệt là máu cuống rốn và mô dây rốn chỉ có thể được thu thập ngay sau khi trẻ chào đời. Đối với những gia đình có nguy cơ cao hoặc có khả năng cần sử dụng tế bào gốc trong điều trị sau này, việc lưu trữ tế bào từ thời điểm này có thể tạo thêm một nguồn dự phòng.

“Trong trường hợp anh, chị, em ruột của trẻ mắc bệnh huyết học, nguồn tế bào đã lưu trữ có thể được cân nhắc sử dụng cho người thân nếu đáp ứng các điều kiện phù hợp”, TS Nguyễn Trọng Phúc phân tích.

Từ ý nghĩa dự phòng đó, lưu trữ tế bào gốc có thể được xem như một dạng “bảo hiểm sinh học” cho tương lai. Tuy nhiên, các gia đình cần nhận thức đầy đủ về giá trị cũng như giới hạn của tế bào gốc. Bên cạnh những ứng dụng điều trị đã được chứng minh, nhiều hướng ứng dụng khác vẫn đang trong quá trình nghiên cứu. Do đó, không nên coi tế bào gốc là phương pháp có thể chữa mọi bệnh lý hoặc đặt kỳ vọng vượt quá những bằng chứng khoa học hiện có.

Từ lưu trữ đến đẩy mạnh ứng dụng lâm sàng

Để có thể sử dụng trong tương lai, các mẫu tế bào gốc cần được bảo quản trong điều kiện nghiêm ngặt, đáp ứng những yêu cầu chặt chẽ về chất lượng. Thời gian bảo quản tế bào gốc có thể kéo dài hàng chục năm, thậm chí trọn đời, bởi vậy, mẫu phải được kiểm soát chặt chẽ từ khâu thu thập, vận chuyển, xử lý đến lưu trữ. Theo TS Nguyễn Trọng Phúc, tế bào được bảo quản ở nhiệt độ âm 196°C; các khâu lưu trữ, rã đông và đưa vào sử dụng đều phải tuân thủ quy trình chuyên môn nghiêm ngặt.

Đáp ứng yêu cầu này, trung tâm được đầu tư hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, tự động và đồng bộ, cùng các quy trình chuẩn. Đáng chú ý, hệ thống lưu trữ ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong cảnh báo và giám sát hoạt động 24/7, hỗ trợ phát hiện sớm những bất thường để kịp thời xử lý, giảm thiểu rủi ro trong quá trình bảo quản lâu dài.

Cùng với đó, mỗi mẫu tế bào gốc được cấp mã định danh riêng, bảo mật và có khả năng truy xuất toàn bộ quá trình từ thu thập, xử lý đến lưu trữ. Đây là cơ sở quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn và khả năng quản lý mẫu trong thời gian dài.

Hiện nay, tiềm năng của tế bào gốc ngày càng được quan tâm trong bối cảnh các công nghệ y - sinh học tiên tiến đang được chú trọng phát triển. Ngày 12-6-2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1131/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Trong đó, liệu pháp tế bào, gồm tế bào gốc và tế bào miễn dịch, được xác định thuộc nhóm công nghệ y - sinh học tiên tiến. Đây là định hướng lớn đối với ngành Y tế, đồng thời mở ra cơ hội để Bệnh viện Phụ sản Hà Nội phát huy thế mạnh chuyên môn.

Theo TS Nguyễn Trọng Phúc, sau khi hoạt động xử lý và lưu trữ tế bào gốc đi vào ổn định, trung tâm sẽ từng bước triển khai các nghiên cứu về tế bào gốc và các sản phẩm từ tế bào gốc trong những lĩnh vực phù hợp với chuyên môn của bệnh viện, trước hết là sản khoa và hỗ trợ sinh sản. Hiện nay, đơn vị đang tập trung xây dựng tổng quan tài liệu và đề cương nghiên cứu, làm cơ sở cho các bước triển khai tiếp theo. Về lâu dài, mục tiêu là hình thành mô hình chăm sóc sức khỏe sinh sản khép kín, toàn diện tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, kết nối các khâu từ sinh đẻ, lưu trữ tế bào gốc đến nghiên cứu trị liệu và ứng dụng lâm sàng.

Việc phát triển Trung tâm Tế bào gốc góp phần mở rộng khả năng tiếp cận các kỹ thuật y học hiện đại trong hệ thống y tế công lập, hướng tới cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao với chi phí phù hợp. Định hướng này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Qua đó, trung tâm góp phần giúp ngành Y tế Hà Nội từng bước nâng cao năng lực y tế chuyên sâu, tiếp cận và làm chủ công nghệ mới, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.