Thảo luận các nhóm chính sách trọng tâm, ưu tiên bảo vệ sức khỏe nhân dân

Tặng hoa chào mừng tại Hội thảo. Ảnh: Mai Hoa

Tại Hội thảo, các chuyên gia và cơ quan quản lý đã nhấn mạnh hai nhóm chính sách trọng tâm: Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác; và cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức nhằm bảo vệ thế hệ trẻ trước những nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng.

Thách thức từ “đại dịch” thuốc lá thế hệ mới

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết sau 13 năm triển khai Luật PCTHTL, Việt Nam đã đạt được những kết quả khích lệ. Tỷ lệ hút thuốc lá điếu thông thường ở nam giới trưởng thành và thanh thiếu niên đều giảm đáng kể. Tuy nhiên, những thành tựu này đang đứng trước nguy cơ bị phá vỡ bởi sự gia tăng nhanh chóng của các loại thuốc lá mới, chủ yếu là thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN).

Theo số liệu từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, tình trạng ngộ độc do sử dụng TLĐT đã được ghi nhận ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Các sản phẩm này không chỉ gây nghiện bởi nicotine mà còn bị lợi dụng để pha trộn ma túy tổng hợp. Thống kê cho thấy, trước khi có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ, trung bình mỗi tháng có từ 5-6 trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá mới tại một trung tâm chống độc.

Quyết liệt ngăn chặn từ gốc

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung thể chế hóa các nghị quyết quan trọng của Trung ương và Quốc hội về bảo vệ sức khỏe nhân dân. Một trong những điểm cốt lõi là đề xuất cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác.

Quang cảnh chương trình. Ảnh: Mai

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là quyết định kịp thời. Tại hội thảo, ThS. BS. Nguyễn Tuấn Lâm chỉ ra rằng các quốc gia cho phép TLĐT có tỷ lệ sử dụng trong giới trẻ cao gấp 1,8 lần so với quốc gia không cho phép. Tại Việt Nam, sau khi có các chỉ đạo quyết liệt từ Quốc hội (Nghị quyết 173/2024/QH15), tình hình ngộ độc và quảng cáo công khai các sản phẩm này đã giảm mạnh. Dữ liệu sơ bộ cho thấy số ca cấp cứu giảm xuống chỉ còn 1-2 trường hợp mỗi tháng, minh chứng cho tính hiệu quả của chính sách cấm.

Chính sách trọng tâm thứ hai được các đại biểu quan tâm là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Hiện nay, vi phạm trưng bày thuốc lá tại Việt Nam diễn ra rất phổ biến. Khảo sát tại hơn 400 cửa hàng ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy mật độ điểm bán xung quanh các trường học rất dày đặc, trung bình có tới 13 điểm bán lẻ trong bán kính 100m quanh mỗi trường.

Bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Lệnh cấm trưng bày giúp giảm khoảng 7% tỷ lệ hút thuốc ở người lớn và đặc biệt hiệu quả trong việc ngăn chặn hành vi mua thuốc lá ngoài dự định của thanh thiếu niên”. Hiện đã có 59 quốc gia áp dụng biện pháp này, bao gồm cả những nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore, Lào.

Không chỉ tàn phá sức khỏe với hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam, thuốc lá còn gây ra những tổn thất kinh tế khổng lồ. Ước tính tổng chi phí y tế và thiệt hại do tử vong sớm vì thuốc lá lên tới 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả chi phí ô nhiễm môi trường, con số này chiếm hơn 2% GDP quốc gia.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đỗ Thị Lan chia sẻ, mục tiêu của Dự án Luật sửa đổi là bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em. Bên cạnh việc cấm thuốc lá mới và trưng bày, các chuyên gia cũng khuyến nghị Việt Nam cần tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì và thực hiện luân phiên mẫu cảnh báo để tránh tình trạng “nhờn” thông tin.

Hội thảo không chỉ là bước quy trình pháp lý mà còn là diễn đàn để các cơ quan chức năng lắng nghe ý kiến đa chiều, nhằm trình Quốc hội một dự thảo luật có tính khả thi cao nhất. Như lời khẳng định của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn tại hội thảo: "Bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất", và mỗi quyết sách hôm nay chính là nền tảng cho một thế hệ tương lai khỏe mạnh, không khói thuốc.

Mai Hoa