Triển khai các giải pháp phát triển bền vững gắn với tiềm năng, thế mạnh của tỉnh

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng Tổ chức, Giảng viên cao cấp khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Giao thông vận tải: Đổi mới mô hình quản trị, xây dựng đô thị thông minh gắn với giao thông thông minh

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hải.

Trong thập niên vừa qua, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra bước chuyển căn bản trong cách thức vận hành đô thị. Nhiều thành phố trên thế giới chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình đô thị thông minh thế hệ mới, vận hành dựa trên dữ liệu thời gian thực, mô hình dự báo và các nền tảng số tích hợp.

Mặc dù là một tỉnh công nghiệp phát triển song Bắc Ninh đang đối mặt với những thách thức không nhỏ về hạ tầng, môi trường, quản trị đô thị và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, việc xây dựng đô thị thông minh gắn với giao thông thông minh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa nguồn lực và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Đô thị thông minh là một mô hình quản trị mới - điều hành theo thời gian thực, dựa trên dữ liệu và liên thông toàn diện giữa các cấp, các ngành. Vì vậy, tỉnh Bắc Ninh cần sớm hoàn thiện thể chế và kiến trúc tổng thể theo hướng đồng bộ, lấy dữ liệu làm nền tảng và người dân làm trung tâm. Ưu tiên đầu tư hạ tầng số hiện đại, phát triển các nền tảng dữ liệu dùng chung. Phát triển nền tảng công nghệ lõi gồm: nền tảng AI, Big Data, Digital Twin, GIS, IoT Platform, City SOC, RMS và nền tảng Công dân số Bắc Ninh… Đẩy mạnh hợp tác công - tư, tạo cơ chế mở để thu hút doanh nghiệp công nghệ và nguồn lực xã hội tham gia xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Để vận hành đô thị thông minh, tỉnh Bắc Ninh cần ban hành chính sách đào tạo 3 nhóm nhân lực gồm lãnh đạo - quản lý; chuyên gia - kỹ sư số và cả người dân. Từ đó, xây dựng cơ chế giám sát minh bạch bảo đảm việc vận hành đô thị thông minh hiệu quả, thực chất.

Việc xây dựng và triển khai thành công đô thị thông minh không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề đô thị hiện hữu mà còn tạo lập nền tảng phát triển mới, nâng cao chất lượng sống của người dân, tăng cường năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế của Bắc Ninh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Xiêm, Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Robot, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội: Đưa các nội dung STEM/AI trở thành một phần trong chương trình chính khóa

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Xiêm.

Thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh đã những bước tiến đáng ghi nhận trong phát triển giáo dục STEM/STEAM, Robot và AI trong các trường phổ thông và cơ sở đào tạo nghề. Ở cấp tiểu học, 100% các trường triển khai kế hoạch giáo dục STEM. Đối với cấp trung học, trong 5 năm gần đây có 12 nghìn bài học STEM, hơn 2 nghìn hoạt động trải nghiệm, 4 nghìn dự án khoa học kỹ thuật; có 21 dự án dự thi cấp quốc gia, 2 dự án dự thi quốc tế và có giải thưởng. Ngoài ra, tỉnh đã có các sân chơi như Robocon để thúc đẩy phong trào robot, lập trình và sáng tạo kỹ thuật trong học sinh.

Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn mang tính phong trào, thiếu tính hệ thống, cơ sở vật chất chưa đồng bộ và đội ngũ giáo viên còn hạn chế cả về số lượng lẫn chất lượng. Đây chính là “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ.

Nhằm phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục STEM/STEAM, Robot và AI đang diễn ra mạnh mẽ, tỉnh Bắc Ninh cần sớm hoàn thiện chính sách thúc đẩy phát triển giáo dục STEM/STEAM, Robot và AI trong các trường phổ thông và cơ sở đào tạo nghề, chuyển đổi tưu duy từ “triển khai hoạt động STEM” sang “xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM-AI-Robotics”. Trong đó, đưa các nội dung STEM/AI trở thành một phần trong chương trình chính khóa, có cơ chế đãi ngộ phù hợp để thu hút và phát triển đội ngũ giáo viên chất lượng cao trong lĩnh vực này. Song song với đó là đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, phòng học STEM, phòng thí nghiệm và không gian sáng tạo trong nhà trường. Thu hút doanh nghiệp công nghệ tham gia sâu vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, hỗ trợ thiết bị đến tạo cơ hội thực hành, trải nghiệm thực tế cho học sinh, sinh viên, rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động. Bên cạnh đó, cần tổ chức các sân chơi khoa học, công nghệ theo hướng thực chất, gắn với bài toán của địa phương, khơi dậy đam mê sáng tạo của học sinh. Qua đó, đưa giáo dục STEM/AI - Robotics là “nền tảng’’ để phát triển khoa học công nghệ bền vững.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Đông, Phó Chủ tịch Hiệp hội sản xuất Công nghiệp tỉnh Bắc Ninh, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Lý Thái Tổ: Phát triển mạng lưới đổi mới sáng tạo và liên kết 3 nhà, nâng cao năng suất lao động xã hội

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Đông.

Trên thực tế, Bắc Ninh có nền tảng công nghiệp mạnh, nhưng để nâng cao giá trị gia tăng và năng suất lao động, cần hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò “hạt nhân”, còn nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học là các chủ thể đồng hành, hỗ trợ. Liên kết “ba nhà” phải được vận hành thực chất, thông qua các chuỗi giá trị và các dự án cụ thể, thay vì dừng lại ở ký kết hợp tác hình thức.

Ngoài ra, những nguồn lực, chính sách và hạ tầng mà tỉnh đã có cần vận hành như một hệ thống xoay quanh bài toán của doanh nghiệp dựa trên dữ liệu nền tảng, thiết chế và đánh giá bằng thước đo cuối cùng là năng suất lao động xã hội, mức cải thiện hiệu suất thiết bị tổng thể, mức độ làm chủ công nghệ, giảm chi phí lỗi, sự thăng hạng của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi giá trị toàn cầu…

Vì vậy, tôi đề xuất tỉnh sớm xây dựng Trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh với chức năng kết nối - thử nghiệm - ươm tạo. Đây sẽ là nơi hội tụ nguồn lực trí tuệ, công nghệ và tài chính, đồng thời tạo “sân chơi” để doanh nghiệp thử nghiệm các ý tưởng mới, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cùng với đó, cần phát triển mạng lưới đổi mới sáng tạo mở, kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu trong nước và quốc tế. Nâng cao năng suất lao động thông qua đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực, chú trọng tư duy đổi mới, khả năng thích ứng và năng lực làm việc trong môi trường số. Xây dựng bản đồ năng lực công nghệ và đổi mới doanh nghiệp.

Bắc Ninh cũng có xây dựng cơ chế chính sách linh hoạt như sandbox thử nghiệm công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận dữ liệu, tài chính và chuyên gia. Khi hệ sinh thái vận hành hiệu quả, đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực tăng trưởng chính.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Thị Mai Hương, Trưởng Ban điều hành Trung tâm Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và sinh học trong sản xuất hữu cơ, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Thị Mai Hương.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 17/KH-UBND của tỉnh Bắc Ninh về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngành nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh đang đứng trước thời điểm then chốt để tự tái thiết. Với đặc thù địa phương có mật độ dân số cao, diện tích đất nông nghiệp đang thu hẹp nhanh chóng do công nghiệp hóa, tôi cho rằng, tỉnh Bắc Ninh cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và sinh học trong sản xuất hữu cơ, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của tỉnh. Trong đó, ưu tiên phát triển nông nghiệp hữu cơ dựa trên nền tảng công nghệ sinh học thế hệ mới, chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, xây dựng các vùng lõi nông nghiệp hữu cơ ứng dụng công nghệ vi sinh và nano để cải tạo đất, kiểm soát dịch hại. Xây dựng hạ tầng dữ liệu mới MRV (đo lường, báo cáo, xác minh), triển khai ngay việc số hóa vùng trồng và áp dụng công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm OCOP. Xây dựng quy trình thao tác chuẩn từ giống, đất, nước; xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải và báo cáo môi trường, xã hội và quản trị trong nông nghiệp, ứng dụng công nghệ xử lý phụ phẩm nông nghiệp, phát triển bao bì xanh và mô hình kinh tế bao trùm.

Tỉnh cần có cơ chế đặt hàng cụ thể, thu hút các chuyên gia, nhà khoa học giải quyết những bài toán đặc thù của địa phương như: nông nghiệp trong nhà màng, kinh tế tuần hoàn tại các làng nghề. Trên cơ sở đó, cần thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, định hướng xây dựng Bắc Ninh trở thành trung tâm thử nghiệm Food Tech (Công nghệ Thực phẩm) và AgriTech (Công nghệ Nông nghiệp), làm chủ chuỗi giá trị từ canh tác đến chế biến, trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ sinh học hàng đầu khu vực phía Bắc.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Hoàn, Trưởng khoa Hô hấp, Trường Đại học Y Hà Nội: Ứng dụng các công nghệ mới và chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Hoàn.

