Tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp sáng 22/10. Ảnh: Quang Khánh

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, cùng các nghị quyết, kết luận quan trọng của Bộ Chính trị.

Đồng thời, theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 và Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội, các quy định về phân cấp, phân quyền và tháo gỡ vướng mắc trong lĩnh vực đất đai đang thực hiện theo các nghị định, nghị quyết của Chính phủ chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/02/2027, đòi hỏi phải ban hành Luật trước ngày 1/3/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Hồ Long

Về cơ sở thực tiễn, qua 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn còn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Trong bối cảnh đất nước phấn đấu tăng trưởng “hai con số”, việc sửa đổi Luật để khơi thông nguồn lực đất đai là yêu cầu cấp thiết.

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương của Đảng, bảo đảm tính kế thừa, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách từ thực tiễn, tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thể chế nhằm giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu vận hành của chính quyền địa phương hai cấp.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Quan điểm xây dựng Luật xác định quản lý đất đai theo chức năng là tài nguyên, tài sản, nguồn lực cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng; bảo đảm nhất quán, ổn định, kế thừa và phát triển các quy định đã qua kiểm chứng thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chế tài ngăn ngừa, xử lý nghiêm vi phạm, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện; đồng thời chuyển trọng tâm từ công cụ hành chính sang công cụ kinh tế.

Đổi mới quy hoạch, cơ chế định giá đất

Dự thảo Luật gồm 13 chương và 112 điều, giảm 3 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024 (260 điều).

Một trong những thay đổi đáng chú ý là dự thảo không còn quy định riêng về quy hoạch sử dụng đất mà tích hợp nội dung sử dụng đất vào quy hoạch tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được xây dựng theo hướng đơn giản hóa, số hóa và tích hợp các quy hoạch liên quan, phục vụ công tác quản lý đất đai tại địa phương.

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, dự thảo làm rõ các trường hợp phải đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và các trường hợp được giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu. Người được Nhà nước cho thuê đất có thể lựa chọn trả tiền thuê đất một lần hoặc hằng năm.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Đối với thu hồi đất, dự thảo bổ sung các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực tài chính đất đai, dự thảo bỏ quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất, tập trung hoàn thiện cơ chế định giá đất của Nhà nước thông qua bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các nguyên tắc, căn cứ định giá. Đồng thời, bổ sung quy định về tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường.

Dự thảo cũng đề xuất gắn mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước cho từng thửa đất, đồng thời phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Riêng việc sử dụng đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội thông qua nhận quyền sử dụng đất hoặc sử dụng đất đang có quyền sử dụng, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với hai phương án.

Không áp dụng chỉ tiêu cứng với mọi loại đất

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Phạm Thắng

Để bảo đảm chất lượng dự thảo Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng.

Về phân loại đất, Ủy ban đề nghị chỉ quy định những loại đất thực sự cần thiết cho công tác quản lý. Ngoài đất rừng, đất lúa, đất quốc phòng, an ninh cần kiểm soát chặt chẽ diện tích theo quy hoạch sử dụng đất quốc gia, các loại đất còn lại nên được quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội, thay vì áp dụng chỉ tiêu cứng.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Quang Khánh

Đối với thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ thẩm quyền ngay trong Luật, bảo đảm áp dụng thống nhất trên cả nước, không làm thay đổi nguyên tắc phân quyền theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Về quy hoạch, Ủy ban đề nghị rà soát các quy định theo hướng dẫn chiếu toàn bộ nội dung về định hướng sử dụng đất trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã chỉ mang tính chất dự kiến nhiệm vụ, tổng hợp nhu cầu và theo dõi tiến độ, không trở thành một hình thức quy hoạch khác hoặc căn cứ pháp lý để triển khai dự án đầu tư.

Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ thống nhất một phương án chính sách đối với dự án nhà ở thương mại thực hiện thông qua nhận chuyển quyền sử dụng đất; đồng thời chỉ đạo xây dựng bảng giá đất theo hướng có tăng, có giảm, bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi.