Điện Biên số hóa đến từng gốc cây trồng

Sín Chải và Sính Phình là 2 xã có diện tích chè Shan tuyết cổ thụ lớn nhất tỉnh, với khoảng gần 8.000 cây thuộc sở hữu của gần 300 hộ dân. Những cây chè cổ thụ có đường kính thân từ 30cm - 90cm và chiều cao trung bình từ 7m - 14m. Năm 2022 có 100 cây chè cổ thụ đã được Hiệp hội Di sản Cây Việt Nam công nhận là quần thể cây di sản. Với tuổi đời hàng trăm năm, những cây chè Shan tuyết cổ thụ không chỉ là biểu tượng văn hóa và tinh thần mà còn là sinh kế quan trọng cho người dân.

Để nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc, năm 2024, huyện Tủa Chùa cũ đã tổ chức gắn mã QR truy xuất nguồn gốc các cây chè cổ thụ. Khi truy cập vào mã QR gắn ở từng gốc cây, cơ quan chức năng, người dân, du khách có thể cập nhật thông tin về tuổi cây, tình trạng sinh trưởng, sản lượng thu hái theo từng vụ. Những dữ liệu này không chỉ phục vụ quản lý nội bộ mà còn tạo nền tảng cho việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Khi sản phẩm chè được đưa ra thị trường, người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin, biết rõ xuất xứ, quy trình chăm sóc, từ đó tăng niềm tin và giá trị hàng hóa.

Việc số hóa cây chè Shan tuyết góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và minh bạch thông tin sản xuất.

Theo ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Sín Chải, khi truy cập vào mã QR số 1, du khách sẽ biết được thông tin như: Cây chè di sản số 1, chủ hộ là ông Thào A Chu, thôn Hấu Chua, xã Sín Chải; chu vi gốc cây 260cm, chiều cao 14m, đường kính tán cây 6m, năm tuổi 403, môi trường sống ở độ cao 1.400m, nhiệt độ từ 6 - 250C, độ ẩm 55 - 85%; được chứng nhận hữu cơ tiêu chuẩn châu Âu - Organic EU. Từ đó, giúp cơ quan chức năng, người dân áp dụng quy trình canh tác và đầu tư chăm sóc theo chiều sâu; xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao, hữu cơ; thực hiện tiêu chuẩn mới trong sản xuất, đảm bảo sản phẩm chè vừa an toàn, vừa chất lượng, giữ vững thương hiệu chè Shan tuyết.

Với nỗ lực số hóa cây chè, tháng 8/2025, UBND tỉnh phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý “Tủa Chùa” cho sản phẩm chè Shan tuyết. Cục Sở hữu trí tuệ ban hành quyết định về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè xanh Shan tuyết Tủa Chùa. Đây được xem như “tấm hộ chiếu” cho sản phẩm chè Shan tuyết Tủa Chùa. Từ một sản phẩm bản địa, chè Shan tuyết Tủa Chùa từng bước được “số hóa” toàn diện, tạo ra sự minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Du khách chụp mã QR cây chè Shan tuyết.

Không chỉ dừng lại ở cây chè, mô hình số hóa cây trồng được mở rộng sang các lĩnh vực khác. Năm 2024, Chi nhánh Viettel Điện Biên phối hợp với Công ty Cổ phần Hoa anh đào Trần Lệ triển khai gắn mã truy xuất nguồn gốc cho cây hoa anh đào tại đảo hoa thuộc xã Pá Khoang (nay là xã Mường Phăng). Thông qua mã truy xuất nguồn gốc, người dân, du khách có thể sử dụng điện thoại thông minh quét mã QR tìm hiểu thông tin về cây, như: Độ tuổi, thời gian trồng, hình ảnh của cây…

Theo Tiến sĩ Trần Lệ, chủ đảo hoa, việc gắn mã truy xuất nguồn gốc cây hoa anh đào góp phần nâng cao giá trị thương hiệu cây hoa anh đào trên mảnh đất Điện Biên, giúp du khách và nhân dân nắm bắt thông tin về loài hoa có xuất xứ từ Nhật Bản thông qua việc check mã QR code. Đồng thời tạo tiền đề đẩy mạnh chuyển đổi số cho các sản phẩm nông, lâm nghiệp địa phương; thúc đẩy phát triển du lịch, thương mại và dịch vụ trên địa bàn tỉnh.

Qua mã QR, du khách có thể biết được đầy đủ thông tin về cây hoa anh đào.

