Tháo gỡ 'điểm nghẽn' trong nghiên cứu khoa học công nghệ

Ngay từ đề dẫn hội thảo, Giám đốc Sở KHCN, tiến sĩ Đặng Ngọc Tuấn nhận định: Quảng Trị có nhiều tiềm năng phát triển năng lượng, logistics, kinh tế cửa khẩu và nông nghiệp công nghệ cao. Đây là những lĩnh vực rất cần sự đồng hành của KHCN, ĐMST và CĐS để hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Để KHCN, ĐMST và CĐS thực sự trở thành nền tảng phát triển của tỉnh, cần có sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội. Hội thảo chính là diễn đàn khoa học có ý nghĩa thiết thực để cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những vấn đề đặt ra và đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao cho tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn mới.

Đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Công an tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường... đã đưa đến hội thảo những cái nhìn toàn cảnh, đa chiều về ứng dụng KHCN, CĐS trong quá trình triển khai công việc chuyên môn, trong đó, chú trọng thành tựu, thách thức và đề xuất những giải pháp cụ thể để đổi mới quản lý, nâng cao hiệu quả nghiên cứu KH, phát triển CN và ĐMST.

Quang cảnh hội thảo - Ảnh: Sở KHCN

Để hiện thực hóa các định hướng nghiên cứu KH, phát triển CN và ĐMST trong ngành Y tế giai đoạn 2026-2030, đại diện lãnh đạo Sở Y tế cho rằng, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách; tăng cường đầu tư về KHCN; phát triển hạ tầng KHCN và nguồn nhân lực nghiên cứu KH; thúc đẩy ĐMST và chuyển giao CN.

Trong đó, ĐMST cần được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Y tế trong giai đoạn tới; cần xây dựng và phát triển hệ sinh thái ĐMST trong ngành Y tế, trong đó các cơ sở y tế, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có mối liên kết chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau.

Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng các yêu cầu về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS đóng vai trò quan trọng hàng đầu. Hội thảo lần này quy tụ các tham luận chất lượng cao từ các cơ sở đào tạo của tỉnh Quảng Trị và cả khu vực, như: Trường Chính trị Lê Duẩn tỉnh Quảng Trị, Trường đại học Quảng Bình, Trường đại học Khoa học (Đại học Huế) Trường đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng)...

Đáng chú ý, đại diện lãnh đạo Trường đại học Khoa học (Đại học Huế) chia sẻ một số kinh nghiệm trong thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường và địa phương trong nghiên cứu KH và ĐMST. Đó là: Phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn; chuyển từ cơ chế “xin đề tài” sang cơ chế “đặt hàng nghiên cứu”; thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và chia sẻ nguồn lực; phát huy vai trò của các tổ chức trung gian và xây dựng, duy trì niềm tin hợp tác lâu dài.

Nhà trường đề xuất cơ chế phối hợp đặc thù với tỉnh Quảng Trị. Theo đó, tỉnh cần: Xác định rõ các lĩnh vực, bài toán trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030, gắn với định hướng phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Đồng thời, tổ chức đặt hàng nghiên cứu theo cụm vấn đề, có tính liên ngành, tránh tình trạng chia nhỏ manh mún, thiếu liên kết và giao nhiệm vụ trên cơ sở sản phẩm đầu ra cụ thể, có tiêu chí đánh giá rõ ràng.

Để bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả, việc xây dựng mô hình hợp tác “3 bên-4 nhà” rất cần thiết, đòi hỏi sự tham gia của các chủ thể trong hệ sinh thái, bao gồm: Nhà nước (đại diện là tỉnh, giữ vai trò định hướng và đặt hàng), nhà trường (cung cấp tri thức, giải pháp khoa học), doanh nghiệp (gắn với nhu cầu thị trường, tham gia ứng dụng và đồng tài trợ) và các tổ chức trung gian (kết nối, điều phối, hỗ trợ triển khai).

Có thể nói, các ý kiến tham gia hội thảo đều khẳng định: KHCN và ĐMST phải thực sự trở thành nền tảng, động lực chủ yếu của tăng trưởng và phát triển bền vững. Đổi mới quản lý trong lĩnh vực này không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đòi hỏi sự thay đổi căn bản về tư duy, cách tiếp cận và phương thức tổ chức thực hiện.

Hội thảo đã đánh giá khách quan thực trạng, nhận diện các tồn tại, hạn chế và “điểm nghẽn”, như: Cơ chế tài chính còn ràng buộc; thủ tục hành chính phức tạp; thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; chưa có chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân và phát huy đội ngũ nhân lực chất lượng cao...

Hội thảo cũng đã đề xuất nhiều nhiệm vụ, giải pháp khả thi, phù hợp với mỗi sở, ban, ngành, địa phương, đơn vị, cơ sở nghiên cứu. Trong đó, tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách về KHCN và ĐMST theo hướng tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, linh hoạt cho hoạt động KHCN và ĐMST; đồng thời, khuyến khích ĐMST gắn với yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Bên cạnh đó, cần đổi mới phương thức xác định nhiệm vụ KHCN theo cơ chế đặt hàng các “bài toán” phát triển của địa phương; xây dựng và phát triển hệ sinh thái dựa trên sự liên kết chặt chẽ giữa “Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp”; đa dạng hóa và huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư cho KHCN; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và hoạt động KHCN...