Tesla và SpaceX sáp nhập: Giấc mơ tích hợp dọc hay 'thảm họa tài chính' của Elon Musk?

Kỳ vọng

Một thương vụ sáp nhập dự kiến sẽ đưa cả hai công ty niêm yết của Elon Musk về cùng một mái nhà, tạo ra một công ty với giá trị vốn hóa thị trường 3,6 nghìn tỷ USD, trở thành công ty lớn thứ tư trên thế giới, chỉ sau Nvidia, Alphabet và Apple. Ảnh: Reuters.

"Chúng tôi tin rằng trong năm tới, Tesla và SpaceX cuối cùng sẽ sáp nhập vì tôi nghĩ đó là một phần của kế hoạch rộng lớn hơn, đặc biệt là liên quan đến dữ liệu AI và tất cả những gì nằm trong hệ sinh thái của Musk từ góc độ kiểm soát”, Ives nói.

Trong bản cáo bạch, công ty dự báo tổng thị trường tiềm năng (TAM) đạt 28,5 nghìn tỷ USD, trong đó 26,5 nghìn tỷ USD đến từ trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm 2,4 nghìn tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI và 22,7 nghìn tỷ USD cho các ứng dụng doanh nghiệp.

Các nhà đầu tư rõ ràng đang định giá rất nhiều kỳ vọng vào SpaceX, nhưng lợi nhuận có thể khó đạt được ngay lập tức. Xây dựng cơ sở hạ tầng AI là một lĩnh vực kinh doanh vô cùng tốn kém. Goldman Sachs ước tính SpaceX sẽ có dòng tiền tự do âm 105 tỷ USD vào năm 2029.

Trong khi đó, Tesla có trụ sở tại Texas có lẽ là công ty nổi tiếng nhất của Musk, đã phát triển trở thành nhà sản xuất ô tô có giá trị nhất thế giới. Hiện tại với vốn hóa thị trường là 1,5 nghìn tỷ USD, xe điện của Tesla nổi tiếng với công nghệ tiên tiến, tính năng lái tự động và cập nhật phần mềm qua mạng. Phần lớn doanh thu của công ty đến từ mẫu SUV điện Model Y và sedan điện Model 3.

Tuy nhiên, Musk không chỉ dừng lại ở việc sản xuất xe điện. Tesla cũng đang nghiên cứu công nghệ tự lái hoàn toàn (FSD), cho phép khách hàng sử dụng xe của họ như những chiếc taxi tự lái khi không sử dụng. Phiên bản FSD có giám sát của công ty hiện đã được sử dụng rộng rãi nhưng vẫn yêu cầu người lái phải ngồi sau tay lái để điều khiển khi cần thiết.

Tesla cũng đang tiếp tục phát triển dự án robot Optimus. Đây là dự án mà Elon Musk hình dung sẽ cho phép robot hình người thực hiện các nhiệm vụ cơ bản trong cả môi trường gia đình và nhà máy. Công ty hiện đang sử dụng một số robot trong các nhà máy của mình và hy vọng sẽ đưa robot Optimus ra thị trường vào cuối năm sau.

Tesla dự định sản xuất robot Optimus thế hệ đầu tiên tại nhà máy ở Fremont, California, thay thế cho các dòng xe Model S và Model X cũ hơn. Robot Optimus thế hệ thứ hai sẽ được sản xuất tại nhà máy Gigafactory ở Texas, với công suất sản xuất hàng năm là 10 triệu robot.

Liệu việc sáp nhập có hợp lý? Việc thực hiện được giới chuyên gia dự báo sẽ rất khó khăn. Một mặt, Tesla và SpaceX đều phụ thuộc rất nhiều vào trí tuệ nhân tạo và sẽ được hưởng lợi từ cùng một mô hình đào tạo, và công ty chắc chắn có thể chia sẻ nhân tài kỹ thuật, chuỗi cung ứng và các nguồn lực khác. Ảnh: Getty.

Vấn đề đặt ra là hai công ty cũng có thị trường rất khác nhau. Tesla cạnh tranh trong ngành công nghiệp xe điện, điều đó có nghĩa là các nhà đầu tư rất quan tâm đến biên lợi nhuận, số lượng xe giao hàng hàng tháng và vị thế của công ty so với các nhà sản xuất ô tô trên toàn thế giới. Trong khi đó, SpaceX chủ yếu là nhà thầu chính phủ với hoạt động kinh doanh phóng tên lửa.

Trong khi các báo cáo đã công bố cho thấy Musk, cũng như các nhân viên của ông, công khai suy đoán rằng các công ty cuối cùng sẽ sáp nhập, thì điều đó sẽ vô cùng phức tạp. Nhưng điều đó chưa bao giờ là trở ngại đối với Musk, người vốn rất thích đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp.

"Bất cứ ai sở hữu SpaceX, họ đều mua nó vì yếu tố Musk”, Ives nói. "Nhiều người đã đặt cược chống lại Tesla và Musk cách đây một thập kỷ, nhưng điều đó đã được chứng minh là sai lầm trong lịch sử”.

Niềm tin với Elon Musk

Thực tế, Musk kiểm soát SpaceX và là cổ đông lớn nhất của Tesla nên cơ bản ông sẽ thực hiện một thỏa thuận với chính mình. Điều đó sẽ làm nảy sinh các vấn đề pháp lý và có thể dẫn đến các vụ kiện cáo buộc ông đã gây sức ép lên lợi ích của các cổ đông khác.

Nhưng các chuyên gia pháp lý cho rằng, khó có hành động pháp lý nào có thể ngăn cản Elon Musk. Luật doanh nghiệp ở Texas, nơi Tesla và SpaceX đặt trụ sở chính, khiến các nhà đầu tư không hài lòng rất khó thách thức các quyết định của ban quản lý. Ảnh: AFP.

Tesla đã chuyển trụ sở từ Delaware đến Texas năm ngoái sau khi Musk bày tỏ sự thất vọng về phán quyết của tòa án Delaware. Gói lương năm 2018 đã giúp gia tăng tài sản của người giàu nhất thế giới. SpaceX cũng chuyển đến Texas từ Delaware vào năm 2024.

“Về cơ bản, ông ấy đã đạt đến điểm mà ông ấy có thể làm hầu hết mọi thứ mình muốn”, Charles Elson, giám đốc sáng lập Trung tâm Quản trị Doanh nghiệp Weinberg tại Đại học Delaware, cho biết.

Tại Delaware, bất kỳ cổ đông nào bị thiệt hại đều có thể kiện công ty ra tòa. Để khởi kiện ở Texas, cổ đông phải nắm giữ ít nhất 3% cổ phần của công ty.

Chỉ có các công ty đầu tư lớn như Vanguard và Fidelity mới có khả năng đạt gần ngưỡng đó, nhưng họ thường không tham gia vào các vụ kiện như vậy.

Các cổ đông có thể liên kết với nhau để tạo thành một khối 3%, nhưng ngay cả điều đó cũng là một trở ngại lớn. Với giá trị thị trường hiện tại của Tesla là 1,5 nghìn tỷ USD, các nhà đầu tư bất đồng chính kiến sẽ phải sở hữu tổng cộng số cổ phiếu trị giá 45 tỷ USD.

“Bạn đang nói đến một lượng cổ phiếu thực sự khổng lồ”, James Spindler, giáo sư luật doanh nghiệp tại Trường Luật Đại học Texas, cho biết. “Đây là một trở ngại rất lớn”.

Các chuyên gia dự đoán rằng SpaceX, với tư cách là công ty lớn hơn về giá trị thị trường, sẽ đề nghị đổi cổ phiếu của mình lấy cổ phiếu của Tesla để thành lập công ty mới.

Theo luật Texas, 2/3 cổ đông của Tesla phải chấp thuận thương vụ sáp nhập. Elon Musk hiện đã kiểm soát khoảng 20% số phiếu bầu. Nhiều cổ đông còn lại rất ngưỡng mộ Musk và gần đây đã chấp thuận gói lương thưởng trị giá gần một nghìn tỷ USD cho ông.

Hội đồng quản trị của Tesla cũng có lịch sử ủng hộ các ý tưởng của Musk. Hãng sản xuất ô tô này và SpaceX từ lâu đã có một số người giống nhau trong hội đồng quản trị, nhiều người trong số đó có tình bạn lâu năm hoặc quan hệ kinh doanh với ông Musk.

Nhưng nếu các điều khoản của thương vụ mua lại quá có lợi cho SpaceX, các cổ đông của Tesla có thể phản đối, Eric Talley, giáo sư tại Trường Luật Columbia, đánh giá.

Các hồ sơ pháp lý của SpaceX thừa nhận khả năng sáp nhập, cảnh báo rằng việc mua lại hoặc hợp tác “có thể gặp phải những thách thức đáng kể, bao gồm việc điều chỉnh hoạt động, hệ thống và văn hóa, có thể dẫn đến sự thiếu hiệu quả, tăng chi phí hoặc không đạt được lợi ích như mong đợi.”

Các cổ đông có thể kiện gian lận tại tòa án liên bang nếu họ chứng minh được rằng Musk hoặc hội đồng quản trị của Tesla hoặc SpaceX đã che giấu thông tin trước khi cổ đông bỏ phiếu. Nhưng các chuyên gia cho rằng, vụ kiện như vậy có lẽ chỉ thành công nếu công ty sáp nhập thất bại và cổ đông bị thua lỗ.

“Miễn là ông ấy tiếp tục điều hành công việc kinh doanh tốt và giá cổ phiếu tiếp tục tăng, đó là một rào cản khá vững chắc để khởi kiện gian lận chứng khoán”, ông Spindler thuộc Đại học Texas cho biết.

Về lý thuyết, các cơ quan quản lý liên bang có thể cố gắng ngăn chặn vụ sáp nhập vì lý do chống độc quyền bởi vì cả hai công ty đều hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Các cơ quan quản lý cũng có thể phản đối vì lý do an ninh quốc gia. Ông Talley nói: “Thật khó để bỏ qua những tác động đến an ninh quốc gia đối với một thỏa thuận liên quan đến hai công ty lớn kết hợp trí tuệ nhân tạo, robot, truyền thông và không gian”.

Nhưng ông Talley nói thêm rằng các cơ quan quản lý của Mỹ khó có thể phản đối khi Tổng thống Trump còn đương chức. Ông Musk đã quyên góp hàng trăm triệu USD cho các ứng cử viên đảng Cộng hòa, bao gồm cả ông Trump, và chính quyền đã từ chối phản đối một số thương vụ lớn khác.

Các quan chức châu Âu cũng có thể cố gắng đưa ra các phản đối về chống độc quyền đối với thương vụ này, như họ đã làm với Google, Meta và Apple. Nhưng có thể khó chứng minh rằng sự kết hợp giữa SpaceX và Tesla sẽ thống trị bất kỳ ngành công nghiệp nào.