Tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý đất đai

Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai khảo sát một số dự án gặp khó khăn, vướng mắc tại phường Long Thành.

Những bất cập này đang trở thành “điểm nghẽn” ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

Nhiều “nút thắt” từ thực tiễn cơ sở

Những ngày qua, Đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thành phố Đồng Nai đã có các buổi khảo sát thực tế, ghi nhận nhiều kiến nghị quan trọng nhằm tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện chính sách. Qua khảo sát cho thấy, từ khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, UBND tỉnh (nay là thành phố) Đồng Nai đã ban hành hàng chục quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất cho các dự án lớn, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tế tình hình triển khai các dự án tại các địa phương gặp không ít khó khăn. Tại nhiều xã, phường, một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch xây dựng.

Theo báo cáo của UBND thành phố, việc không lập quy hoạch sử dụng đất cấp huyện theo Luật Đất đai năm 2024 đã tạo ra khoảng trống pháp lý trong nhiều trường hợp. Nhiều xã, phường lúng túng khi xác định căn cứ để giải quyết hồ sơ giao đất, cho thuê đất hay chuyển mục đích sử dụng đất.

Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Quốc hội vào ngày 25-6, bà Phạm Thị Thủy Trang, Phó Chủ tịch UBND phường Long Thành cho biết: Hiện trên địa bàn phường còn một số dự án liên quan đến đất đai còn gặp khó khăn, trong đó có Dự án Khu dân cư theo quy hoạch do Công ty TNHH MTV Hùng Minh Long Thành làm chủ đầu tư (tại phường Long Thành). Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, đơn vị chủ đầu tư đã hoàn thành các nghĩa vụ và nội dung theo quy định. Tuy nhiên, khi công ty lập hồ sơ xin giao đất lại vướng các quy định về việc chỉ định chủ đầu tư dẫn đến dự án bị đình trệ.

Một khó khăn khác là công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Theo UBND thành phố Đồng Nai, đây vẫn là lĩnh vực phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại nhất. Nội dung khiếu nại chủ yếu liên quan đến xác định nguồn gốc đất, giá bồi thường, hỗ trợ sinh kế và bố trí tái định cư. Trên thực tế, không ít dự án trọng điểm dù đã có chủ trương đầu tư nhưng vẫn chậm tiến độ do chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng.

Báo cáo với đoàn khảo sát của Đoàn ĐBQH thành phố, ông Lê Ngọc Tiên, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Trảng Bom nêu những khó khăn, vướng mắc trong việc triển khai các dự án về đất đai trên địa bàn phường. Đối với Dự án Khu dân cư - dịch vụ Giang Điền đến nay vẫn còn vướng mắc về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khiến dự án chậm tiến độ. Hiện nay, dự án này còn 67 hộ dân với diện tích thu hồi hơn 40ha chưa đồng thuận nhận tiền bồi thường và bàn giao mặt bằng.

Ngoài ra, tại một số địa phương có nguồn gốc đất nông, lâm trường, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang gặp khó khăn. Như tại xã Tân Lợi, nhiều diện tích đất đã bàn giao về địa phương quản lý nhưng chưa có phương án sử dụng đất được phê duyệt, dẫn đến chưa đủ căn cứ pháp lý để cấp giấy chứng nhận cho người dân.

Một điểm nghẽn khác là vấn đề chuyển mục đích sử dụng đất rừng sang mục đích khác. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhiều diện tích đất có nguồn gốc lâm nghiệp qua nhiều thời kỳ đã biến động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển mục đích và trồng rừng thay thế. Hồ sơ địa chính và hồ sơ lâm nghiệp chưa thống nhất khiến quá trình rà soát phức tạp.

Một dự án khu dân cư tại phường Trảng Bom gặp vướng mắc trong bồi thường.

Kiến nghị hoàn thiện chính sách

Tại các buổi làm việc với địa phương, ông Bùi Xuân Thống, Thành ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố cho rằng: Việc khảo sát lần này không chỉ để ghi nhận thực trạng mà còn nhằm tổng hợp đầy đủ những bất cập phát sinh trong thi hành Luật Đất đai năm 2024, từ đó kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành có điều chỉnh phù hợp. Nhiều vướng mắc hiện nay thuộc nhóm “điểm nghẽn thể chế”, nhất là các quy định chưa rõ hoặc chồng chéo giữa Luật Đất đai, Luật Xây dựng và Luật Lâm nghiệp. Đây là nguyên nhân khiến địa phương dù muốn đẩy nhanh tiến độ nhưng vẫn phải “chờ hướng dẫn”.

Qua các buổi khảo sát, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai đã ghi nhận các kiến nghị từ cơ sở về việc cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết đối với các trường hợp đất có nguồn gốc nông, lâm trường; cơ chế xử lý giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có chồng lấn cũng như quy trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng tồn tại do lịch sử.

Một trong những giải pháp được đánh giá quan trọng là tăng cường phân cấp cho cấp xã trong giải quyết thủ tục đất đai. Theo Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, một số thẩm quyền đã được giao xuống cấp xã, song thực tế cho thấy năng lực cán bộ và công cụ quản lý vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Trước thực tế đó, UBND thành phố Đồng Nai đã có báo cáo gửi Đoàn ĐBQH thành phố xác định một số giải pháp trọng tâm và đề xuất một số kiến nghị cho vấn đề này. UBND thành phố sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống quy hoạch và đồng bộ hóa dữ liệu đất đai; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và tập huấn chuyên môn cho cán bộ cơ sở. Bên cạnh đó, UBND thành phố tăng cường kiểm tra, giám sát và tháo gỡ từng vụ việc cụ thể, đặc biệt là các dự án trọng điểm có nguy cơ chậm tiến độ vì vướng đất đai.

Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Đoàn ĐBQH thành phố ngày 2-7, ông Chu Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố cho biết: Kể từ khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực thi hành, bên cạnh những thuận lợi vẫn có những khó khăn, vướng mắc như: Xác định giá đất bồi thường, xử lý tài sản không đủ điều kiện pháp lý, công tác xác định nguồn gốc đất... Ông đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể đối với các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất hoặc không đấu giá, đấu thầu theo Luật Đất đai năm 2024. Để thực hiện nội dung này, Đoàn ĐBQH thành phố kiến nghị với Trung ương các nội dung khó khăn, vướng mắc nêu trên để tháo gỡ.

Các cuộc khảo sát của Đoàn ĐBQH thành phố không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận khó khăn mà còn là bước quan trọng để đưa tiếng nói từ thực tiễn cơ sở vào quá trình hoàn thiện chính sách. Bởi lĩnh vực đất đai liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của địa phương, nếu tháo gỡ vướng mắc pháp lý sẽ mở thêm dư địa phát triển.