Thể thao TPHCM: Bước chuyển từ phong trào sang cấu trúc một ngành kinh tế tỉ đô

Sau sát nhập địa giới hình chính, TPHCM hiện là một trong những trung tâm thể thao lớn nhất cả nước, đồng thời sở hữu nền tảng phát triển thuộc nhóm mạnh nhất khu vực phía Nam. Thành phố có quy mô dân số lớn vượt ngưỡng hơn 10 triệu người, lực lượng lao động trẻ, mức chi tiêu cho sức khỏe và giải trí tăng nhanh, cùng hệ thống cơ sở thể thao rộng khắp với hơn 15.600 cơ sở và câu lạc bộ.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, Đại hội Thể dục Thể thao TPHCM lần thứ I năm 2026 ghi nhận quy mô kỷ lục, trở thành kỳ đại hội có số lượng vận động viên và đơn vị tham gia đông nhất từ trước đến nay, với khoảng 136 đơn vị đăng ký và gần 10.000 vận động viên tranh tài.

Theo số liệu năm 2025, khoảng 36,7% dân số thành phố tập luyện thể thao thường xuyên, tương đương với ít nhất 3,6 đến 5 triệu người tham gia vận động mỗi ngày. Từ quy mô này, có thể làm một phép tính kinh tế đơn giản: Nếu tính mức chi tiêu trung bình ở phân khúc phổ thông (bao gồm phí tập gym, yoga, thuê sân cầu lông, mua sắm trang phục, giày dép...) dao động từ 300.000 – 500.000 đồng/người/tháng thì dòng tiền tiêu dùng trực tiếp này đã mang về cho thị trường thành phố khoảng 1.500 đến 2.500 tỉ đồng mỗi tháng.

Như vậy, tổng quy mô thị trường thể thao TPHCM có thể cán mốc từ 18.000 đến 30.000 tỉ đồng mỗi năm. Đây là con số cực kỳ ấn tượng, cho thấy thể thao hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế trọng điểm nếu được khai thác đúng hướng.

Môn pickleball mới phổ biến ở Việt Nam từ đầu năm 2024 nhưng tốc độ phát triển rất nhanh. Người Việt đã chi hơn 510 tỉ đồng để mua sắm các sản phẩm pickleball chỉ trong vòng 6 tháng đầu năm 2025 trên các sàn thương mại điện tử.

Đáng chú ý, mỗi năm TPHCM đăng cai hàng trăm sự kiện thể thao quy mô lớn, từ những giải marathon thu hút hàng vạn vận động viên đến các giải bóng đá, tennis hay pickleball được tổ chức đều đặn hàng tuần...

Các giải đấu thể thao phong trào được tổ chức thường xuyên và liên tục tại TPHCM, góp phần thúc đẩy phong trào rèn luyện thể dục thể thao trong cộng đồng.

Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan khu vực, thể thao TPHCM vẫn chưa trở thành một “thỏi nam châm” kinh tế đúng nghĩa như các đô thị lớn trong khu vực. Tại những trung tâm như Bangkok hay Singapore Sports Hub, thể thao đã được tổ chức thành ngành công nghiệp dịch vụ hoàn chỉnh, tích hợp giữa thi đấu – du lịch – giải trí – truyền thông, tạo ra chuỗi giá trị kinh tế đa tầng, tạo ra gia trị thu hút triệu USD mỗi năm.

Nói cách khác, TPHCM không thiếu người chơi, giải đấu, sự kiện, nhưng đang thiếu một chiến lược bài bản để 'kinh tế hóa thể thao', biến sức nóng trên sân đấu thành giá trị tăng trưởng cụ thể.

Theo chuyên gia thể thao, tiến sĩ Lý Đại Nghĩa – Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục Thể thao TPHCM, TPHCM đang đứng trước “cơ hội vàng” để phát triển kinh tế thể thao khi hội tụ ba yếu tố: dân số lớn, thu nhập tăng và nhu cầu sống khỏe ngày càng rõ rệt. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, thành phố cần tập trung vào 4 trụ cột chính.

Thứ nhất là dịch vụ thể thao đại chúng, gồm gym, fitness, yoga, bóng đá, cầu lông, pickleball… vốn đã trở thành một thị trường tiêu dùng thực sự, nhưng cần được chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa thay vì phát triển tự phát. Thứ hai là du lịch và sự kiện thể thao, với tiềm năng biến TPHCM thành trung tâm tổ chức các giải marathon, lễ hội thể thao, giải quốc tế… nơi mỗi sự kiện không chỉ là thi đấu mà còn tạo chuỗi giá trị du lịch và truyền thông.