Thực hiện chủ trương phát triển nông nghiệp xanh, thông minh, bền vững, Điện Biên từng bước hoàn thiện hệ sinh thái “số hóa đến từng gốc cây” gắn với ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất. Không dừng lại ở việc gắn mã định danh, mỗi cây trồng được tích hợp vào hệ thống quản lý thông minh, cho phép theo dõi từ khâu trồng mới, chăm sóc đến thu hoạch và tiêu thụ. Ngày 16/3/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch 1850/KH-UBND về trồng mới cà phê, mắc ca và thử nghiệm mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp, với mục tiêu trồng 12.000ha. Tỉnh đã phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong sản xuất nông nghiệp tại một số vùng sản xuất tập trung cà phê, mắc ca, chè ở Mường Ảng và Sính Phình.

Bà Hà Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND xã Mường Ảng cho biết: Với hơn 1.800ha cà phê, sản lượng năm 2025 đạt khoảng 17.000 tấn quả tươi, việc số hóa đến từng gốc cây, sử dụng UAV trong sản xuất, canh tác cà phê không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn tạo nền tảng để nâng cao giá trị sản phẩm. Khi mỗi cây cà phê được “định danh”, gắn với dữ liệu sinh trưởng, sản lượng, quy trình chăm sóc, việc truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu trở nên minh bạch, rõ ràng hơn.

Điện Biên đã tiến hành xây dựng phần mềm trợ lý ảo (AI) hỗ trợ trong nông nghiệp, số hóa ngành nông nghiệp. Ứng dụng di động này sẽ cung cấp hàng loạt tính năng thiết thực cho người nông dân như: Hỏi đáp trực tiếp bằng văn bản hoặc hình ảnh với AI về phương pháp canh tác, sâu bệnh, hay các chính sách phát triển vùng trồng. Đồng thời, cung cấp thông tin thời tiết chính xác theo tọa độ GPS của người dùng. Tích hợp tính năng "Nhật ký sản xuất", cho phép AI đưa ra các khuyến nghị điều chỉnh theo thời gian thực. Hệ thống cũng bao gồm website quản trị để cập nhật bản đồ số (GIS) quản lý vùng trồng, thổ nhưỡng và phê duyệt các sản phẩm nông sản lên kênh thương mại điện tử.

Xã Mường Ảng áp dụng UAV bón phân qua lá cho cây cà phê.

Việc số hóa cây trồng được thực hiện thông qua việc cấp mã số vùng trồng. Đây là mã định danh duy nhất cấp cho một khu vực sản xuất nông nghiệp, giúp theo dõi quy trình canh tác, kiểm soát sinh vật gây hại, truy xuất nguồn gốc và đảm bảo an toàn thực phẩm, đặc biệt là điều kiện bắt buộc để xuất khẩu chính ngạch sang thị trường quốc tế. Từ năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã cấp mới 7 mã số vùng trồng với diện tích 19,4ha; lũy kế 16 mã số với 75,6ha cho các cây chủ lực như: cà phê, chè, mắc ca, lúa và cây ăn quả. Trên nền tảng đó, việc quản lý không chỉ dừng ở vùng trồng mà đã tiến tới kiểm soát chất lượng theo từng cây, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thuận lợi cho tiêu thụ, xuất khẩu.

Mô hình của gia đình anh Quàng Mạnh Cường, bản Thanh Chính, xã Thanh Yên là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của cách làm này. Với diện tích 1,2ha bưởi được cấp mã số vùng trồng từ đầu năm 2025, mỗi gốc bưởi trong vườn đều được quản lý theo nhật ký số, gắn với thông tin về quy trình chăm sóc, phân bón, thời điểm thu hoạch. Nếu trước đây bưởi chủ yếu tiêu thụ nhỏ lẻ, giá cả bấp bênh, thì nay khi mỗi cây đều có “danh tính số”, việc truy xuất nguồn gốc trở nên minh bạch, thương lái và doanh nghiệp tìm đến tận vườn thu mua, giá bán cao hơn từ 20 – 30%.

Từ thực tế cho thấy, khi mỗi vùng trồng, mỗi cây trồng đều được “định danh số”, nông nghiệp bước sang giai đoạn quản trị thông minh. Dữ liệu trở thành tài sản, giúp kết nối người sản xuất với thị trường, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản. Chuyển đổi số trong nông nghiệp vì thế không phải là câu chuyện xa vời mà đang hiện hữu cụ thể, sinh động. Khi công nghệ chạm đến từng gốc cây cũng là lúc giá trị của đất, của cây và của con người được nâng lên một tầm cao mới.