Thắp lên hy vọng đưa các anh trở về

Nỗi đau gửi lại đại ngàn

Tôi vẫn nhớ như in một ngày cuối tháng Tư năm 2023, khi đứng trước Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn ở tỉnh Quảng Trị. Hơn 10 nghìn phần mộ liệt sĩ nằm kề bên nhau thành từng hàng, lặng lẽ dưới bóng cây xanh mát của đại ngàn như những hàng quân chỉnh tề. Hình ảnh ấy dội vào tim mọi người nỗi đau thắt nghẹn. Càng nghẹn lòng hơn khi đứng trước khu mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Đoàn viên, thanh niên xã Tân Yên, Hội đồng hương sinh viên Tân Yên tại Hà Nội trao di ảnh phục dựng cho thân nhân liệt sĩ trên địa bàn. Ảnh: Thu Thủy.

Nỗi đau ấy cũng chính là vết thương âm ỉ trong gia đình tôi. Tôi có người bác ruột, đã anh dũng hy sinh năm 1968 tại mặt trận phía Nam. Giấy báo tử gửi về chỉ vẻn vẹn dòng chữ "hy sinh tại bến Tranh”. Suốt mấy chục năm qua, gia đình tôi đã cất công đi tìm kiếm khắp các nghĩa trang liệt sĩ, đến từng cơ quan chức năng, dò tìm từng manh mối từ những người đồng đội cũ của bác với mong muốn cháy bỏng đưa di cốt của bác về lại quê hương. Khi đến Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, tôi căng mắt nhìn từng cái tên trên bia đá. Không có tên bác! Điều đó dù đã nằm trong dự liệu từ trước nhưng nước mắt tôi vẫn cứ trào ra.

Cũng tại đây, tôi đã gặp một đoàn cựu chiến binh từ quê nhà Hà Bắc (cũ) đi viếng đồng đội. Một cựu chiến binh tóc đã bạc, đôi tay run run dúi vào tay chị đồng nghiệp của tôi một mảnh giấy nhỏ ghi thông tin về liệt sĩ Nguyễn Văn Chính, sinh năm 1948 ở thôn Phong Nẫm, xã Đông Phong, huyện Yên Phong (cũ). Bác nói: “Gia đình đi tìm đã lâu nhưng chưa thấy. Các anh, các chị nhà báo để tâm thông tin giúp chúng tôi với nhé!”. Ánh mắt khẩn thiết và mảnh giấy ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Tôi hiểu, đó là nỗi niềm không chỉ của riêng gia đình mình mà là nỗi đau chung của hàng trăm nghìn gia đình trên khắp đất nước.

Những nỗi đau âm ỉ về sự mất mát, chia ly, những khắc khoải về một ngày đưa các liệt sĩ về với quê nhà luôn thôi thúc trong tâm can những người ở lại. Bởi vậy, bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, thân nhân liệt sĩ và những cựu chiến binh may mắn bước qua mưa bom bão đạn đã tiến hành nhiều cuộc tìm kiếm. Qua đó, nhiều hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, đưa về quê hương, nhiều cái tên liệt sĩ đã được xác định và gắn lên những tấm bia trước kia đề “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”.

Niềm hy vọng từ ADN

Lâu nay, công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo. Tuy nhiên, hiện cả nước vẫn còn hơn 300 nghìn hài cốt liệt sĩ đã được quy tập về các nghĩa trang liệt sĩ nhưng chưa xác định được danh tính và khoảng 180 nghìn hài cốt liệt sĩ chưa tìm kiếm, quy tập được.

Lực lượng chức năng thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ ở phường Bắc Giang. Ảnh: Tuyết Mai.

Khi những nhân chứng lịch sử ngày một thưa vắng, những manh mối bằng ký ức cứ mờ nhạt dần theo thời gian thì khoa học công nghệ đã thắp sáng lại niềm hy vọng xác định danh tính liệt sĩ nhờ ADN. Câu chuyện của liệt sĩ Nguyễn Văn Nảy ở xã Gia Bình (Bắc Ninh) là một minh chứng. Nhập ngũ năm 1970, hy sinh năm 1971 tại mặt trận phía Nam khốc liệt, liệt sĩ Nguyễn Văn Nảy đã để lại nỗi ngóng trông đằng đẵng cho người thân. Sau ngày hòa bình, gia đình ông đã nhiều lần tổ chức đi tìm kiếm theo các manh mối nắm được nhưng đều vô vọng.

