Tết cần một khoảng lặng

Tết bước vào không gian số

Chưa bao giờ Tết lại hiện diện dày đặc trên không gian mạng như hôm nay. Tết bắt đầu bằng những thông báo giảm giá, chạy đua khuyến mãi. Tết đến qua những dòng trạng thái đếm ngược, những bức ảnh được chỉnh sửa kỹ lưỡng, những lời chúc gửi đi chỉ trong vài giây. Và Tết kết thúc khi dòng thời gian mạng xã hội chuyển sang những câu chuyện khác. Công nghệ đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp cận Tết. Không cần chờ đợi, không cần chuẩn bị quá nhiều, mọi thứ đều có thể “đặt trước”, “mua nhanh”, “gửi liền”. Tiện lợi là điều không thể phủ nhận. Nhưng chính trong sự tiện lợi ấy, Tết dường như mất dần nhịp chậm vốn có. Ngày xưa, Tết là sự chờ đợi. Chờ nồi bánh chín, chờ Giao thừa sang canh, chờ khách đến nhà. Ngày nay, Tết đến rất nhanh, và cũng đi rất vội như một thông báo vừa hiện lên rồi bị trôi đi giữa vô vàn thông tin khác.

Mạng xã hội và cảm giác “đã có Tết”

Mạng xã hội mang đến cho con người cảm giác rằng mình đang sống rất trọn vẹn với Tết: Xem ảnh Tết, đọc câu chuyện Tết, gửi lời chúc Tết. Nhưng đôi khi, đó chỉ là cảm giác “đã có”, chứ không phải thực sự “đang sống” trong Tết. Không ít người bước vào Tết với tâm thế vừa ăn Tết, vừa cập nhật mạng, vừa trả lời công việc. Mâm cơm sum họp có mặt đủ người, nhưng ánh mắt lại hướng về màn hình. Những cuộc trò chuyện bị ngắt quãng bởi thông báo mới. Khoảnh khắc Giao thừa được ghi lại vội vàng để “đăng cho kịp”, rồi trôi qua trong im lặng.

Tết, vốn là thời gian dành cho sự hiện diện trọn vẹn, đang đứng trước nguy cơ bị phân mảnh. Con người có thể kết nối với rất nhiều người, nhưng lại thiếu đi sự kết nối sâu với những người thân ngay bên cạnh mình.

Tết là dịp trẻ nhỏ luôn háo hức mong chờ. Ảnh: Khánh Hòa

Nguy cơ “mất Tết” không đến từ việc bớt nghi lễ

“Mất Tết” không phải là khi người ta không còn gói bánh, không còn đủ mâm cao cỗ đầy, hay không còn đi đủ các nghi lễ. Văn hóa luôn vận động, và Tết cũng vậy. Nguy cơ “mất Tết” nằm ở chỗ khác: Khi Tết chỉ còn là một chuỗi tiện ích được tiêu dùng, chứ không còn là một trải nghiệm văn hóa được sống. Khi mọi thứ đều có thể mua sẵn, làm sẵn, gửi sẵn, con người dễ đánh mất cảm giác tham gia. Trong khi đó, giá trị sâu xa của Tết không nằm ở kết quả, mà ở quá trình: Cùng dọn dẹp nhà cửa, cùng nấu nướng, cùng chuẩn bị, cùng chờ đợi. Chính sự “bận rộn có ý nghĩa” ấy mới tạo nên ký ức Tết. Khi quá trình bị rút ngắn đến mức tối thiểu, ký ức cũng trở nên mỏng đi.

Tết cần một khoảng lặng để hiện diện

Trong nhịp sống số hóa, có lẽ điều Tết cần nhất không phải là thêm hoạt động, mà là bớt đi một chút ồn ào. Một khoảng lặng để con người tạm rời khỏi guồng quay thông tin, để nghe lại tiếng nói của gia đình, của ký ức, của chính mình. Khoảng lặng ấy có thể rất nhỏ: Một bữa cơm không màn hình, một buổi chiều không thông báo, một cuộc trò chuyện không bị gián đoạn. Nhưng chính những khoảnh khắc ấy giúp Tết trở lại đúng nghĩa là thời gian của sum vầy và chiêm nghiệm. Tết vốn không đòi hỏi nhiều. Tết chỉ cần con người thật sự có mặt.

Chiều sâu văn hóa của Tết nằm ở việc con người biết trân trọng những điều không thể số hóa: Cảm xúc, ký ức, sự gắn bó.

Gìn giữ Tết bằng chiều sâu văn hóa

Gìn giữ Tết trong thời đại số không có nghĩa là quay lưng với công nghệ, mà là đặt công nghệ vào đúng vị trí. Công nghệ nên phục vụ đời sống, chứ không thay thế trải nghiệm sống. Chiều sâu văn hóa của Tết nằm ở việc con người biết trân trọng những điều không thể số hóa: Cảm xúc, ký ức, sự gắn bó. Đó là khi người lớn kể lại chuyện Tết xưa cho con cháu; khi gia đình giữ lại một vài nghi thức quen thuộc, dù giản dị; khi mỗi người tự ý thức rằng Tết không chỉ để “nghỉ”, mà để “nhớ” và “hiểu”. Giữ Tết, suy cho cùng, là giữ nhịp sống chậm cần thiết giữa một thế giới ngày càng nhanh.

Tết trong thời đại số không mất đi, nhưng đang thay đổi. Giữa những tiện ích và kết nối tức thời, Tết cần được trả lại cho một giá trị căn bản: Thời gian dành cho con người. Khi nhịp xuân có thêm một khoảng lặng, Tết mới có cơ hội ở lại lâu hơn trong ký ức, trong lòng người. Và khi con người biết dừng lại đúng lúc, Tết sẽ không trôi qua như một thông báo mà sẽ trở thành một mùa trở về đúng nghĩa.