Tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu mới

Ông Vũ Minh Đức – Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT) báo cáo tại hội nghị.

Cơ bản hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với nhà giáo

Báo cáo tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026, ông Vũ Minh Đức – Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT) cho biết: Qua công tác rà soát sơ bộ văn bản quy phạm pháp luật, tính đến thời điểm hiện tại, có khoảng 210 văn bản liên quan đến công tác quản lý đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, nhân sự hỗ trợ giáo dục.

Trong đó có khoảng 110 văn bản thuộc chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm tham mưu, ban hành của Bộ GD&ĐT. Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật chủ yếu tập trung ở việc triển khai thực hiện Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học, Luật Viên chức.

Đánh giá chung, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, nhân sự hỗ trợ giáo dục cơ bản đã hoàn chỉnh, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với chủ trương đột phá phát triển GD&ĐT tại Nghị quyết số 71-NQ/TW và phù hợp với cơ chế đặc thù, vượt trội về tuyển dụng, sử dụng và quản lý nhân lực ngành giáo dục tại Nghị quyết số 248/2025/QH15. Đồng thời, bảo đảm đồng bộ với các quy định của pháp luật có liên quan, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan quản lý các cấp và cơ bản giải quyết các vướng mắc, bất cập trong công tác quản lý đội ngũ thời gian qua.

Công tác tuyển dụng, tiếp nhận, điều động, thuyên chuyển, thu hút, trọng dụng... vừa bảo đảm hệ thống chung, vừa có tính chất “đặc thù” để ngành Giáo dục chủ động, kịp thời trong công tác quản lý đội ngũ, phân rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương hai cấp, đặc biệt là Sở GD&ĐT và Ủy ban nhân dân cấp xã.

Công tác tuyển dụng đội ngũ nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục đối với các cơ sở mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, trường chuyên biệt được giao trực tiếp cho Giám đốc Sở GD&ĐT để tận dụng tối đa nguồn đăng ký tuyển dụng, giảm bớt các thủ tục để kịp thời tuyển dụng giáo viên để bảo đảm số lượng giáo viên đứng lớp, khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, nhất là ở các cơ sở giáo dục vùng khó khăn, tăng cơ hội trở thành nhà giáo cho người dự tuyển…

Chính sách điều động, cử nhà giáo dạy liên trường, sắp xếp lại các cơ sở giáo dục đã giúp công tác quản lý nhà giáo bảo đảm linh hoạt, kịp thời điều phối, bố trí giáo viên giữa các cơ sở giáo dục, khắc phục tình trạng thừa – thiếu cục bộ, nhất là đối với việc giảng dạy các môn học đặc thù…

Hiện tại, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 đã có hiệu lực thi hành, Chính phủ cũng đã và đang ban hành các Nghị định hướng dẫn việc thực hiện. Do đó, hệ thống văn bản cần tiếp tục được rà soát, hoàn chỉnh để bảo đảm sự đồng bộ trong quản lý đội ngũ, đặc biệt là các văn bản liên quan đến vị trí việc làm, bố trí vào bậc nghề nghiệp.

Đồng thời, sau 1 năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, các nội dung liên quan đến phân cấp, phân định thẩm quyền cũng cần được xem xét để điều chỉnh cho phù hợp trong trường hợp cần thiết. Bên cạnh đó, sự phát triển của tiến bộ khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo tác động sâu sắc đến cách thức triển khai thực hiện nhiệm vụ nên các quy định về chế độ làm việc đối với nhà giáo cũng sẽ được Bộ GD&ĐT nghiên cứu, đánh giá và điều chỉnh trong thời gian tới.

Lãnh đạo Bộ GD&ĐT chủ trì hội nghị.

Tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn tăng nhưng hầu hết địa phương vẫn thiếu giáo viên

Ông Vũ Minh Đức khẳng định: Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là một trong những yếu tố then chốt bảo đảm cho sự thành công của việc triển khai Chương trình giáo dục mầm non, phổ thông đã được Bộ GD&ĐT quan tâm, triển khai nghiêm túc.

