Thể chế thông thoáng, doanh nghiệp bứt tốc

Kỳ vọng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch

Tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội ngày 15/6 tại Hà Nội, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết công cuộc cải cách thể chế kinh tế đang chuyển động với nhịp độ và tinh thần chưa từng có.

Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị đã khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Tư duy lập pháp cũng đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ quản lý theo hướng kiểm soát sang kiến tạo phát triển, trong khi bộ máy hành chính được sắp xếp theo hướng tinh gọn và gần dân hơn.

Ông Hùng đánh giá đây là giai đoạn cải cách có chiều sâu, trong đó phần lớn những thay đổi quan trọng đang được hiện thực hóa thông qua công tác lập pháp.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Ủy ban Kinh tế và Tài chính trở nên đặc biệt quan trọng bởi phần lớn các đạo luật định hình môi trường kinh doanh như đất đai, đầu tư, đấu thầu, quy hoạch, thuế, tín dụng hay hỗ trợ doanh nghiệp đều trải qua quá trình thẩm tra và cho ý kiến của Ủy ban.

Buổi làm việc do PGS TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI (bìa trái) và ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (bìa phải) chủ trì.

“Có thể nói, chất lượng của môi trường kinh doanh Việt Nam trong những năm tới sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng những đạo luật mà Ủy ban tham gia định hình. Cộng đồng doanh nghiệp nhìn vào Ủy ban không chỉ như một cơ quan của Quốc hội, mà như một người gác cổng cho chất lượng thể chế kinh tế của quốc gia”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Từ thực tiễn lắng nghe doanh nghiệp, ông Hồ Sỹ Hùng cho biết cộng đồng doanh nghiệp hiện có ba kỳ vọng lớn đối với quá trình xây dựng pháp luật.

Thứ nhất, doanh nghiệp mong muốn các đạo luật có tính ổn định và khả năng dự báo cao, bởi không gì làm xói mòn niềm tin đầu tư bằng một khung pháp lý thay đổi liên tục và khó lường.

Thứ hai, doanh nghiệp kỳ vọng hệ thống pháp luật thống nhất, rõ ràng, hạn chế tối đa tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo khiến cả cơ quan thực thi và doanh nghiệp đều lúng túng.

Thứ ba và cũng là điều quan trọng nhất, doanh nghiệp mong muốn thu hẹp khoảng cách giữa văn bản và thực thi, bởi một chính sách dù tốt trên giấy nhưng gặp vướng mắc trong quá trình triển khai thì vẫn chưa thực sự đến được với doanh nghiệp.

“Khu vực kinh tế tư nhân hôm nay đang chịu một sức ép kép, vừa từ những hạn chế cấu trúc tích tụ lâu dài, vừa từ những biến động bên ngoài khó lường, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh là nhóm dễ tổn thương nhất. Trong bối cảnh đó, mỗi quyết sách lập pháp đúng và kịp thời đều có giá trị nâng đỡ rất lớn đối với sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Một chính sách hỗ trợ hiệu quả cần bảo đảm doanh nghiệp có thể tự đọc, tự hiểu và tự thụ hưởng, với các mức hỗ trợ được định lượng rõ ràng ngay trong luật thay vì chỉ dừng ở những nguyên tắc chung khó triển khai trên thực tế.

Ông Hồ Sỹ Hùng cũng bày tỏ mong muốn thiết lập mối quan hệ hợp tác có hệ thống và thực chất hơn giữa VCCI với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

“Chúng tôi tin rằng khi tiếng nói từ thực tiễn kinh doanh được phản ánh kịp thời và đầy đủ vào quá trình lập pháp, thì chính chất lượng các đạo luật sẽ được nâng lên, và đó là lợi ích chung của cả Quốc hội, Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp”, Chủ tịch VCCI nói.

Còn tồn tại nhiều rào cản

Tại buổi làm việc, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI đã trình bày báo cáo về sức khỏe doanh nghiệp và chỉ ra nhiều rào cản đang tồn tại trong môi trường đầu tư kinh doanh.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI.

Theo ông Tuấn, mặc dù Quốc hội và Chính phủ đã sửa đổi đồng loạt nhiều đạo luật quan trọng, đồng thời ban hành các cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án đầu tư, song trên thực tế vẫn tồn tại những hạn chế mang tính hệ thống về năng lực thực thi và sự phối hợp điều hành ở cấp địa phương.

Các vướng mắc nổi bật hiện nay tập trung ở công tác quy hoạch, giải phóng mặt bằng, giao đất, xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai và tình trạng thủ tục hành chính kéo dài. Đặc biệt, việc chậm phê duyệt giá đất cụ thể được xem là một trong những nút thắt phổ biến nhất đối với hoạt động đầu tư.

Báo cáo cũng ghi nhận sự xuất hiện của nhiều bất cập ngay trong các văn bản pháp luật mới ban hành, bao gồm những quy định chưa thống nhất giữa luật và nghị định, cùng các khoảng trống pháp lý liên quan đến đầu tư hạ tầng, đầu tư trực tuyến, lĩnh vực năng lượng, hóa chất và đầu tư nước ngoài.

Đối với cải cách thủ tục hành chính, dù năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực với hàng nghìn thủ tục và điều kiện kinh doanh được cắt giảm, khảo sát của VCCI cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn khá lớn.

Khoảng 25% doanh nghiệp phản ánh quy trình thực hiện không đúng như công bố; 33,3% cho biết thời gian xử lý kéo dài hơn quy định; 38,1% vẫn phải chi trả chi phí không chính thức; và hơn 24% doanh nghiệp buộc phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh do những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục.

Từ thực trạng trên, VCCI kiến nghị năm nhóm giải pháp trọng tâm gồm: hỗ trợ tài chính và tín dụng linh hoạt cho doanh nghiệp; cải cách môi trường tuân thủ về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử; xây dựng chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh theo hướng phân tầng; tăng cường các biện pháp ứng phó với các cú sốc ngắn hạn từ bên ngoài; đồng thời tiếp tục chuyển trọng tâm cải cách sang kiến tạo phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp.

“Đây là thời điểm mang tính bước ngoặt của cải cách thể chế kinh tế, đòi hỏi những hành động đồng bộ, quyết liệt và đủ mạnh để nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.