Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực

Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. (Ảnh: DUY LINH)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, chiều 30/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.

Xử lý điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp

Theo đại biểu Lã Thanh Tân, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng, một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới là làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển.

Đại biểu Lã Thanh Tân, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu tại hội trường. (Ảnh: DUY LINH)

Trên tinh thần đó, đại biểu cho rằng, nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần được đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây là cơ hội tạo chuyển biến căn bản về chất lượng thể chế, chuyển từ tư duy sửa đổi từng quy định sang xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật.

Theo đại biểu, nhiều vướng mắc trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ mà nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn trong cùng một quy trình.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, ưu tiên những lĩnh vực tác động lớn đến huy động nguồn lực và tăng trưởng. Với từng nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Đặc biệt, cần triển khai thực chất định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật.

Đại biểu Lã Thanh Tân đề xuất, có những lĩnh vực cần duy trì các luật chuyên ngành độc lập nhưng phải làm rõ ranh giới điều chỉnh và mối quan hệ giữa các luật; có lĩnh vực cần sửa đổi đồng bộ hoặc nghiên cứu tích hợp, hợp nhất những nhóm quy định đủ điều kiện. Qua đó, khắc phục tình trạng phân mảnh, chồng chéo, bảo đảm pháp luật ổn định, dễ hiểu và dễ thực hiện.

Một yêu cầu khác được đại biểu đặt ra là chuyển sang tư duy kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho những động lực phát triển mới. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu, công nghệ số và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh giữa các quốc gia, pháp luật cần chủ động đi trước một bước, thay vì chỉ phản ứng sau khi thực tiễn phát sinh vấn đề.

Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. (Ảnh: DUY LINH)

Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp; đồng thời nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động đến chi phí tuân thủ, khả năng gia nhập thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nhấn mạnh trách nhiệm trong tổ chức thực thi, đại biểu cho rằng, một chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, hướng dẫn hoặc sự phối hợp. Khoảng cách giữa quy định trên văn bản và thực tiễn triển khai ở cơ sở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả chính sách.

Do đó, cần gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời chính sách, từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, đánh giá sau ban hành. Hiệu quả thể chế cũng cần được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể như thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính được cắt giảm; số điểm nghẽn pháp lý được xử lý; số dự án, nguồn lực được khơi thông và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Kết quả này phải trở thành căn cứ điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi.

Gỡ vướng pháp lý đúng hạn, đưa nguồn lực vào sản xuất, kinh doanh

Đề cập trực tiếp đến những khó khăn của doanh nghiệp, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, có vốn đã khó, nhưng vốn bị giữ lại do thủ tục kéo dài và cách áp dụng pháp luật chưa thống nhất còn khiến hoạt động đầu tư, kinh doanh gặp nhiều trở ngại.

Theo đại biểu, những chi phí chờ đợi, chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp đang phải gánh chịu cần tiếp tục được Chính phủ, Quốc hội quan tâm tháo gỡ. Bởi lẽ, điểm nghẽn pháp lý đang là một trong những trở ngại quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.

Dẫn báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về 1.131 dự án tồn đọng, với tổng mức đầu tư khoảng 779 nghìn tỷ đồng, đã có phương án nhưng chưa hoàn tất tháo gỡ, đại biểu đề nghị phân loại rõ từng nhóm dự án, xác định cụ thể vướng mắc pháp lý để giao đúng cơ quan có trách nhiệm phối hợp xử lý, đồng thời ấn định thời hạn hoàn thành. Mục tiêu là sớm đưa nguồn vốn, đất đai và các công trình vào phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Đại biểu nêu thực trạng khi địa phương chưa nhận được hướng dẫn thống nhất từ các bộ, ngành, tiến độ chấp thuận chủ trương đầu tư và triển khai dự án bị kéo dài, làm nghẽn dòng vốn tư nhân vào phát triển kinh tế. Thực tế này cho thấy cải cách không chỉ dừng ở việc ban hành quy định mà quan trọng hơn là phải bảo đảm quy định có thể thực thi trong những tình huống cụ thể.

“Tôi cho rằng, thước đo của cải cách chính là thời gian và chi phí tuân thủ mà người dân, doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được”, đại biểu nhấn mạnh.

Cùng quan tâm đến việc cải thiện môi trường kinh doanh, đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn Lào Cai) nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước.

Theo đại biểu, đây là chuyển biến quan trọng trong tư duy quản lý, cần được cụ thể hóa đồng bộ trong quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, nhất là các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm cắt giảm triệt để những thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chồng chéo, mâu thuẫn.

Khẳng định doanh nghiệp là động lực quan trọng đối với tăng trưởng dài hạn, đại biểu Hà Đức Minh đề nghị đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất, minh bạch, rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuân thủ ở tất cả các khâu, các cấp. Đồng thời, tạo điều kiện bình đẳng, thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực then chốt như đất đai, khoa học, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng thị trường.