Tháo gỡ điểm nghẽn để nghị quyết đi vào cuộc sống

Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học đã được đưa vào thực tiễn.

Nhận diện khó khăn

Giáo sư - Tiến sĩ Đào Thanh Vân có hơn 40 năm làm công tác đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao KHCN lĩnh vực nông nghiệp tại Trường Đại học Nông lâm, Đại học Thái Nguyên. Theo ông, Nghị quyết số 57 được ban hành là một sự khẳng định tầm quan trọng của làm chủ KHCN, chuyển đổi số của Việt Nam trước yêu cầu của hội nhập, phát triển. Đến nay việc triển khai nghị quyết tại tỉnh Thái Nguyên cũng đã được thực hiện bài bản, đồng bộ, hiệu quả.

Tuy nhiên, GS.TS Đào Thanh Vân cho rằng: Vấn đề thể chế và hệ thống các văn bản liên quan đến KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn chậm, thiếu hướng dẫn hoặc còn nhiều vướng mắc, dẫn đến khó khăn cho quá trình triển khai các dự án, đề tài khoa học. Nhiều thủ tục hành chính vẫn còn mang tính hành chính hóa, hoặc rườm rà, khiến các nhà khoa học phải mất nhiều thời gian để hoàn thiện các thủ tục hành chính, dẫn đến chậm tiến độ triển khai các đề tài, dự án khoa học.

Cùng với những khó khăn về thể chế thì mối liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp để thúc đẩy KHCN và đổi mới sáng tạo cũng còn nhiều bất cập. Theo các chuyên gia, nhà quản lý, hiện nay mối liên kết này tuy đã được hình thành nhưng chưa thực sự bền vững; số nhiệm vụ nghiên cứu khoa học xuất phát từ nhu cầu thị trường và doanh nghiệp còn ít; các nhiệm vụ KHCN quy mô lớn, mang tính chiến lược trong các lĩnh vực động lực, trọng điểm chưa nhiều.

Theo PGS.TS Phùng Trung Nghĩa, Hiệu trưởng Trường Đại học CNTT và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên, hiện nay mối liên kết "3 nhà" trong phát triển KHCN đã được triển khai nhưng chưa thực sự hiệu quả. Với mục tiêu thực hiện nghị quyết thành công, trở thành độ phá thì tỉnh và các đơn vị, doanh nghiệp cần có những lộ trình, kế hoạch cụ thể, rõ ràng hơn.

Thái Nguyên cần nhiều hơn nữa nguồn lực từ. xã hội đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

GS.TS Đào Thanh Vân cho hay: Mặc dù Thái Nguyên là tỉnh có lợi thế về nguồn nhân lực, chỉ xếp sau Hà Nội và TP Hồ Chí Minh nhưng để phát triển các công nghệ đột phá như công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn… vẫn còn khó khăn, số lượng các chuyên gia có trình độ chuyên sâu về lĩnh vực còn ít. Do vậy, tỉnh cũng cần phải có những cái chính sách để mà tập trung phát triển các cái nguồn lực như vậy.

Một vấn đề nữa đặt ra đối với việc triển khai Nghị quyết 57 trên địa bàn tỉnh là hiện nay nguồn lực đầu tư cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số bước đầu được quan tâm, nhưng cơ cấu phân bổ nguồn lực đầu tư chưa đồng đều, nguồn lực huy động xã hội hóa và tỷ lệ giải ngân tổng vốn còn thấp.

Năm 2026, tỉnh bố trí trên 795 tỷ đồng cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, cơ cấu phân bổ là 58,9% cho chuyển đổi số; 38,6% cho KHCN; 1,7% cho đổi mới sáng tạo và 0,8% cho hạ tầng thiết bị. Tính đến hết 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải ngân mới chỉ đạt khoảng 3,03% kế hoạch.

Về vấn đề này, PGS.TS Phùng Trung Nghĩa đưa ra ý kiến: Hiện nay nguồn lực đầu tư đã có, ngân sách đã được cấp, nhưng tiến độ giải ngân cũng cần phải được đẩy nhanh, từ đó sẽ giúp tiến độ thực hiện của các đề tài, nhiệm vụ, dự án cũng sẽ nhanh hơn. Ngoài ra, các quy định, tiêu chuẩn, tiêu chí để đánh giá các đề tài, các nhiệm vụ cũng cần rõ ràng, bám sát tiêu chuẩn thực tiễn, tránh để xảy ra vấn đề các đề tài, dự án sau này triển khai không chuyển giao được, không thương mại hóa được.

Tập trung tháo gỡ

Với quan điểm chỉ đạo đảm bảo nguyên tắc 6 rõ: “rõ việc, rõ người, rõ thẩm quyền và trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm”, tỉnh đã và đang tập trung tháo gỡ đối với từng nhiệm vụ, từng điểm nghẽn, thúc đẩy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đi vào thực tiễn.

Thẳng thắn nhìn nhận đối với những khó khăn, điểm nghẽn trong hơn 1 năm triển khai Nghị quyết 57, ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh khẳng định: Sở Khoa học và Công nghệ sẽ đề xuất với tỉnh áp dụng các cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với các nhiệm vụ KHCN, thay vì kiểm soát chặt chẽ từng khoản chi tiêu, định mức hành chính vốn không phù hợp với đặc thù nghiên cứu và sáng tạo.

Đồng thời tham mưu tập trung xây dựng và chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành gắn với trục tích hợp dữ liệu của tỉnh, đưa ra những quy định bắt buộc về việc các cơ quan, đơn vị phải chia sẻ dữ liệu; liên kết với các viện, trường và các doanh nghiệp, hợp tác xã để chuyển giao công nghệ, thiết kế giải pháp số phù hợp với quy mô, các nguồn vốn của các đơn vị. Việc đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ được Sở tham mưu với tỉnh để thực hiện trong thời gian tới.

Để phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của tỉnh thì vấn đề đặt ra đối với các ngành, địa phương là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị; tập trung chuyển từ đánh giá theo tiến độ, quy trình sang đánh giá bằng kết quả và hàm lượng khoa học trong từng sản phẩm một cách thực chất.

Đây được coi là giải pháp căn cơ để góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 57, đưa Thái Nguyên trở thành một trong những trung tâm phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hàng đầu khu vực trung du và miền núi phía Bắc.