Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai phạm tại Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM)

Cuộc thanh tra diện rộng này được tiến hành trực tiếp tại Công ty mẹ - VATM, cùng các cơ quan, đơn vị liên quan gồm: 02 trên tổng số 03 Ban Quản lý dự án (Ban QLDA ATCC/HCM, Ban QLDA chuyên ngành QLB), 06 đơn vị trực thuộc (Công ty QLB miền Bắc, miền Trung, miền Nam, Trung tâm Quản lý luồng không lưu, Trung tâm Thông báo tin tức hàng không, Trung tâm Khí tượng hàng không), Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (ATTECH) và 14 trên tổng số 193 dự án đầu tư theo kế hoạch được phê duyệt.

Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM) là một trong những công trình trọng điểm bị phát hiện nhiều bất cập về quy hoạch, thẩm định và xác định tổng mức đầu tư

Thông báo kết luận thanh tra đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, hạn chế và vi phạm trong công tác lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, quản lý đầu tư tài chính dài hạn, hạch toán chi phí, quản lý công nợ, quản lý tài sản - đất đai, cũng như nhiều bất cập, sai sót trong công tác đầu tư xây dựng các dự án trọng điểm.

Hạch toán sai chi phí, chi tiền mặt hơn 319 tỷ đồng

Một trong những nội dung được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là việc VATM hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản vào chi phí sản xuất kinh doanh, nhưng không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định.

Cụ thể, trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM đã hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh 4 khoản với tổng giá trị 2.031 triệu đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định cách hạch toán này không đúng quy định tại khoản 1 Điều 4 và khoản 1 Điều 7 Thông tư 45/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính. Số thuế thu nhập doanh nghiệp phải điều chỉnh được cơ quan thuế xác định trên cơ sở hồ sơ của từng khoản chi. Trách nhiệm được xác định thuộc Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính VATM cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đáng chú ý hơn, kết luận thanh tra cho thấy VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech đã sử dụng tiền mặt để thanh toán nhiều khoản có tính chất thường xuyên với giá trị lớn.

Trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, các đơn vị này đã chi bằng tiền mặt khoảng 319.255 triệu đồng cho tiền lương, tiền thưởng và các khoản chi thường xuyên khác.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản chi nêu trên là vi phạm khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

Trong công tác quản lý nghĩa vụ thuế, VATM và Attech cũng được xác định còn tồn tại khi hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của người nộp thuế đã được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Dùng tài sản công cho thuê sân cầu lông, tennis trái phép

Theo kết luận thanh tra, Công ty QLB miền Bắc và Công ty QLB miền Nam sử dụng một số tài sản công gắn liền với đất, gồm sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê.

Tổng số thu 3.123,69 triệu đồng; chi phí là 1.273,55 triệu đồng; chênh lệch thu, chi là 1.850,14 triệu đồng; số còn lại sau khi trừ thuế TNDN và lợi nhuận đã phân phối là 844,53 triệu đồng.

Các đơn vị nêu trên sử dụng đất, tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm khoản 1 Điều 6 Luật Đất đai năm 2013, khoản 1 Điều 31 Luật Đất đai năm 2024 và khoản 4 Điều 15 Nghị định số 167/2017/NĐ-CP ngày 31/12/2017 của Chính phủ.

Nhiều tồn tại trong lĩnh vực đầu tư xây dựng

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, Thanh tra Chính phủ kiểm tra 14 dự án và phát hiện nhiều tồn tại trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt. Một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, Dự án ATCC/HCM phải điều chỉnh 3 lần, trong khi Dự án Cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung tới 8 lần. Một số nội dung điều chỉnh chủ yếu liên quan đến việc kéo dài tiến độ để phù hợp với tình hình thực tế. Tuy nhiên, hồ sơ chưa chứng minh được các trường hợp này thuộc diện được điều chỉnh dự án theo quy định.

VATM cũng chưa hoàn thành nhiệm vụ đầu tư cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm kiểm soát không lưu (ACC) Hà Nội theo Quyết định 236/QĐ-TTg ngày 23/2/2018 của Thủ tướng Chính phủ.

Riêng Dự án ATCC/HCM, kết luận thanh tra chỉ ra nhiều vấn đề liên quan đến quy hoạch và xác định tổng mức đầu tư.

VATM phê duyệt dự án dựa trên các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104/GPQH ngày 27/12/2017, trong khi giấy phép này đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019.

Tại thời điểm phê duyệt, ranh giới và diện tích dự án là 54.716,5 m², giảm 4.130 m² so với diện tích 58.846,5 m² trong Quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500. Tuy nhiên, quy hoạch chưa được điều chỉnh. Dù có sự chênh lệch này, VATM vẫn đánh giá dự án phù hợp với quy hoạch khi thẩm định.

Đáng chú ý, tổng mức đầu tư của dự án có một số hạng mục xây lắp, thiết bị được xác định dựa trên báo giá thay vì căn cứ đầy đủ vào khối lượng công việc và đơn giá.

Một số thiết bị chỉ có báo giá của doanh nghiệp thương mại, không phải nhà sản xuất. Một số thiết bị chuyên ngành quản lý bay cũng không có đủ báo giá để so sánh, lựa chọn.

Buộc thu hồi, nộp ngân sách hơn 4 tỷ đồng và làm rõ trách nhiệm

Từ những tồn tại, hạn chế và vi phạm được chỉ ra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM rà soát, khắc phục các nội dung trong kết luận thanh tra.

Bên cạnh yêu cầu xử lý về tài chính, Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc và Attech được yêu cầu căn cứ vào các tồn tại, hạn chế và vi phạm để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ.

Trường hợp đủ cơ sở, các tổ chức, cá nhân có liên quan phải được xem xét, xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM rà soát, khắc phục triệt để các tồn tại, vi phạm; yêu cầu thu hồi nộp ngân sách nhà nước tổng số tiền khoảng 4.036 triệu đồng; tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm nghiêm túc đối với các tập thể, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ; đồng thời giao Cục Thuế (Bộ Tài chính) kiểm tra thuế và xử lý các vấn đề phát sinh về thuế theo đúng quy định pháp luật.