Triển lãm hoa trở thành 'chiến trường' tranh cãi về môi trường

Triển lãm hoa Chelsea Flower Show từ lâu được xem là biểu tượng của văn hóa làm vườn nước Anh: nơi những khu vườn đẹp nhất, các ý tưởng cảnh quan mới nhất và giới yêu cây cảnh toàn cầu cùng hội tụ. Nhưng phía sau vẻ đẹp đầy hoa lá của kỳ triển lãm năm nay lại là một cuộc tranh cãi dữ dội về môi trường, tài chính và cả cái gọi là “woke culture” trong ngành làm vườn.

Triển lãm hoa truyền thống trở thành chiến trường tranh cãi về môi trường và văn hóa. Ảnh: AI/K.N

Tâm điểm của tranh cãi nằm ở quyết định của Royal Horticultural Society (RHS) khi chính thức chuyển sang chính sách không sử dụng than bùn (peat-free) trong các cửa hàng và hoạt động của tổ chức từ đầu năm nay.

Với nhiều người, đây là bước đi cần thiết để bảo vệ môi trường. Nhưng với một bộ phận giới làm vườn bảo thủ ở Anh, nó lại bị xem như biểu tượng của “sự cực đoan xanh” đang làm thay đổi tinh thần truyền thống của Chelsea Flower Show.

Than bùn: “Đất trồng thần kỳ” hay thảm họa khí hậu?

Trong ngành làm vườn, than bùn từ lâu được xem là loại giá thể lý tưởng nhờ khả năng giữ nước và dinh dưỡng rất tốt. Tuy nhiên, việc khai thác than bùn lại gây tổn hại nghiêm trọng đến các đầm lầy tự nhiên - hệ sinh thái có vai trò lưu trữ carbon quan trọng của Trái đất.

Than bùn - loại vật liệu làm vườn mà Royal Horticultural Society (RHS) yêu cầu loại bỏ trong triển lãm vì việc khai thác gây tổn hại đến hệ sinh thái và khí hậu. Ảnh: AI/K.N

Theo các nhà khoa học môi trường, đầm lầy than bùn hấp thụ carbon với hiệu quả rất lớn. Khi bị khai thác, lượng carbon tích tụ hàng nghìn năm sẽ bị giải phóng trở lại khí quyển, góp phần thúc đẩy biến đổi khí hậu.

Chính vì vậy, nhiều tổ chức môi trường tại châu Âu đã vận động cấm sử dụng than bùn trong ngành làm vườn suốt nhiều năm qua.

Người ủng hộ mạnh mẽ việc loại bỏ than bùn là Monty Don - gương mặt nổi tiếng của chương trình Gardeners’ World. Ông từng gọi những người tiếp tục dùng than bùn là “lười biếng và thiếu trách nhiệm”. Dù vậy, việc chuyển đổi sang mô hình “peat-free” không hề dễ dàng.

Nhiều vườn ươm cho rằng một số loài cây, đặc biệt là thực vật ăn thịt, rất khó phát triển nếu không dùng giá thể chứa than bùn. Điều đó khiến chi phí sản xuất tăng lên đáng kể.

Nhiều vườn ươm cho rằng một số loài cây, đặc biệt là thực vật ăn thịt, rất khó phát triển nếu không dùng giá thể chứa than bùn. Ảnh: AI/K.N

Khi “woke culture” bước vào thế giới làm vườn

Trong bối cảnh khó khăn tài chính của RHS, quyết định theo đuổi chính sách môi trường mạnh tay càng làm dấy lên tranh cãi.

Theo báo cáo tài chính mới nhất, RHS ghi nhận khoản lỗ ròng 8,1 triệu bảng Anh trong năm tài chính kết thúc tháng 1/2025, cao gấp đôi năm trước. Một số ý kiến cho rằng nguyên nhân đến từ các biến động kinh tế và lượng khách sụt giảm do công trình giao thông quanh RHS Garden Wisley. Nhưng với nhiều người bảo thủ, vấn đề nằm ở việc RHS đang trở nên quá “woke” (tức cấp tiến quá mức).

Một trong những tiếng nói phản đối mạnh nhất là Tim Penrose - Chủ vườn ươm Bowden Hostas từng đoạt nhiều giải thưởng tại Chelsea Flower Show và từng sở hữu chứng nhận Hoàng gia dưới thời Thái tử Charles.

Penrose cho biết ông bị cấm tham gia triển lãm năm nay vì không tham dự các hội thảo chống than bùn của RHS. “Tôi đồng ý tuân thủ quy định triển lãm, nhưng họ từ chối cấp không gian vì cho rằng tôi không cam kết với chính sách chống than bùn”, ông nói với The Guardian.

Không chỉ tranh cãi về than bùn, RHS còn bị chỉ trích vì mở rộng tài trợ doanh nghiệp tại Chelsea Flower Show năm nay.

David Beckham cài bông hồng mới được đặt theo tên mình lên áo tại Triển lãm hoa Chelsea Flower Show của RHS. Ảnh: Yui Mok/PA

Một khu vườn có sự xuất hiện nổi bật của xe Range Rover trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội. Một số người cho rằng triển lãm hoa đang dần trở thành sân chơi quảng bá thương hiệu thay vì tôn vinh nghệ thuật làm vườn.

Có ý kiến còn mỉa mai việc xuất hiện “khu vườn do AI thiết kế” tại sự kiện. “RHS giờ làm mọi thứ chỉ vì tiền”, một người bình luận trên mạng xã hội.

Từ triển lãm hoa đến câu chuyện lớn hơn về lối sống xanh

Tuy nhiên, phía RHS khẳng định quá trình chuyển đổi là cần thiết và phù hợp với tương lai ngành làm vườn. Tổ chức này cho biết lượng khách tham quan và đăng ký thành viên đã tăng mạnh trở lại trong năm nay. RHS cũng khẳng định phần lớn các vườn ươm đang đồng hành cùng quá trình chuyển đổi sang mô hình không than bùn để bảo vệ môi trường.

Thực tế, cuộc tranh cãi quanh Chelsea Flower Show phản ánh một xung đột lớn hơn đang diễn ra ở nhiều lĩnh vực đời sống hiện đại: Giữa truyền thống và phát triển bền vững; giữa kinh doanh và môi trường; giữa lối sống cũ và áp lực biến đổi khí hậu toàn cầu.

Ngay cả thế giới hoa lá của người làm vườn vốn tưởng nhẹ nhàng cũng không nằm ngoài những xung đột ấy. Bởi trong thời đại biến đổi khí hậu, làm vườn không còn chỉ là chuyện thẩm mỹ hay sở thích cá nhân. Nó đang trở thành một phần của cuộc tranh luận lớn về cách con người sống cùng thiên nhiên. Và có lẽ đó là lý do vì sao một triển lãm hoa ở London năm nay lại khiến người ta bàn nhiều đến carbon, AI, tài trợ doanh nghiệp và “cấp tiến quá mức” hơn cả… hoa.