Thứ ba là thể thao số và AI, được xem là hướng đi chiến lược giúp hiện đại hóa công tác huấn luyện, quản lý và tổ chức thể thao dựa trên dữ liệu và công nghệ. Cuối cùng là y học và khoa học thể thao, lĩnh vực đang tăng trưởng nhanh, không chỉ phục vụ vận động viên mà còn mở rộng sang chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

“Tóm lại, TPHCM không thiếu nhu cầu, vấn đề là phải biến nhu cầu đó thành một ngành kinh tế có cấu trúc”, ông nhấn mạnh.

Trước dư địa “mỏ vàng” này, TPHCM đã xác định mục tiêu không chỉ đầu tư mới mà còn “đánh thức” giá trị của hạ tầng hiện hữu. Chiến lược này đang được ngành thể thao thành phố triển khai một cách bài bản và thực chất.

Cụ thể, đó là định hình mô hình “Tam giác thể thao”. Trong sơ đồ này, TPHCM đóng vai trò hạt nhân với trọng tâm là huấn luyện đỉnh cao và ứng dụng công nghệ; Bình Dương trở thành “công xưởng” đào tạo trẻ và phát triển công nghiệp sản xuất; còn Bà Rịa – Vũng Tàu tập trung vào thế mạnh tổ chức sự kiện gắn liền với du lịch biển. Sự phân vai rõ rệt này không chỉ giúp tận dụng tối đa lợi thế đặc thù của từng địa phương, mà còn tạo ra một hệ sinh thái cộng hưởng, đủ sức đăng cai các chuỗi sự kiện quy mô quốc tế.

Ông Nguyễn Nam Nhân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, nhận định mô hình này mang lại lợi ích kép về cả kinh tế lẫn xã hội: vừa tạo ra hệ sinh thái vận động liên vùng, mở rộng cơ hội tiếp cận thể thao cho người dân, vừa nâng tầm hình ảnh “siêu đô thị thể thao” của khu vực phía Nam.

Theo ông Nhân, thành phố đang kiên trì với ba lộ trình mang tính đột phá: Thứ nhất, "đánh thức" hạ tầng hiện hữu: thay vì chỉ đầu tư những công trình mới, thành phố tập trung nâng cấp và định vị lại các công trình, tại đây, thể thao sẽ giao thoa với giải trí và các hoạt động cộng đồng, tối ưu hóa công năng sử dụng. Thứ hai, gắn kết thể thao với du lịch và truyền thông. Thứ ba, đẩy mạnh xã hội hóa: Thành phố đóng vai trò kiến tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào mọi khâu, từ tài trợ, tổ chức đến đầu tư cơ sở vật chất.

Đặc biệt, với những cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98, TPHCM đang nắm giữ cơ hội lớn để chủ động hơn trong việc cấp phép và thu hút các giải đấu quốc tế. Đây chính là chìa khóa để tạo ra “dòng chảy sự kiện” liên tục, yếu tố rất quan trọng của kinh tế thể thao.

Đối lập với tiềm năng tỉ đô là một thực tại nhiều thách thức khi ngành thể thao TPHCM vẫn chưa thoát khỏi những 'nút thắt' mang tính hệ thống.

Ông Nguyễn Tử Anh, CEO Nexus Sport Events nhận định, nếu chỉ nhìn thể thao là phong trào, chúng ta sẽ có nhiều hoạt động. Nhưng nếu nhìn nó là một ngành kinh tế, chúng ta mới tạo ra được thị trường. Ông cho rằng TPHCM đã bắt đầu chuyển từ tư duy quản lý sang phát triển kinh tế thể thao nhưng cần tăng tốc hơn nữa.

Chia sẻ về những khó khăn thực tế, ông Nguyễn Tử Anh cho rằng vấn đề cốt lõi là ngành đang phát triển nhanh hơn khung quản lý và hạ tầng hỗ trợ. Cụ thể, chi phí tổ chức ngày càng tăng cao do tiêu chuẩn người dùng khắt khe hơn, trong khi biên lợi nhuận bị thu hẹp bởi giá vé nhạy cảm. Đặc biệt, "nút thắt" lớn nhất nằm ở cơ chế phối hợp liên ngành.