Thực hiện các quy định của pháp luật theo thẩm quyền và chức năng quản lý nhà nước, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Nội vụ rà soát, báo cáo đề xuất Trung ương bổ sung đủ 65.980 biên chế giáo viên (GV) cho các địa phương trong giai đoạn 2022 - 2026; chỉ đạo các địa phương thực hiện công tác quản lý biên chế, tuyển dụng, sử dụng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục.

Căn cứ hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, các địa phương đã tích cực tổ chức tuyển dụng và đã đạt được kết quả nhất định. Cụ thể, năm học 2025 - 2026 (tính đến tháng 6/2026), các địa phương đã tuyển dụng được 14.994 giáo viên cho các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập (bậc mầm non tuyển dụng được 3.116 GV, cấp tiểu học tuyển dụng được 5.241 GV, cấp THCS tuyển dụng được 4.524 GV, cấp THPT tuyển dụng được 2.113 GV).

Tính đến hết năm học 2025-2026, tổng số giáo viên mầm non, phổ thông là 1.277.297 giáo viên mầm non, phổ thông (tăng 3.942 giáo viên so với cuối năm học 2024 - 2025) và 98.477 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông (giảm 426 cán bộ quản lý so với cuối năm học 2024 - 2025).

Tính đến hết năm học 2025-2026, tỷ lệ đạt chuẩn được đào tạo theo Luật Giáo dục của giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non là 92.2%, cấp tiểu học là 95.3%, cấp THCS là 96.6%, THPT 100%.

So với năm học 2024-2025, tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn theo Luật Giáo dục ở cấp mầm non tăng thêm 1,7%, cấp tiểu học tăng thêm 3,4%, cấp THCS tăng thêm 1,8%. Nhìn chung, việc đào tạo nâng chuẩn trình độ giáo viên mầm non, phổ thông đã được triển khai vượt các chỉ tiêu theo lộ trình của Nghị định số 71/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định số 311/2025/NĐ-CP.

Về tỷ lệ giáo viên/lớp, với cấp Mầm non đạt 1,88; tất cả các vùng đều thấp hơn so với định mức theo quy định, thấp nhất là khu vực miền núi phía Bắc.

Với Tiểu học, tỷ lệ đạt 1,40 GV/lớp. Để thực hiện dạy 2 buổi/ngày đối với cấp tiểu học, tỷ lệ giáo viên/lớp của tất cả các vùng đều thấp hơn định mức theo quy định, thấp nhất là khu vực Đồng bằng Sông Hồng và khu vực Đông Nam Bộ.

Cấp THCS, tỷ lệ đạt 1,69 GV/lớp, cũng thấp hơn so với định mức quy định, khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Hồng có tỷ lệ giáo viên/lớp thấp nhất.

Cấp THPT đạt tỷ lệ 2,02 GV/lớp; so với mặt bằng chung cả nước, khu vực Đồng bằng Sông Hồng có tỷ lệ giáo viên/lớp cấp THPT thấp nhất.

Điều kiện để quản trị phát triển giáo dục đi vào thực chất

Ông Vũ Minh Đức cũng cho biết, dù từ năm 2022 đến nay cả nước đã tuyển dụng được hơn 60.000 giáo viên mầm non, phổ thông, tuy nhiên số này chỉ đủ bù đắp cho số giáo viên nghỉ hưu, nghỉ việc. Tính riêng năm học 2025-2026, số giáo viên nghỉ hưu là 8.630, nghỉ việc là 2.180. Trong khi đó, số giáo viên cần tăng do số học sinh tăng. Tính riêng năm học 2023-2024, số giáo viên cần có tăng thêm do học sinh tăng là 13.676; năm học 2024-2025, số giáo viên cần có tăng thêm là 22.000.

