Thách thức khi đưa AI vào trường phổ thông

Bài toán hạ tầng và cơ hội tiếp cận công bằng

Theo Tiến sĩ Vũ Đình Phương, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Giảng Võ, khó khăn lớn khi vận dụng AI trong nhà trường hiện nay là kinh phí và hạ tầng công nghệ. Các phần mềm AI miễn phí thường có những giới hạn nhất định, trong khi việc sử dụng những phiên bản trả phí đòi hỏi nguồn kinh phí mà không phải trường nào cũng có thể đáp ứng thường xuyên.

Học sinh Trường THCS Giảng Võ trong một giờ học. Ảnh: ĐP

Cùng với đó là bài toán thiết bị. Một trường chỉ được đầu tư 2-3 phòng máy tính sẽ khó bảo đảm tất cả các lớp có thể cùng học trong một giờ. Nếu phải tổ chức học luân phiên, học sinh có thể bỏ lỡ một số cơ hội hoặc nội dung học tập.

Tiến sĩ Trần Vân Anh, chuyên ngành khoa học lịch sử cũng đặt vấn đề về chi phí khi đưa AI vào giáo dục. Theo bà, AI có thể trở thành một nguồn lực hữu ích cho giáo dục, nhưng để sử dụng hiệu quả vẫn cần chi phí cho nền tảng và công cụ. Vì vậy, cần tính toán để việc sử dụng AI không trở thành áp lực đối với giáo viên, học sinh và gia đình.

Là một trong những chuyên gia có đóng góp trong xây dựng chương trình và tài liệu dạy học, Tiến sĩ Hoàng Thị Mai, Trưởng khoa Toán - Công nghệ thông tin, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Chủ biên sách giáo khoa Tin học Tiểu học, đồng chủ biên sách Trí tuệ nhân tạo lớp 1-12 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam) cho rằng, vấn đề quan trọng là bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng cho học sinh ở mọi vùng miền.

Theo Tiến sĩ Hoàng Thị Mai, những công cụ, phần mềm được lựa chọn để đưa vào chương trình và tài liệu cần bảo đảm yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời miễn phí, dễ tiếp cận và không bị hạn chế về số lượng tài khoản. Doanh nghiệp có thể cung cấp nhiều công cụ khác nhau, song việc lựa chọn cần phù hợp với điều kiện thực tế.

Mục tiêu là không để khả năng tiếp cận AI của học sinh phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện tài chính của gia đình. Đây cũng là một trong những yêu cầu đặt ra khi giáo dục AI được triển khai trên diện rộng, bởi nếu thiếu giải pháp phù hợp, chênh lệch về điều kiện tiếp cận công nghệ có thể trở thành một khoảng cách mới trong giáo dục.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch FISU Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Công nghệ thông tin nhìn nhận bài toán hạ tầng khi đưa AI vào trường học có điểm tương đồng với quá trình đưa môn tin học vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thời điểm đó, câu hỏi về tình trạng thiếu máy tính, thiếu hạ tầng, nhất là tại những vùng khó khăn cũng từng được đặt ra.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Thủy, sự phát triển của các công cụ AI miễn phí cũng mở thêm một hướng tiếp cận. Thay vì chỉ phụ thuộc vào hệ thống máy tính của nhà trường, học sinh có thể tận dụng những công cụ AI sẵn có trên các thiết bị cá nhân. Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ vấn đề, vẫn cần những giải pháp về hạ tầng và chính sách phù hợp.

Giáo viên cần thay đổi cách dạy và đánh giá

Nếu hạ tầng là điều kiện để AI có thể đi vào trường học, thì năng lực đội ngũ và phương pháp giáo dục lại quyết định AI được sử dụng như thế nào.

Lớp tập huấn AI cho giáo viên. Ảnh: ND

Theo Tiến sĩ Vũ Đình Phương, bên cạnh khó khăn về hạ tầng, thách thức còn lại nằm ở phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá học sinh. Nếu nhà trường vẫn giao những dạng bài tập quen thuộc và duy trì cách kiểm tra như trước đây, học sinh có thể dễ dàng sử dụng các công cụ AI để hoàn thành bài trong thời gian rất ngắn. Khi đó, nguy cơ học sinh phụ thuộc vào AI thay vì tự suy nghĩ, giải quyết vấn đề sẽ gia tăng.

Vì vậy, Tiến sĩ Vũ Đình Phương cho rằng, các nhà quản lý giáo dục, đặc biệt là giáo viên, cần thay đổi cách kiểm tra, đánh giá để phù hợp với bối cảnh mới. Tại Trường THCS Giảng Võ, với môn Công nghệ, thay vì yêu cầu học sinh về nhà làm một mô hình thủ công như trước, giáo viên hướng học sinh thiết kế dụng cụ học tập trong phòng học bằng phần mềm 3D, sau đó tự khảo sát và xây dựng phương án về giá thành.

Những hoạt động như vậy không chỉ yêu cầu học sinh tạo ra một sản phẩm, mà còn đòi hỏi các em vận dụng kiến thức, tìm kiếm thông tin, đưa ra lựa chọn và giải thích quá trình thực hiện. Đây cũng là cách để hạn chế việc AI làm thay phần việc vốn cần học sinh tự tư duy.

“Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, mỗi giáo viên sẽ phải đầu tư nhiều công sức hơn cho việc xây dựng bài giảng, đồng thời chủ động thay đổi phương pháp dạy học và hình thức kiểm tra, đánh giá trên lớp”, thầy Vũ Đình Phương cho biết.

Nhìn vào số liệu ghi nhận việc sử dụng AI của học sinh cũng cho thấy yêu cầu này không thể trì hoãn. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thu Lâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký FISU Việt Nam, AI đã đi vào lớp học trước khi nhà trường hoàn toàn sẵn sàng. Dẫn kết quả PISA 2025, ông cho biết gần 96% học sinh Việt Nam được khảo sát sử dụng chatbot AI trong học tập; 39% sử dụng AI hằng ngày hoặc gần như hằng ngày, trong khi 64% giáo viên Việt Nam sử dụng AI trong giảng dạy.

Điều đó cho thấy vấn đề hiện nay không còn đơn thuần là có đưa AI vào trường học hay không, mà là nhà trường sẽ giúp học sinh sử dụng AI như thế nào.

Cùng với việc trang bị kỹ năng sử dụng công cụ, giáo viên cần giúp học sinh hiểu giới hạn của AI, biết kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với sản phẩm học tập của mình. Bản thân giáo viên cũng phải chuyển từ việc chỉ truyền đạt kiến thức sang thiết kế những nhiệm vụ học tập mà ở đó học sinh phải suy nghĩ, trao đổi, thực hành và thể hiện năng lực cá nhân.

Các chuyên gia cho rằng, khó khăn lớn nhất khi đưa AI vào trường phổ thông không chỉ nằm ở việc thiếu thiết bị hay kinh phí, mà là làm thế nào để nhà trường, giáo viên và học sinh cùng thích ứng với một môi trường học tập, trong đó AI đã trở thành một phần của quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin.