Thêm cách tiếp cận di sản

Du khách trải nghiệm trạm tương tác thông minh tại Đại Nội Huế. 

Thuận tiện cho du khách

Lần đầu đến Huế, chị Lê Hoàng Lan (du khách Hà Tĩnh) khám phá Đại Nội và tìm hiểu thêm về lịch sử, hình ảnh Điện Thái Hòa qua hệ thống TapQuest. “Đây là lần đầu em trải nghiệm công nghệ NFC. Phải nói là rất ấn tượng. Thay vì phải tìm thông tin từ nhiều nguồn, giờ em chỉ cần chạm điện thoại vào điểm tương tác là có ngay hình ảnh, video, mô hình 3D, văn bản và hướng dẫn viên ứng dụng trí tuệ nhân tạo”, chị Lan hào hứng.

TapQuest được thí điểm tại di tích Hải Vân Quan, sau đó triển khai tại Đại Nội từ tháng 11/2024. Đến nay, thêm 70 trạm tương tác được lắp đặt tại 12 địa điểm thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế, nâng tổng số trạm tại Huế lên gần 100.

Với anh Trương Từ Lâm (du khách Nha Trang), sự thuận tiện bắt đầu từ việc mua vé. Anh Lâm cho biết, chưa đến 30 giây đã đặt được vé điện tử, hệ thống đồng bộ nhanh. Ứng dụng số của di tích Huế khá thuận tiện, giúp việc tham quan dễ dàng hơn.

Sau hơn 3 năm vận hành hệ thống vé điện tử, du khách có thể mua vé trực tuyến, thanh toán và sử dụng mã QR để kiểm soát vé khi vào cổng tại tất cả các điểm tham quan do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế quản lý.

Thanh toán không dùng tiền mặt cũng đang trở thành một phần của quy trình này, với tỷ lệ hiện đạt gần 50%. Trung tâm đang tiếp tục nâng cấp hạ tầng bán vé, mở rộng các hình thức mua vé trực tuyến và nghiên cứu bán vé, kiểm soát vé tự động, xác minh thông tin đối tượng được giảm phí tham quan.

Mỗi giao dịch còn tạo ra dữ liệu về thời gian, lượng khách và điểm tham quan. Những dữ liệu này giúp Trung tâm theo dõi dòng khách, dự báo nhu cầu và tổ chức phục vụ hiệu quả hơn.

Theo ông Võ Quang Huy, Phó Chánh Văn phòng Trung tâm, vé điện tử đã thay đổi quy trình bán vé truyền thống, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý, điều hành và đánh giá mức độ hài lòng của du khách.

Hệ thống cũng đang được tính toán để kết nối với các giải pháp mới. Trong đó có camera AI đếm lượt khách để đối soát với dữ liệu vé, ứng dụng AI phân tích xu hướng mua vé và dự báo lưu lượng khách. Các phương án như FaceID, vé tự động và những mẫu vé thuận tiện hơn cho việc quét mã cũng được nghiên cứu.

Công nghệ cũng đã được đưa vào công tác bảo vệ di tích. Camera giám sát, cảnh báo chống trộm được lắp đặt tại các khu vực trọng điểm như miếu thờ, nơi trưng bày cổ vật và kết nối về trung tâm điều khiển tại Ngự Tiền Văn phòng. Ở những nơi tập trung đông khách, công nghệ nhận diện AI được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát lưu lượng.

“Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách quản lý, nghiên cứu và bảo tồn di sản, bên cạnh việc tạo thêm tiện ích cho người tham quan”, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Hoàng Việt Trung khẳng định.

Du khách mua vé trực tuyến và sử dụng mã QR để kiểm soát vé khi vào tham quan di tích. 

Những lớp dữ liệu mới

Phía sau những tiện ích dành cho du khách là một khối lượng lớn tư liệu đang được xử lý và số hóa. Gần 1.400 bộ hồ sơ đã được chỉnh lý, hệ thống hóa;  14.872 trang tài liệu được số hóa, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, tra cứu, khai thác và lưu trữ lâu dài.

Trung tâm đồng thời vận hành các phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu vật thể, phi vật thể và cây xanh. Đây là nền tảng để các thông tin về di sản được tập hợp, cập nhật và khai thác thay vì lưu trữ rời rạc.

Một hướng khác là số hóa trực tiếp các hiện vật. Tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, 207 cổ vật đặc trưng của Triều Nguyễn đã được quét và số hóa 3D; 108 cổ vật được định danh số và triển khai triển lãm số.

Kinh thành Huế, Lầu Tàng Thơ và một số điểm di tích cũng đã được số hóa bằng công nghệ 360 độ. Kho tư liệu số hiện có 8.457 file ảnh từ Viện Lưu trữ Hải ngoại Pháp (ANOM), 957 file từ Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) và 39 file ảnh về Điện Cần Chánh. Tiêu đề các tài liệu tiếng Pháp cũng được dịch sang tiếng Việt để thuận tiện tra cứu.

Tại Điện Thái Hòa, công nghệ BIM được ứng dụng để lưu trữ cấu kiện 3D, hỗ trợ quá trình tu bổ và thi công. Dữ liệu về cấu kiện trở thành một phần hồ sơ của công trình, có thể tiếp tục được sử dụng trong nghiên cứu và quản lý sau khi dự án hoàn thành. Dữ liệu về các dự án nghiên cứu khoa học, lễ hội và Festival Huế hằng năm cũng từng bước được tích hợp vào hệ thống.

Bản đồ du lịch 3D và hệ thống GIS tiếp tục được xây dựng với các lớp dữ liệu về di sản, cây xanh, mặt nước và cảnh quan. Riêng cơ sở dữ liệu cây xanh đã cập nhật 7.830 cây, trong đó có 198 cây bảo tồn tại 17 khu vực, cùng 15 thảm xanh và mặt nước, hơn 100 tuyến đường trong Quần thể Di tích Cố đô Huế.

“Trong lĩnh vực lưu trữ và số hóa tư liệu, Trung tâm đang đẩy mạnh xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu, số hóa cổ vật, tư liệu, tài liệu và công trình, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ nghiên cứu, quản lý và bảo tồn di sản”, ông Hoàng Việt Trung nói.

Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu, ứng dụng AI và phát triển các không gian trải nghiệm. “Dữ liệu được tích lũy từ quá trình số hóa sẽ được khai thác cho nghiên cứu, quản lý, bảo tồn và phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa”, ông Huy thông tin.

Công nghệ đang dần tạo ra những lớp dữ liệu mới cho di sản Huế. Những dữ liệu ấy khi được kết nối và khai thác đúng cách, sẽ trở thành một phần của quá trình quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong môi trường số.