Điều này dẫn đến số giáo viên còn thiếu vẫn còn ở hầu hết các địa phương. Cụ thể, tính đến tháng 6/2026 cả nước còn thiếu 104.516 giáo viên các cấp học mầm non, phổ thông trong biên chế so với định mức quy định của Bộ GD&ĐT (trong đó bậc mầm non thiếu 14.757 GV, cấp tiểu học thiếu 30.949 GV, cấp THCS thiếu 42.357 GV, cấp THPT thiếu 16.453 GV). So với cuối năm học 2024-2025 (thời điểm tháng 5 năm 2025), số giáo viên còn thiếu tăng gần 2.000 giáo viên.

Về biên chế được giao và công tác tuyển dụng giáo viên, ông Vũ Minh Đức thông tin: Theo cơ sở dữ liệu ngành, năm học 2025-2026 tại thời điểm tháng 6/2026 cả nước đã tuyển dụng được 14.994 giáo viên cho các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập (bậc mầm non tuyển dụng được 3.116 GV, cấp tiểu học tuyển dụng được 5.241 GV, cấp THCS tuyển dụng được 4.524 GV, cấp THPT tuyển dụng được 2.113 GV).

Tuy nhiên, việc tuyển dụng của các địa phương còn chậm và còn nhiều biên chế được giao chưa tuyển dụng. Theo thống kê đến 31/5/2026 cả nước còn hơn 40.000 biên chế chưa tuyển dụng.

Khó khăn chính trong việc chưa tuyển dụng được giáo viên kịp thời là do quy trình phân bổ biên chế và quy trình tuyển dụng giáo viên ở các địa phương mất nhiều thời gian. Cụ thể: Trung ương giao chỉ tiêu biên chế cho các tỉnh theo cơ chế giao tổng biên chế tất cả các ngành, trên cơ sở tổng biên chế được giao, UBND tỉnh xây dựng phương án phân bổ cho các ngành (trong đó có ngành Giáo dục), trình HĐND xem xét quyết định. Sau khi HĐND tỉnh ra quyết định phân bổ biên chế thì ngành Giáo dục mới làm các bước tuyển dụng giáo viên theo quy định.

Bên cạnh đó, vẫn còn địa phương không tổ chức tuyển dụng hết số biên chế được cấp có thẩm quyền giao, cắt giảm cơ học biên chế được giao để thực hiện tinh giản biên chế.

Ông Vũ Minh Đức nhấn mạnh địa phương cần tổ chức tuyển dụng đủ số biên chế được cấp có thẩm quyền giao theo tinh thần Chỉ thị số 32/CT-TTg.

Giải pháp quan trọng khắc phục hạn chế, phát triển đội ngũ nhà giáo

Chỉ rõ một số tồn tại, hạn chế trong phát triển đội ngũ nhà giáo và nguyên nhân, bất cập của những hạn chế này, ông Vũ Minh Đức đồng thời chia sẻ một số giải pháp thực hiện năm học tới nhằm khắc phục tình trạng thiếu giáo viên và thực hiện tốt công tác phát triển đội ngũ nhà giáo.

Theo đó, đối với Bộ GD&ĐT, tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục và các Luật khác có liên quan tạo cơ sở pháp lý vững chắc xây dựng quy hoạch, chế độ chính sách đặc thù bảo đảm bền vững, lâu dài để thu hút và giữ chân nhà giáo yên tâm công tác trong ngành Giáo dục.

Đồng thời, tiếp tục phối hợp với Bộ Nội vụ rà soát số lượng chỉ tiêu biên chế và số lượng giáo viên hiện có của các địa phương để báo cáo Trung ương bổ sung biên chế ngành giáo dục giai đoạn 2027-2031.

Tiếp tục chỉ đạo, đôn đốc các địa phương trong việc tổ chức tuyển dụng hết số biên chế được cấp có thẩm quyền giao và khắc phục tình trạng thiếu giáo viên các cấp học theo tinh thần Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 25/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông.

Chỉ đạo các địa phương thực hiện tốt việc sắp xếp các cơ sở giáo dục để giảm biên chế quản lý và nhân viên, bổ sung biên chế giáo viên trực tiếp giảng dạy theo chỉ đạo của Chính phủ. Tăng cường kiểm tra, thanh tra công tác tuyển dụng, sử dụng đội ngũ; việc triển khai thực hiện các quy định về đạo đức nhà giáo của các địa phương.

