Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược

Nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nguyên ĐBQH các khóa XI, XII, XIV NGHIÊM VŨ KHẢI: Cách tiếp cận vấn đề rõ ràng, trực diện, chú trọng bản chất và yêu cầu thực tiễn

Bộ trưởng là nhà khoa học trong lĩnh vực công nghệ thông tin, có kinh nghiệm và uy tín trong nghiên cứu khoa học và trong quản lý. Trả lời chất vấn trước diễn đàn Quốc hội, Bộ trưởng thể hiện sự am hiểu sâu về chuyên môn, nắm chắc các vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý, chức năng và nhiệm vụ của Bộ, đồng thời có cách tiếp cận vấn đề rõ ràng, trực diện, chú trọng bản chất và yêu cầu thực tiễn.

Đặc biệt, Bộ trưởng thể hiện tinh thần cầu thị, lắng nghe, sẵn sàng trao đổi và làm rõ những vấn đề còn vướng mắc.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nguyên ĐBQH các khóa XI, XII, XIV Nghiêm Vũ Khải

Khoa học và công nghệ có những đặc thù rất khác với các lĩnh vực quản lý thông thường, đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ đòi hỏi không chỉ năng lực quản lý hành chính mà còn cần tư duy kiến tạo phát triển, khả năng chấp nhận rủi ro có kiểm soát và sự sẵn sàng thay đổi những cơ chế đã không còn phù hợp.

Tôi mong muốn các cơ quan liên quan như Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường, các Viện hàn lâm, các trường đại học, viện nghiên cứu, các doanh nghiệp lớn cần gắn kết hơn cùng với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai các nhiệm vụ to lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của đất nước.

GS.TS TRƯƠNG NAM HẢI, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam: Nắm chắc chuyên môn, hiểu sâu từ cấp cơ sở đến những vấn đề quản lý vĩ mô

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã thể hiện được bản lĩnh tư lệnh ngành, đi thẳng vào vấn đề, không né tránh và cũng không trả lời vòng vo trước những câu hỏi chất vấn trực tiếp của các đại biểu. Nội dung phản ánh khá sát thực trạng hiện nay, đó là những điểm nghẽn về cơ chế tài chính, phương thức quản lý, khả năng hình thành và phát triển thị trường công nghệ, cũng như những khó khăn trong triển khai chuyển đổi số ở cơ sở.

GS.TS Trương Nam Hải, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam

Đặc biệt, phần trả lời chất vấn cho thấy Bộ trưởng là người nắm chắc chuyên môn, hiểu tương đối sâu thực tiễn hoạt động khoa học và công nghệ từ cấp cơ sở đến những vấn đề quản lý vĩ mô. Phong cách trả lời rõ ràng, mạch lạc, dẫn chứng thực chất, thể hiện tư duy, kinh nghiệm quản lý hướng đến giải quyết vấn đề thay vì chỉ dừng lại ở việc giải thích những khó khăn, bất cập. Đáng chú ý, một số định hướng và lộ trình giải quyết được đặt ra cho giai đoạn, tạo cơ sở để theo dõi, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện trong thời gian tới.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không chỉ nằm ở việc nhận diện đúng các điểm nghẽn hay đưa ra những giải pháp hợp lý, mà là khả năng chuyển hóa các cam kết thành những thay đổi thực chất trong hệ thống quản lý và hoạt động khoa học, công nghệ.

Thứ nhất, đổi mới cơ chế định giá tài sản trí tuệ và phát triển doanh nghiệp khởi nguồn từ kết quả nghiên cứu (spin-off). Đây là vấn đề cần có cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp với đặc thù của đổi mới sáng tạo. Một tài sản trí tuệ ở giai đoạn đầu, khi chưa được thương mại hóa, chưa hình thành thị trường và chưa có đủ dữ liệu về khả năng sinh lợi, rất khó có thể được định giá chính xác như một tài sản hoặc hàng hóa thông thường. Việc yêu cầu phải có một mức định giá chuẩn xác trước khi thành lập doanh nghiệp khởi nguồn không chỉ thiếu tính khả thi mà còn có nguy cơ trở thành rào cản đối với thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Vì vậy, tiêu chí xem xét và hỗ trợ thành lập doanh nghiệp spin-off nên tập trung nhiều hơn vào tiềm năng ứng dụng thực tiễn của công nghệ, tính khả thi của mô hình kinh doanh, khả năng giải quyết một bài toán cụ thể của thị trường và năng lực của đội ngũ sáng lập. Việc định giá tài sản trí tuệ cần được thực hiện theo những phương pháp phù hợp với từng giai đoạn phát triển, có cơ chế chấp nhận sự bất định và điều chỉnh theo giá trị thực tế hình thành trong quá trình thương mại hóa, thay vì áp đặt những con số hành chính cứng nhắc ngay từ đầu.

Thứ hai, tháo gỡ điểm nghẽn về chuyển đổi số, đặc biệt ở cấp cơ sở. Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa phần mềm và thiết bị công nghệ vào hoạt động quản lý, mà phải bảo đảm người sử dụng có đủ hạ tầng, năng lực và điều kiện để khai thác chúng một cách hiệu quả. Do đó, bên cạnh các chủ trương và nền tảng số ở cấp Trung ương, cần đặc biệt quan tâm đến những điều kiện triển khai tại cấp xã, phường, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và địa bàn đặc biệt khó khăn.

Giám đốc Phòng Thí nghiệm trọng điểm về Công nghệ Lọc Hoá dầu, GS.TS VŨ THỊ THU HÀ: Kỳ vọng các chính sách mới, vận dụng hiệu quả trong thực tiễn

Điều tôi mong muốn là các chủ trương, chính sách mới về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở việc ban hành mà cần được các cấp quản lý, tổ chức nghiên cứu, nhà khoa học và doanh nghiệp hiểu đúng, thấm sâu và vận dụng hiệu quả trong thực tiễn.

Từ thực tiễn nghiên cứu, phát triển công nghệ và hợp tác với doanh nghiệp, tôi đặc biệt kỳ vọng các chính sách sẽ tạo được môi trường thuận lợi hơn để nhà khoa học phát huy tính chủ động, tự chủ và sáng tạo; doanh nghiệp mạnh dạn đặt hàng, đầu tư và tham gia cùng phát triển công nghệ, thay vì chỉ chờ đợi những công nghệ đã hoàn thiện.

GS.TS Vũ Thị Thu Hà, Giám đốc Phòng Thí nghiệm trọng điểm về Công nghệ Lọc Hoá dầu

Đặc biệt, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp trong quá trình thử nghiệm, hoàn thiện và đưa công nghệ vào sản xuất. Đây là khâu rất quan trọng, bởi từ một kết quả nghiên cứu đến công nghệ có thể vận hành ổn định ở quy mô công nghiệp và được thị trường chấp nhận luôn cần thêm nguồn lực, thời gian và sự đồng hành của nhiều bên.

Tôi cũng mong các viện nghiên cứu, trường đại học và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia được tạo điều kiện phát huy tốt hơn vai trò trong nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, từ nghiên cứu nền tảng đến các công nghệ chiến lược phục vụ những bài toán lớn của đất nước.

Tôi tin rằng, khi chính sách thực sự đi vào cuộc sống, tạo được sự kết nối và cộng hưởng nguồn lực giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, chúng ta sẽ không chỉ nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn từng bước xây dựng được năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh và đóng góp thiết thực cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.