Tháo điểm 'nghẽn' về thuế đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động

Doanh nghiệp ngưng hoạt động gặp khó

Theo số liệu thống kê từ Bộ Tài chính, tính đến 23/10/2026, cả nước có 2.518.440 người nộp thuế đang ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế) và trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký). Trong đó, có 643.383 trường hợp thuộc trạng thái 03 và 1.875.057 trường hợp thuộc trạng thái 06.

Đáng chú ý, có khoảng 753.000 người nộp thuế ở hai trạng thái này đã ngừng hoạt động trên 10 năm, chiếm khoảng 25% tổng số hồ sơ tồn đọng.

Theo ý kiến của nhiều cá nhân, doanh nghiệp, chi phí tuân thủ thủ tục cùng các khoản tiền phạt vi phạm hành chính dồn tích qua nhiều năm chính là rào cản lớn nhất khiến nhiều chủ thể kinh doanh ngại quay lại cơ quan Thuế để hoàn tất nghĩa vụ.

Bộ Tài chính dẫn chứng ví dụ về một doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký trong 10 năm và không phát sinh hoạt động sản xuất kinh doanh từ khi thành lập. Nếu thuộc diện khai thuế giá trị gia tăng theo quý, khi thực hiện thủ tục đóng mã số thuế, đơn vị này có thể phải nộp bổ sung khoảng 40 hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cùng với việc bổ sung lượng lớn tờ khai, doanh nghiệp này ước tính phải hoàn tất nghĩa vụ tài chính lên tới 55 triệu đồng. Trong khoản chi phí này, tiền xử phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế chiếm tới 23 triệu đồng, lệ phí môn bài là 20 triệu đồng và tiền chậm nộp lệ phí môn bài là 12 triệu đồng. Mức phạt cùng quy định kê khai phức tạp khiến nhiều doanh nghiệp lựa chọn giải pháp bỏ mặc, khiến số lượng mã số thuế tồn đọng kéo dài trên hệ thống dữ liệu.

Từ thực tiễn tư vấn kế toán thuế cho doanh nghiệp, chia sẻ với báo chí, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho rằng, chi phí hoàn tất thủ tục giải thể đang là một trong những rào cản đối với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài.

Theo ông Tuấn, ngoài các khoản lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm hành chính về thuế, doanh nghiệp còn có thể phát sinh chi phí thuê dịch vụ kế toán để hoàn thiện báo cáo tài chính, hồ sơ khai thuế còn thiếu.

Tùy tình trạng hồ sơ, chứng từ lưu trữ, tổng chi phí để hoàn tất thủ tục giải thể trong một số trường hợp có thể lên tới 100 triệu đồng.

“Cần có giải pháp giảm gánh nặng tài chính, tạo điều kiện để người nộp thuế chủ động khắc phục vi phạm và hoàn thành thủ tục giải thể, tránh tình trạng không đủ nguồn lực tài chính để hoàn tất thủ tục, dẫn đến tiếp tục để tồn đọng mã số thuế. Tuy nhiên, các khoản nợ thuế đã phát sinh vẫn phải được thực hiện theo quy định của pháp luật”, ông Tuấn nhấn mạnh.

643.383 trường hợp thuộc trạng thái 03 và 1.875.057 trường hợp thuộc trạng thái 06.

Cơ chế tháo gỡ điểm nghẽn

Để tháo gỡ dứt điểm điểm nghẽn này, tại dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù gỡ vướng cho người nộp thuế, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù miễn nộp hồ sơ khai thuế đối với các kỳ tính thuế không phát sinh nghĩa vụ trong thời gian người nộp thuế thực tế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Người nộp thuế chỉ cần hoàn thành các hồ sơ còn thiếu của kỳ tính thuế trước thời điểm thông báo không hoạt động và cam kết tự chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với các kỳ không phát sinh nghĩa vụ.

Bộ Tài chính cũng đề xuất giảm tiền phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế theo lộ trình thời gian linh hoạt. Trường hợp hoàn thành bổ sung hồ sơ từ khi Nghị quyết có hiệu lực đến hết 30/6/2027 sẽ được giảm 70% tiền phạt, tương ứng người nộp thuế chỉ phải nộp 30% mức phạt hiện hành.

Nếu hoàn thành trong giai đoạn từ 1/7/2027 đến hết 31/12/2027, mức phạt được giảm 50%. Đối với trường hợp hoàn thành từ 1/1/2028 đến hết 30/6/2028, người nộp thuế sẽ được giảm 30% tiền phạt. Đối với hộ và cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, mức phạt tiền được đề xuất giảm 50% so với quy định hiện hành khi nộp đủ hồ sơ còn thiếu.

Ước tính sẽ có khoảng 1,6 triệu hồ sơ khai thuế được nộp đến cơ quan Thuế. Trường hợp người nộp thuế tập trung hoàn thành hồ sơ trong giai đoạn áp dụng mức phạt bằng 30% mức hiện hành, phần chênh lệch giảm so với số tiền phạt xác định theo quy định hiện hành dự kiến khoảng 12.670 tỷ đồng.

Nếu hoàn thành hồ sơ trong giai đoạn áp dụng mức phạt bằng 50%, phần chênh lệch giảm dự kiến khoảng 9.100 tỷ đồng. Đối với giai đoạn áp dụng mức phạt bằng 70%, con số này dự kiến khoảng 5.600 tỷ đồng.

Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh chính sách đặc thù này chỉ điều chỉnh mức xử phạt thủ tục kê khai chứ không miễn các khoản nợ thuế đã phát sinh, đồng thời, không áp dụng cho các hành vi trốn thuế, gian lận thuế hoặc trường hợp đang bị thanh tra, điều tra, xử lý hình sự.

Việc ban hành Nghị quyết không chỉ tháo gỡ gánh nặng tài chính giúp doanh nghiệp rút khỏi thị trường một cách trật tự mà còn hỗ trợ ngành Thuế chuẩn hóa dữ liệu quản lý quốc gia.