Thẩm phán Nam Phi Navi Pillay giành giải Nobel Hòa bình 2026

Ngày 9/10, Ủy ban Nobel Na Uy công bố quyết định vinh danh Pillay vì những đóng góp lâu dài trong việc xây dựng một trật tự pháp lý quốc tế toàn diện hơn. Theo ủy ban, bà đã thể hiện lòng dũng cảm, sự chính trực và tinh thần kiên định trong việc bảo vệ các nguyên tắc pháp lý phổ quát, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm của các quốc gia và cá nhân trước pháp luật.

Giải Nobel Hòa bình 2026 vinh danh bà Navi Pillay. (Ảnh: NP)

Trong thông báo trao giải, ủy ban nhấn mạnh sự xuyên suốt trong sự nghiệp của Pillay: từ những năm đầu tham gia bảo vệ Nelson Mandela và những người đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc tại Nam Phi đến vai trò thẩm phán trong các vụ án quan trọng tại những tòa án quốc tế.

Navi Pillay sinh ra tại Durban, Nam Phi, trong một gia đình gốc Tamil có nguồn gốc Ấn Độ, vào thời kỳ đất nước vẫn chịu sự chi phối của chế độ phân biệt chủng tộc. Lớn lên trong môi trường đầy rẫy sự phân biệt đối xử và loại trừ về mặt xã hội, bà theo đuổi nghề luật và trở thành một trong những người tiên phong trong lĩnh vực pháp lý.

Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, Pillay tham gia bảo vệ Nelson Mandela cùng những người khác đứng lên phản đối chế độ phân biệt chủng tộc. Những trải nghiệm này góp phần định hình con đường hoạt động lâu dài của bà, gắn với việc bảo vệ quyền con người, thúc đẩy công lý và yêu cầu các cá nhân, tổ chức có trách nhiệm trước pháp luật.

Sau đó, bà đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong hệ thống tư pháp quốc tế. Pillay từng là thẩm phán tại Tòa án Tối cao Nam Phi, Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda và Tòa án Hình sự Quốc tế. Bà cũng từng giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc.

Gần đây, Pillay giữ chức Chủ tịch Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Bà đồng thời tham gia với tư cách thẩm phán tại Tòa án Công lý Quốc tế trong vụ án liên quan đến cáo buộc Myanmar phạm tội diệt chủng.

Thông qua những vị trí này, Pillay góp phần mở rộng vai trò của luật pháp quốc tế trong việc xử lý các hành vi vi phạm nghiêm trọng, đồng thời củng cố các thiết chế có nhiệm vụ bảo vệ công lý và hạn chế bạo lực.

Một trong những đóng góp nổi bật của Pillay gắn với công việc tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda. Trong một vụ án mang tính bước ngoặt, tòa án xác định rằng hiếp dâm và bạo lực tình dục có thể cấu thành tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng.

Pillay đóng vai trò quan trọng trong quá trình xét xử, góp phần thúc đẩy việc công nhận những hành vi bạo lực tình dục có thể trở thành phương tiện thực hiện tội diệt chủng, tùy thuộc vào hoàn cảnh và các yếu tố pháp lý của vụ án.

Bà cũng tham gia vào một bước phát triển pháp lý quan trọng khác: việc lần đầu tiên một bị cáo phải đối mặt với cáo buộc kích động phạm tội diệt chủng dựa trên hoạt động tuyên truyền.

Những đóng góp này phản ánh quan điểm xuyên suốt trong sự nghiệp của Pillay: các tội ác nghiêm trọng không thể chỉ được nhìn nhận như hệ quả của xung đột, mà cần được điều tra, xét xử và xử lý theo những nguyên tắc pháp lý rõ ràng.

Theo Ủy ban Nobel Na Uy, Pillay đã giúp thúc đẩy trách nhiệm pháp lý của cả cá nhân lẫn quốc gia, đồng thời góp phần định hình các chuẩn mực quốc tế liên quan đến công lý và quyền con người. Sự độc lập, chuyên môn và kiên định của bà đã đưa bà trở thành một trong những luật gia quốc tế được kính trọng của thời đại.

Trong thông báo trao giải, Ủy ban Nobel Na Uy nhấn mạnh vai trò của luật pháp quốc tế trong việc ngăn ngừa xung đột và xây dựng hòa bình lâu dài.

Giải Nobel Hòa bình đầu tiên được trao cách đây 125 năm. Ngay từ những năm đầu, việc giải quyết tranh chấp thông qua luật pháp quốc tế đã là một chủ đề quan trọng trong lịch sử giải thưởng. Sau Chiến tranh thế giới thứ Hai, phạm vi và vai trò của luật pháp quốc tế được mở rộng đáng kể, đặc biệt với sự ra đời và phát triển của các thể chế thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc.