Tên lửa mạnh nhất thế giới được nâng cấp và hiệu quả thực tế

Tên lửa Starship của SpaceX trên bệ phóng tại cơ sở phóng vệ tinh Starbase ở Boca Chica, Texas, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh CNN, vụ phóng dự kiến diễn ra lúc 18h30 ngày 21/5 theo giờ Mỹ, trong bối cảnh SpaceX chịu áp lực ngày càng lớn từ giới đầu tư, các cơ quan quản lý và cuộc đua không gian với Trung Quốc. Đây cũng được xem là bài kiểm tra sống còn với Starship - phương tiện mà SpaceX kỳ vọng sẽ trở thành xương sống cho các sứ mệnh Mặt Trăng của NASA, mạng Internet vệ tinh Starlink và cả các chương trình quân sự của Mỹ.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi liệu Starship hay tàu đổ bộ do Blue Origin phát triển có thể kịp hoàn thiện để đáp ứng mục tiêu đưa phi hành gia Mỹ trở lại Mặt Trăng trước khi Trung Quốc đạt được tham vọng tương tự vào năm 2030.

Áp lực đè nặng lên SpaceX

Lần phóng mới diễn ra trong thời điểm nhạy cảm khi SpaceX đang hướng tới một đợt IPO được dự báo có thể phá kỷ lục thị trường. Những sự cố cháy nổ từng xảy ra với Starship khiến giới đầu tư đặc biệt lo ngại.

Andrew Chanin, CEO công ty đầu tư ProcureAM, nhận định rằng có lẽ chưa bao giờ SpaceX phải đối mặt với nhiều ánh mắt theo dõi như lần thử nghiệm này. Ông cho rằng việc thực hiện một vụ phóng rủi ro ngay sát thời điểm IPO là quyết định táo bạo, nhưng cũng phù hợp với phong cách của công ty do Elon Musk điều hành.

SpaceX đang đặt cược rất lớn vào Starship. Ngoài mục tiêu chinh phục không gian sâu, tập đoàn còn muốn sử dụng phương tiện này để triển khai số lượng lớn vệ tinh Starlink với chi phí thấp hơn nhiều so với hiện nay.

Tuy nhiên, cho đến nay, chưa ai có thể khẳng định Starship sẽ hoạt động ổn định.

Starship từng đạt một số thành công ban đầu trong các chuyến bay thử nghiệm không người lái. Đáng chú ý nhất là vào tháng 10/2024, SpaceX lần đầu tiên thu hồi thành công tầng đẩy Super Heavy bằng hệ thống cánh tay cơ khí “Mechazilla” tại bãi phóng Starbase ở Texas. Dẫu vậy, phiên bản Starship V2 sau đó liên tiếp gặp trục trặc.

Trong các chuyến bay thử hồi tháng 1 và tháng 3/2025, tên lửa phát nổ gần khu vực đông dân cư phía đông bang Florida, khiến mảnh vỡ rơi xuống đường sá tại quần đảo Turks và Caicos, thậm chí trôi dạt tới Bahamas.

Đến tháng 5/2025, Starship có màn thể hiện khả quan hơn nhưng cuối cùng vẫn mất kiểm soát khi hạ xuống Ấn Độ Dương. Tầng đẩy Super Heavy cũng phát nổ khi đáp xuống Vịnh Mexico.

Sau ba sự cố liên tiếp, SpaceX tiếp tục đối mặt cú sốc khác vào tháng 6/2025 khi một tàu Starship phát nổ trong quá trình thử nghiệm mặt đất tại Texas, buộc lực lượng khẩn cấp địa phương phải triển khai ứng phó.

Một báo cáo sự cố được thông qua yêu cầu công khai thông tin mô tả tình huống “hỗn loạn”, khi lực lượng điều phối phải ưu tiên xử lý các tình huống nguy hiểm tới tính mạng trong bối cảnh tâm lý hoảng loạn lan rộng trong khu vực.

Đến tháng 11 cùng năm, một nguyên mẫu Starship V3 tiếp tục bị phá hủy trong thử nghiệm nạp nhiên liệu. Dù vậy, SpaceX cho biết không có thương vong và cơ sở thử nghiệm chỉ hư hại nhẹ.

Triết lý “thử nhanh, sửa nhanh”

Khác với NASA hay nhiều tập đoàn hàng không vũ trụ truyền thống, SpaceX theo đuổi chiến lược gọi là “phát triển lặp nhanh” - tức chế tạo nguyên mẫu với tốc độ cao, chấp nhận rủi ro lớn trong quá trình thử nghiệm để rút kinh nghiệm nhanh hơn.

Theo SpaceX, cách tiếp cận này giúp công ty tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí so với phương pháp thử nghiệm mặt đất kéo dài nhiều năm.

Jenna Lowe, quản lý cấp cao phụ trách vận hành Starship, cho biết mỗi lần thử nghiệm đều mang lại dữ liệu quý giá, kể cả khi kết thúc bằng một vụ nổ. “Chúng tôi có câu nói rằng chỉ những người luôn cảnh giác mới tồn tại được”, bà nói trong một video quảng bá gần đây.

Chuyến bay thử lần này sẽ đánh dấu màn ra mắt của Starship V3 - phiên bản lớn hơn và mạnh hơn trước.

Tên lửa mới cao hơn đôi chút, đồng thời cả tầng đẩy Super Heavy lẫn tàu Starship đều được trang bị thế hệ động cơ Raptor mới. Mỗi trong số 33 động cơ của Super Heavy tạo thêm hơn 22 tấn lực đẩy so với thế hệ cũ.

Mục tiêu cuối cùng của công ty là tái sử dụng hoàn toàn cả tầng đẩy lẫn tàu vũ trụ - điều chưa từng có trong lịch sử ngành hàng không vũ trụ. Trước đây, SpaceX từng thành công trong việc tái sử dụng tầng đầu tiên của tên lửa Falcon 9, nhưng Starship phức tạp hơn rất nhiều.

Trong chuyến bay kéo dài khoảng một giờ tới đây, SpaceX sẽ không cố gắng thu hồi phương tiện. Sau khi đưa Starship lên quỹ đạo cận không gian, tầng đẩy Super Heavy sẽ tách khỏi tàu mẹ và cả hai sẽ thực hiện hạ cánh có kiểm soát xuống đại dương.

Từ giấc mơ Sao Hỏa sang cuộc đua Mặt Trăng

Elon Musk từng quảng bá Starship là phương tiện đưa con người lên Sao Hỏa. Tuy nhiên, SpaceX hiện ưu tiên tham vọng quay lại Mặt Trăng trước.

NASA dự kiến sử dụng Starship làm tàu đổ bộ cho chương trình Artemis nhằm đưa phi hành gia Mỹ trở lại bề mặt Mặt Trăng vào năm 2028. Chính quyền Mỹ cũng xem đây là mục tiêu chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị với Trung Quốc ngày càng gay gắt.

Nếu thành công, Starship có thể thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp không gian nhờ khả năng giảm mạnh chi phí vận chuyển hàng hóa lên quỹ đạo.

SpaceX cho biết Starship có thể mang từ 150 đến 250 tấn hàng hóa lên không gian với chi phí khoảng 90 triệu USD mỗi lần phóng. Trong khi đó, Falcon 9 - tên lửa thương mại hoạt động nhiều nhất hiện nay - chỉ chở tối đa khoảng 22,8 tấn với giá 60 - 75 triệu USD.

Trong tài liệu IPO công bố gần đây, SpaceX tuyên bố mục tiêu của hãng là giảm hơn 99% chi phí tiếp cận quỹ đạo so với mức trung bình lịch sử. Dù vậy, Starship vẫn còn nhiều thử thách lớn trước khi có thể đưa người lên Mặt Trăng.

Phương tiện này chưa chứng minh được khả năng hoạt động ổn định trên quỹ đạo, tiếp nhiên liệu giữa hai tàu trong không gian hay hoàn thành chuyến hạ cánh thử nghiệm không người lái xuống Mặt Trăng.

NASA cũng nhiều lần cảnh báo về mức độ phức tạp và rủi ro kỹ thuật của Starship. Một báo cáo mới đây từ Hội đồng Cố vấn An toàn Hàng không Vũ trụ của NASA cho rằng thiết kế vận hành phức tạp cùng các sự cố liên tiếp trong chương trình thử nghiệm khiến dự án tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Một báo cáo khác từ Văn phòng Tổng thanh tra NASA lưu ý vẫn tồn tại những khoảng trống trong công tác phân tích khả năng sống sót của phi hành đoàn nếu xảy ra thảm họa.

Dẫu vậy, giới quan sát cho rằng SpaceX vẫn đang nắm lợi thế đáng kể trong cuộc đua với Blue Origin để trở thành đơn vị đầu tiên cung cấp tàu đổ bộ Mặt Trăng cho NASA.