Đối với các địa phương, ông Vũ Minh Đức nhấn mạnh, cần thực hiện tốt việc sắp xếp các cơ sở giáo dục để giảm biên chế quản lý và nhân viên, bổ sung biên chế giáo viên trực tiếp giảng dạy theo chỉ đạo của Chính phủ. Thực hiện rà soát, sắp xếp, điều tiết giáo viên mầm non, phổ thông giữa các cơ sở giáo dục trong tỉnh bảo đảm hợp lý, khắc phục tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ.

Đồng thời, tiếp tục xây dựng và thực hiện Đề án phát triển đội ngũ giáo viên ở địa phương với tầm nhìn dài hạn, phù hợp với yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018; có chính sách hợp lý để thu hút giáo viên về công tác tại địa phương.

Các địa phương cũng cần tiếp tục chỉ đạo việc xây dựng và phê duyệt đề án vị trí việc làm đến từng cơ sở giáo dục, căn cứ đề án vị trí việc làm được phê duyệt để thực hiện việc tuyển dụng, sử dụng đội ngũ đúng các quy định. Xây dựng cơ chế tuyển dụng giáo viên trên địa bàn tỉnh phù hợp với điều kiện và thực tế của địa phương. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác tuyển dụng, sử dụng đội ngũ giáo viên ở các địa phương; kiến nghị với cấp có thẩm quyền xử lý nghiêm các địa phương tuyển dụng, sử dụng không đúng quy định hiện hành của pháp luật.

Thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách ưu tiên đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, học sinh ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào DTTS và các chính sách khác theo quy định hiện hành của Nhà nước.

Đặc biệt, địa phương cần tổ chức tuyển dụng đủ số biên chế được cấp có thẩm quyền giao theo tinh thần Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 25/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông (ưu tiên tuyển giáo viên các cấp học còn thiếu nhiều giáo viên và các nơi có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn). Trường hợp chưa tuyển đủ giáo viên thì bố trí nguồn lực để hợp đồng theo Nghị định số 111/2022/NĐ-CP ngày 30/12/2022 của Chính phủ.

Cùng với đó, rà soát để đặt hàng đào tạo giáo viên theo Nghị định 116/2020/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 60/2025/NĐ-CP, bảo đảm đủ nguồn tuyển dụng của địa phương.

Tăng cường kiểm tra, thanh tra công tác tuyển dụng, sử dụng đội ngũ. Đẩy mạnh việc thực hiện tinh giản biên chế gắn với sắp xếp lại tổ chức trường, lớp và cơ cấu lại đội ngũ viên chức. Cần làm tốt việc đánh giá phẩm chất, năng lực cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên theo chuẩn nghề nghiệp và đánh giá kết quả làm việc của cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên hàng năm để sàng lọc, phân loại, tinh giản biên chế.

Đẩy mạnh thí điểm cơ chế tự chủ đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập ở vùng đô thị, vùng thuận lợi nhằm khuyến khích các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập chủ động khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực để nâng cao chất lượng và giảm chi cho Ngân sách nhà nước đồng thời không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh nghèo, học sinh là đối tượng chính sách.

Xây dựng cơ chế, chính sách để khuyến khích các cá nhân và doanh nghiệp (đặc biệt là các nơi có khu công nghiệp) thành lập các cơ sở giáo dục ngoài công lập, tham gia xã hội hóa giáo dục để giảm người hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Chỉ đạo toàn ngành nghiêm túc thực hiện các quy định về đạo đức nhà giáo; kịp thời nắm bắt diễn biến các sự vụ xảy ra việc vi phạm đạo đức nhà giáo, phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định; có biện pháp cần thiết bảo vệ uy tín, danh dự của nhà giáo để thầy cô yên tâm công tác và hoạt động nghề nghiệp.