Thay đổi tư duy về bữa ăn bán trú

Sau thông tin trên, nhiều trường học tại TP. Hồ Chí Minh đã phải tạm dừng việc cung cấp bữa ăn bán trú và tìm giải pháp thay thế. Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh đã tích cực phối hợp làm việc với các đơn vị liên quan. Dù chưa có kết luận cuối cùng, nhưng những thông tin trên đây đã một lần nữa cho thấy an toàn sức khỏe của trẻ em qua các bữa ăn bán trú vẫn chưa được bảo đảm bằng các cơ chế kiểm soát đủ hiệu lực và trách nhiệm.

Vấn đề an toàn bữa ăn bán trú của học sinh không phải là câu chuyện mới. Ngộ độc tập thể, thực phẩm kém chất lượng, hay bếp ăn “đạt chuẩn trên giấy” đã nhiều lần xảy ra, khiến nhiều phụ huynh vừa cho con ăn bán trú vừa thấp thỏm lo âu.

Thực tế cho thấy, công tác quản lý bữa ăn bán trú của học sinh hiện vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng: hồ sơ pháp lý, hợp đồng và giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm vẫn được xem là cơ sở bảo đảm chất lượng. Tuy nhiên, ngay cả khi hồ sơ đầy đủ thì cũng không đồng nghĩa với thực phẩm an toàn, khi việc kiểm tra thực tế và giám sát chuỗi cung ứng vẫn còn bị xem nhẹ.

Một bất cập khác là tư duy “khoán trọn gói” bữa ăn bán trú cho doanh nghiệp vẫn phổ biến tại nhiều cơ sở giáo dục. Khi nhà trường ký hợp đồng cung cấp dịch vụ, trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm “mặc nhiên” chuyển sang nhà cung cấp. Trong khi đó, về nguyên tắc, nhà trường có thể thuê dịch vụ nấu ăn, nhưng không thể chuyển giao trách nhiệm bảo vệ sức khỏe học sinh. Hiệu trưởng nhà trường phải là chủ thể chịu trách nhiệm đầu tiên nếu xảy ra tình trạng mất an toàn thực phẩm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của học sinh.

Cùng với đó là sự thiếu hụt các cơ chế giám sát độc lập và hiệu quả để bảo đảm tính minh bạch về chất lượng, sự an toàn bữa ăn bán trú của học sinh. Minh bạch trong bữa ăn học đường không thể chỉ dừng ở việc công bố thực đơn hàng ngày, hàng tuần - điều đơn giản nhất nhưng ở không ít trường có lẽ cũng chưa thực sự được quan tâm. Minh bạch thực chất cần bao gồm cả việc công khai nguồn cung thực phẩm, quy trình kiểm tra, kết quả kiểm nghiệm và biện pháp xử lý vi phạm.

Việc thiết lập cơ chế giám sát của bên thứ ba đối với các khâu tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh, trong đó có phụ huynh tham gia trực tiếp, là vô cùng cần thiết. Nhà trường, nhà cung cấp thực phẩm, chế biến, cung cấp bữa ăn bán trú phải tạo điều kiện thuận lợi để đại diện phụ huynh được kiểm tra đột xuất, tiếp cận thông tin về nguồn gốc thực phẩm, xem đây là biện pháp tăng cường kiểm soát và tạo áp lực tích cực để hệ thống quản lý vận hành nghiêm túc, minh bạch.

Qua sự việc cũng cho thấy sự cấp bách phải thay đổi tư duy về bữa ăn bán trú trong chính sách giáo dục. Bữa ăn học đường dường như vẫn đang bị xem là một hoạt động phụ trợ. Điều này dẫn đến việc đầu tư cho nhân lực giám sát và hệ thống kiểm tra chuyên trách còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu. Đã đến lúc, bữa ăn bán trú tại các trường học phải được nhìn nhận với đúng vai trò là một cấu phần quan trọng của chính sách an sinh, gắn với sức khỏe, thể chất và sự phát triển của trẻ em - thế hệ tương lai của đất nước. Khi đã xác định đây là vấn đề của chính sách công thì Nhà nước sẽ phải ban hành quy định, siết chặt quản lý và đảm bảo nguồn lực, tổ chức bộ máy giám sát chuyên nghiệp, độc lập, có sự tham gia của cộng đồng để thực thi hiệu quả.

Tạm dừng bữa ăn bán trú là giải pháp cần thiết trong ngắn hạn để bảo vệ sức khỏe của học sinh. Tuy nhiên, để chấm dứt nỗi bất an kéo dài của phụ huynh, cần thay đổi căn bản tư duy quản lý bữa ăn bán trú: từ quản lý theo hồ sơ sang quản trị rủi ro; từ giám sát nội bộ, khép kín sang giám sát mở, có sự tham gia của cộng đồng; từ trách nhiệm tập thể chung chung sang trách nhiệm cá nhân rõ ràng, trước hết là trách nhiệm của người đứng đầu. Chỉ khi đó, bữa ăn bán trú của học sinh mới thực sự trở thành một phần quan trọng của môi trường giáo dục an toàn và lành mạnh, bảo đảm sức khỏe cho thế hệ tương lai của đất nước thay vì là mối lo thường trực của gia đình và xã hội như bấy lâu nay.

Nguyễn Bình