Thành phố mới cần phương thức quản trị mới

Nhận diện xu hướng, dự báo nhu cầu phát triển

Thay vì thụ động tuân thủ quy trình hành chính cứng nhắc, chính quyền thành phố sẽ chủ động điều hành dựa trên dữ liệu, minh bạch thông tin và tối ưu quy trình. Sự linh hoạt còn thể hiện qua khả năng phối hợp liên ngành, liên vùng để cùng giải quyết các bài toán về phát triển đô thị, môi trường và hạ tầng. Mọi cải cách của chính quyền địa phương đều hướng tới mục tiêu gia tăng giá trị công, phục vụ tối đa nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp đô thị như thành phố Bắc Ninh phát triển bứt phá và giữ vững sự ổn định trong bối cảnh kinh tế - xã hội nhiều biến động.

PGS.TS Trương Hồ Hải phát biểu tại nghị trường Quốc hội.

Bắc Ninh hiện có 99 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 45 phường và 54 xã) với sự khác biệt rõ nét giữa các khu vực đô thị, nông thôn và vùng công nghiệp. Quy mô dân số lớn (gần 4 triệu người), tốc độ đô thị hóa nhanh, công nghiệp và dịch vụ phát triển mạnh... sẽ đặt ra những yêu cầu quản trị khác với mô hình một đơn vị hành chính cấp tỉnh truyền thống. Khi địa vị pháp lý thay đổi, yêu cầu đặt ra không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà phải làm cho phương thức vận hành của chính quyền thay đổi theo hướng linh hoạt, thích ứng, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Khu công nghiệp Vân Trung. Ảnh: Quốc Trường.

Bắc Ninh có những đặc thù nổi bật về tốc độ đô thị hóa nhanh, phát triển công nghiệp mạnh và tập trung số lượng lớn doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), kéo theo nhu cầu ngày càng cao về hạ tầng giao thông, nhà ở, giáo dục, y tế và các dịch vụ công thiết yếu. Trong bối cảnh đó, nền quản trị địa phương không chỉ dừng ở việc xử lý các vấn đề phát sinh mà phải chuyển mạnh sang phương thức quản trị chủ động, dựa trên năng lực dự báo và dữ liệu. Chính quyền địa phương cần có khả năng nhận diện sớm các xu hướng, dự báo nhu cầu phát triển, ra quyết định kịp thời và phối hợp hiệu quả giữa các ngành, các địa bàn; tăng cường liên kết với các địa phương trong vùng để giải quyết những vấn đề vượt ra ngoài phạm vi quản lý hành chính đơn lẻ.

Xây dựng chính quyền địa phương linh hoạt

Trong bối cảnh chính quyền được tổ chức theo 3 cấp, việc phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương, thành phố và cấp xã càng trở nên quan trọng. Với vai trò Ủy viên là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, tôi cho rằng việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần hướng tới xây dựng một chính quyền địa phương linh hoạt: Tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực phản ứng chính sách.

Nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp là một trong những yêu cầu cốt lõi của chính quyền địa phương. Ảnh: Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Đa Mai hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính.

Bắc Ninh cần được trao không gian và thẩm quyền đủ lớn để chủ động giải quyết những vấn đề thuộc trách nhiệm của mình. Tuy nhiên, phân cấp, phân quyền và tạo sự linh hoạt cho chính quyền địa phương không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Quyền hạn phải đi đôi với nguồn lực, trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực, có sự giám sát của Nhân dân.

Bắc Ninh là vùng đất văn hiến giàu truyền thống với hệ thống di tích lịch sử, làng nghề truyền thống và có di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (dân ca quan họ). Chính quyền địa phương cần linh hoạt, sáng tạo trong việc kết hợp hài hòa giữa cổ kính và hiện đại, biến văn hóa Kinh Bắc trở thành nguồn lực nội sinh, một lợi thế cạnh tranh mềm để phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa.

Quá trình phát triển cần bảo đảm sự cân bằng giữa công nghiệp, đô thị với bảo vệ môi trường và an sinh xã hội. Một thành phố hiện đại không thể chỉ được đo bằng số lượng khu công nghiệp, dự án đầu tư hay tốc độ tăng trưởng, mà còn phải được đánh giá bằng chất lượng sống và mức độ hài lòng của người dân. Sau một quyết định hành chính lớn, người dân quan tâm trước hết đến việc cuộc sống của mình có được cải thiện hay không, chứ không chỉ là địa vị pháp lý của địa phương thay đổi như thế nào. Thành phố Bắc Ninh cần được xây dựng theo hướng người dân được hưởng lợi từ quá trình phát triển với giao thông thuận tiện hơn, môi trường sống tốt hơn, dịch vụ công nhanh và hiệu quả hơn, đồng thời có nhiều cơ hội việc làm và khả năng tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế, nhà ở.

Bắc Ninh là vùng đất văn hiến giàu truyền thống với hệ thống di tích lịch sử, làng nghề truyền thống và có di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (dân ca quan họ). Trong tiến trình hiện đại hóa và đô thị hóa, chính quyền địa phương phải chủ động giải bài toán bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc. Phát triển đô thị không được làm đứt gãy không gian văn hóa truyền thống hay xói mòn bản sắc dân tộc. Ngược lại, chính quyền địa phương cần linh hoạt, sáng tạo trong việc kết hợp hài hòa giữa cổ kính và hiện đại, biến văn hóa Kinh Bắc trở thành nguồn lực nội sinh, một lợi thế cạnh tranh mềm để phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, đồng thời tạo dựng nên hình ảnh một đô thị hiện đại, văn minh nhưng giàu chiều sâu lịch sử và nhân văn.

Một vấn đề khác là thành phố Bắc Ninh không thể phát triển trong một không gian biệt lập. Với vị trí quan trọng trong vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Bắc Ninh có mối liên hệ chặt chẽ với Thủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng, thành phố Quảng Ninh và các địa phương lân cận. Vì vậy, tư duy quản trị của chính quyền địa phương cần chuyển từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị linh hoạt theo không gian phát triển. Những vấn đề như giao thông, logistics, môi trường, nguồn nước, xử lý chất thải, thị trường lao động, hạ tầng công nghiệp và đô thị đều cần được đặt trong mối quan hệ liên vùng. Đây cũng là điều kiện để Bắc Ninh phát huy lợi thế về công nghiệp, công nghệ cao, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó đóng góp mạnh mẽ hơn vào chuỗi giá trị của cả vùng.