Bước ngoặt chỉ đến khi các cơ quan chức năng tiến hành quy tập các mộ phần liệt sĩ chưa xác định được thông tin và khoanh vùng dữ liệu. Người thân của liệt sĩ được mời lấy mẫu ADN để đối chiếu và rồi niềm vui vỡ òa trong nước mắt khi kết quả giám định trả về trùng khớp hoàn toàn. Liệt sĩ Nguyễn Văn Nảy là một trong 4 người con của quê hương Bắc Ninh được xác định danh tính nhờ công nghệ ADN năm 2025.

Rồi đây, khi những tấm bia chưa có thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ được thay thế bằng những cái tên thân thương là lúc giọt nước mắt mong ngóng của thân nhân liệt sĩ sẽ dần được hong khô. Hành trình 500 ngày đêm ấy đang bền bỉ thắp lên niềm tin để trên mảnh đất hình chữ S này sẽ vơi dần nỗi khắc khoải bởi chia ly.

Hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Nảy được tìm thấy đã thổi một luồng sinh khí mới, thắp lên niềm hy vọng mãnh liệt cho nhiều gia đình khác, trong đó có gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Tải cùng ở xã Gia Bình. Liệt sĩ Nguyễn Văn Tải sinh năm 1955 tại xã Xuân Lai (cũ). Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, người thanh niên ấy lên đường nhập ngũ, rồi vĩnh viễn nằm lại chiến trường Phụng Hiệp, Cần Thơ vào năm 1974. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, người thân của ông cất công lặn lội nhiều lần tìm kiếm ngược xuôi với mong muốn cháy bỏng đưa hài cốt của ông về lại quê hương nhưng chưa thành. Mới đây, người thân của liệt sĩ Nguyễn Văn Tải đã cùng nhau đi lấy mẫu xét nghiệm ADN. Anh Nguyễn Văn Khôi, cháu ruột của liệt sĩ bồi hồi chia sẻ: “Chúng tôi đặt rất nhiều kỳ vọng vào đợt xét nghiệm ADN lần này, mong rằng thông qua công nghệ hiện đại, gia đình tôi sẽ tìm được phần mộ, đưa cậu trở về quê hương”.

Thấu hiểu nỗi đau và khát vọng đoàn tụ của hàng trăm nghìn gia đình liệt sĩ, Ban Chỉ đạo quốc gia đã phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Không chỉ là một chương trình công tác, Chiến dịch còn là lời tri ân đối với những người đã ngã xuống và khẳng định quyết tâm đưa các anh trở về, với đầy đủ thông tin tên tuổi, quê quán.

Hưởng ứng chiến dịch, Bắc Ninh đang huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 311 nghĩa trang liệt sĩ với 35.847 phần mộ, trong đó còn 2.758 phần mộ chưa xác định được danh tính liệt sĩ. Sau khi thí điểm thành công tại phường Tiền Phong, việc lấy mẫu ADN đã được triển khai đồng loạt trên toàn tỉnh. Khoảng 14.500 thân nhân liệt sĩ được lấy mẫu phục vụ đối sánh. Mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay không chỉ là một dữ liệu khoa học mà còn có thể trở thành cầu nối đưa một người con trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ " là hành động thiết thực thể hiện trách nhiệm, bổn phận của những người đang sống đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Rồi đây, khi những tấm bia chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ được thay thế bằng những cái tên thân thương là lúc giọt nước mắt mong ngóng của thân nhân liệt sĩ sẽ dần được hong khô. Hành trình 500 ngày đêm ấy đang bền bỉ thắp lên niềm tin để trên mảnh đất hình chữ S này sẽ vơi dần nỗi khắc khoải bởi chia ly.