Hướng tới mục tiêu chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân một cách minh bạch, hiệu quả trong thời đại số, theo tôi, tỉnh Bắc Ninh cần sớm triển khai toàn diện bệnh án điện tử, kết hợp đồng bộ hóa các hệ thống dữ liệu (HIS - CIS - LIS - RIS - PACS) để quản lý thông tin bệnh nhân xuyên suốt. Xây dựng sổ sức khỏe điện tử tích hợp trực tiếp trên ứng dụng VNeID, cho phép mỗi người dân tự quản lý lịch sử khám chữa bệnh của mình. Triển khai ứng dụng quản lý bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…; ứng dụng đặt lịch khám bệnh trực tuyến và thanh toán viện phí không tiền mặt.

Để giải quyết bài toán nhân lực và nâng cao chất lượng chuyên môn tại chỗ, các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh cần chủ động kết nối với các bệnh viện tuyến Trung ương như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và đẩy mạnh mô hình khám chữa bệnh từ xa (Telehealth) để các chuyên gia tuyến trên có thể trực tiếp hội chẩn các ca bệnh phức tạp cho người dân ngay tại y tế cơ sở. Đầu tư xây dựng một Trung tâm chẩn đoán công nghệ cao nhằm tạo ra những bước đột phá trong công tác khám chữa bệnh tại địa phương; ứng dụng kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới giúp sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm các bệnh lý ung thư và bệnh không lây nhiễm khác.

Quá trình chuyển đổi số và đưa công nghệ mới vào trong ngành y tế cần được đẩy mạnh hướng tới việc tái cấu trúc các quy trình nghiệp vụ, thay đổi phương thức tương tác giữa thầy thuốc và người bệnh, đồng thời tối ưu hóa việc quản lý và lưu trữ thông tin để nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hải Yến, Trường Ngoại ngữ - Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội: Khai thác sức mạnh di sản để bứt phá ngành du lịch và công nghiệp văn hóa của vùng Kinh Bắc

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hải Yến.

Từ truyền thống tới hiện đại, Bắc Ninh đều sở hữu hệ sinh thái tài nguyên di sản đồ sộ, có thể chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch mang thương hiệu đặc trưng như Dân ca Quan họ Bắc Ninh, du lịch trải nghiệm làng nghề Tranh dân gian Đông Hồ, gốm Phù Lãng và hệ thống các lễ hội truyền thống quy mô lớn. Tuy nhiên, qua nghiên cứu của chúng tôi, các sản phẩm trải nghiệm du lịch hiện nay còn đơn điệu, thiếu chiều sâu sáng tạo và mang tính tự phát, chưa hình thành được các tour du lịch chuyên nghiệp. Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch tại các làng nghề (bãi đỗ xe, khu đón khách, không gian trưng bày) còn hạn chế. Sự liên kết giữa các doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng cư dân bản địa còn lỏng lẻo.

Để các di sản này thực sự trở thành "mỏ vàng" du lịch, tỉnh Bắc Ninh cần đưa Quan họ vào trung tâm chuỗi du lịch, tổ chức biểu diễn Quan họ thường xuyên trong các tour tuyến, xây dựng các chương trình để du khách trực tiếp về các làng cổ nghe Quan họ trên thuyền và giao lưu cùng nghệ nhân. Mô hình hóa không gian làng nghề, biến các làng nghề truyền thống thành các không gian trải nghiệm thực tế (bảo tàng sống, workshop sáng tạo), cho phép du khách trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm gốm, in tranh hay chế tác. Nâng cấp lễ hội thành "Festival du lịch - văn hóa", chuyển đổi từ mô hình lễ hội tín ngưỡng thuần túy sang các chuỗi sự kiện chuyên nghiệp, tích hợp biểu diễn nghệ thuật, hội chợ làng nghề và không gian ẩm thực. Đồng thời, cần kết nối các điểm đến văn hóa, tâm linh tại Bắc Ninh với các khu vực du lịch sinh thái, miệt vườn nông nghiệp lân cận (như vùng trồng vải, nhãn) để thiết kế các tour du lịch trọn gói dịp cuối tuần. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, tỉnh cần ứng dụng mạnh mẽ thực tế ảo (VR/AR), công nghệ số và livestream trên các nền tảng thương mại điện tử để quảng bá, tiếp cận du khách quốc tế và lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh vùng Kinh Bắc.