Thế hệ lớn lên cùng AI đối mặt nguy cơ 'khủng hoảng tâm trí'
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và thuật toán mạng xã hội đang tạo ra những tác động sâu rộng đến thanh thiếu niên. Thế hệ đầu tiên trưởng thành trong môi trường số hóa này được cảnh báo phải đối diện nhiều rủi ro về nhận thức, cảm xúc và hành vi.
Trong nhiều năm, “nghiện internet” thường được dùng để mô tả tình trạng thanh thiếu niên dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội hay trò chơi trực tuyến. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), vấn đề này đã trở nên phức tạp hơn khi công nghệ không chỉ tiêu tốn thời gian mà còn can thiệp sâu vào cách hình thành nhận thức và thế giới quan của người trẻ.

Ảnh minh họa
Một trong những biểu hiện đáng chú ý là việc AI có thể bị khai thác theo hướng tiêu cực. Tại Anh, một trò chơi giáo dục được thiết kế nhằm giúp học sinh nhận diện tin giả và chủ nghĩa cực đoan đã bị các cộng đồng trên mạng biến tướng. Nhân vật trong trò chơi bị tách ra, chỉnh sửa bằng công cụ AI và trở thành biểu tượng lan truyền các nội dung cực đoan trên mạng xã hội.
Song song đó, các thuyết âm mưu cũng có xu hướng lan rộng nhanh hơn nhờ công nghệ tạo sinh. Những nội dung như giả thuyết về “nền văn minh dưới lòng đất” vốn chỉ tồn tại rải rác trước đây, nay được “trực quan hóa” bằng hình ảnh và video do AI tạo ra. Với những người trẻ chưa có đủ kỹ năng phân biệt thật - giả, các sản phẩm này dễ bị hiểu nhầm là bằng chứng xác thực.
Không chỉ dừng ở nhận thức, AI còn tác động đến đời sống cảm xúc của thanh thiếu niên. Một số trường hợp cho thấy người trẻ có xu hướng tìm đến các chatbot như một “người bạn” thay thế, hình thành mối quan hệ phụ thuộc về mặt tinh thần. Các hệ thống này thường đưa ra phản hồi tích cực, tạo ra “vòng lặp” củng cố cảm xúc, khiến người dùng dần xa rời giao tiếp thực tế.
Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ tạo hình ảnh và video cũng làm gia tăng nguy cơ bắt nạt trên không gian mạng. Việc tạo ra nội dung giả mạo, thậm chí mang tính xúc phạm, đã trở nên dễ dàng hơn nhiều so với trước đây, gây ra những tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho nạn nhân. Đáng chú ý, không ít trường hợp người thực hiện hành vi này lại cho rằng đó “chỉ là trò đùa”.
Trước những tác động ngày càng rõ rệt, nhiều quốc gia đã bắt đầu siết chặt quản lý việc sử dụng mạng xã hội đối với thanh thiếu niên. Các biện pháp như giới hạn độ tuổi, yêu cầu xác minh danh tính hay kiểm soát thuật toán đề xuất nội dung đang được triển khai nhằm giảm thiểu rủi ro từ môi trường số.
Những diễn biến này cho thấy một thực tế: thế hệ trẻ ngày nay không chỉ đối mặt với nguy cơ “nghiện” thiết bị, mà còn phải sống trong một không gian thông tin được thuật toán định hình. Khi ranh giới giữa thật và ảo ngày càng bị xóa nhòa, việc trang bị kỹ năng số và khả năng tư duy phản biện trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.