"Một giải marathon liên quan đến cả giao thông, y tế, công an, chính quyền địa phương... Nếu không có một đơn vị đầu mối rõ ràng, doanh nghiệp sẽ mất rất nhiều thời gian để thực thi. Bên cạnh đó, tư duy xem thể thao như một ngành kinh tế vẫn còn mới, khiến thiếu tiêu chuẩn, dữ liệu và chính sách hỗ trợ, đặc biệt là về bản quyền – yếu tố quan trọng nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Chúng ta vẫn đang phải đi 'mua' bản quyền các giải đấu quốc tế như IronMan hay UTMB, thay vì tự tạo ra những sản phẩm đủ sức hấp dẫn để xuất khẩu ngược lại ra khu vực", CEO Nexus Sport Events nói thêm.

Các giải chạy thu hút hàng ngàn vận động viên tại TPHCM đã trở nên khá phổ biến và không còn là điều xa lạ. Ảnh: Nexus Sport Events.

Phía doanh nghiệp kiến nghị TPHCM cần sớm công nhận kinh tế thể thao như một ngành kinh tế có đóng góp thật sự vào GDP, đi kèm với đó là một "Calendar" (lịch trình) sự kiện chiến lược cấp thành phố để tránh chồng chéo. Đồng thời, việc mở rộng cơ chế xã hội hóa minh bạch cho các thiết chế thể thao, nơi nhà nước đóng vai trò kiến tạo và doanh nghiệp vận hành sẽ giúp các sân vận động, công viên hay đường chạy ven sông tạo ra những dòng doanh thu mới.

Trong khi đó, chuyên gia Lý Đại Nghĩa cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc hạ tầng vật lý chưa đáp ứng kịp áp lực dân số tăng nhanh mà cốt lõi là sự thiếu hụt một hệ sinh thái đủ mạnh để 'giữ chân và khai thác người tập'.

Bên cạnh sự quá tải về cơ sở vật chất, ngành thể thao thành phố đang đối mặt với những khoảng trống về hạ tầng dịch vụ: từ việc thiếu chuẩn hóa nghề nghiệp, chất lượng dịch vụ không đồng đều đến việc bỏ ngỏ các tài sản trí tuệ như bản quyền và thương hiệu giải đấu. Chính sự rời rạc trong liên kết giữa các ngành thể thao – du lịch – y tế và công nghệ đã khiến các nguồn lực chưa thể cộng hưởng, biến TPHCM dù có 'người chơi', có 'nhu cầu' nhưng vẫn thiếu một 'hệ thống vận hành kinh tế thể thao' đúng nghĩa".

Các hoạt động thể thao nổi bật của TPHCM.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Nam Nhân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM nhận định, thành phố đang đứng trước thời điểm "vàng" để bứt phá kinh tế thể thao, nhưng đòi hỏi một sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển.

“Quan điểm của thành phố rất rõ ràng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo còn doanh nghiệp là động lực phát triển. Chúng tôi đang nghiên cứu sâu mô hình thiết chế thể thao theo hướng 'đầu tư công - quản trị tư'. Hiện nay, TPHCM đang hoàn thiện các cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu hơn, như cho phép các đơn vị đồng hành kết nối tài trợ, khai thác thương mại tại các công trình công cộng hay mở rộng không gian tổ chức sự kiện tại các khu vực trung tâm”, ông Nhân nhấn mạnh.

Thể thao - vươn cao cùng thành phố.

Thực tế cho thấy, khi có hành lang pháp lý phù hợp, sự tham gia của bộ phận kinh tế tư nhân là cực kỳ mạnh mẽ. Minh chứng là các giải marathon hay sự kiện thể thao lớn hiện nay đều có dấu ấn của các thương hiệu lớn trong việc đồng kiến tạo trải nghiệm. Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể Thao TPHCM, nếu tiếp tục tối ưu hóa chính sách theo hướng minh bạch lợi ích và đơn giản hóa thủ tục, thể thao TPHCM sẽ sớm trở thành lĩnh vực đầu tư hấp dẫn, tiệm cận mô hình công nghiệp “sports – entertainment” (thể thao giải trí) của các nước phát triển.

Tuy nhiên, từ chuyên gia cho đến các nhà quản lý và doanh nghiệp đều cho rằng khi các nút thắt về cơ chế được khơi thông, thể thao TPHCM sẽ không chỉ dừng lại ở những sân chơi phong trào, mà sẽ thực sự trở thành một ngành công nghiệp 'không khói' tỉ đô.