Thí điểm thuê CEO: Bước đi mới trong cải cách doanh nghiệp Nhà nước

Thu nhập của Tổng giám đốc doanh nghiệp Nhà nước trong tương quan so sánh với doanh nghiệp tư nhân

Rào cản cơ chế khó thu hút nhân sự cấp cao

Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước đặt khu vực này vào áp lực đổi mới, cạnh tranh và chứng minh được giá trị dẫn dắt trong kỷ nguyên số. Một trong những vấn đề được nhắc tới nhiều nhất là cơ chế tiền lương và đãi ngộ đối với lãnh đạo doanh nghiệp Nhà nước. Thực tế cho thấy khoảng cách thu nhập giữa lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp Nhà nước khá lớn.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân nằm ở cơ chế tiền lương mang nặng tính hành chính. Trong nhiều doanh nghiệp Nhà nước, vị trí Chủ tịch hội đồng quản trị hoặc Tổng giám đốc vừa mang tính quản trị vừa mang tính điều hành, nhưng chế độ lương thưởng vẫn gắn với khung bậc, khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh trong việc thu hút nhân sự chất lượng cao.

Nhằm khắc phục những hạn chế này, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành Luật số 68/2025/ QH15 và Nghị định 248/2025, từng bước thiết lập cơ chế trả lương theo nguyên tắc thị trường và gắn với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Theo quy định mới, Thành viên hội đồng quản trị, chủ tịch công ty và Kiểm soát viên chuyên trách có thể nhận mức lương cơ bản từ khoảng 30 đến 80 triệu đồng mỗi tháng tùy theo quy mô doanh nghiệp. Mức lương này có thể tăng lên tới bốn lần nếu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hoặc giảm xuống còn khoảng 50-80% nếu doanh nghiệp thua lỗ.

PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, đây là bước tiến theo hướng thị trường hóa cơ chế tiền lương trong doanh nghiệp Nhà nước, gắn quyền lợi với trách nhiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng từ chủ trương đến thực tế vẫn còn khoảng cách do nhiều vướng mắc về kỹ thuật quản lý tiền lương, hệ thống đánh giá hiệu quả và năng lực giám sát thực thi.

Mở “cánh cửa” pháp lý để thu hút nhân tài

Việt Nam đang đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của kinh tế Nhà nước trong quá trình phát triển. Trong đó, việc đổi mới cơ chế tuyển chọn và sử dụng lãnh đạo doanh nghiệp được coi là một trong những yếu tố quan trọng. Tại cuộc họp về dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các bộ, ngành nghiên cứu thí điểm cơ chế thuê tổng giám đốc cho doanh nghiệp Nhà nước.

Theo Phó Thủ tướng, khi thực hiện cơ chế thuê có thể không áp dụng cứng nhắc các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên hoặc thời gian giữ chức vụ như quy định hiện hành, miễn là người được lựa chọn có năng lực quản trị và có thành tích cụ thể. Việc thí điểm cần được thiết kế thành một điều khoản riêng với phạm vi rõ ràng, có địa chỉ cụ thể và thời hạn xác định để đánh giá kết quả trước khi nhân rộng. Đồng thời, khi đã trao quyền cho doanh nghiệp thì cần trao thực chất, tránh đặt thêm nhiều tầng nấc xin ý kiến hoặc báo cáo làm giảm tính chủ động của doanh nghiệp.

Nhiều chuyên gia cho rằng việc thí điểm thuê CEO cho doanh nghiệp Nhà nước, kể cả người nước ngoài, có thể tạo ra cú hích quan trọng cho cải cách quản trị.

PGS-TS. Lê Văn Lữ, giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường nhận định, việc doanh nghiệp Nhà nước thuê CEO bên ngoài là điều bình thường trong kinh tế thị trường. Theo ông, CEO là một nghề chuyên môn và doanh nghiệp nào cũng cần những nhà quản trị có năng lực thực tiễn để dẫn dắt tổ chức phát triển. Nếu tìm được người phù hợp, việc thuê CEO cho doanh nghiệp Nhà nước sẽ mang lại nhiều lợi ích. Điều quan trọng là người điều hành phải được trao quyền thực chất và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động.

Cùng nhận định, theo TS. Lê Bá Chí Nhân, vấn đề lớn của nhiều doanh nghiệp Nhà nước hiện nay nằm ở năng lực quản trị và tốc độ thích ứng. Theo ông Nhân, lợi ích lớn nhất của cơ chế này là tạo ra cú hích cải cách quản trị trong doanh nghiệp Nhà nước. Khi có sự tham gia của các nhà điều hành chuyên nghiệp, doanh nghiệp có thể tiếp cận các phương thức quản trị hiện đại, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của mô hình này lại nằm ở cơ chế quản trị.

Để mô hình thuê CEO thành công, TS. Vũ Đình Ánh cho rằng, quyền lựa chọn và chấm dứt hợp đồng với CEO phải thuộc về hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên thay vì cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời, cần xác định rõ vị thế pháp lý của CEO và vai trò của đại diện vốn nhà nước trong doanh nghiệp.

Nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ, đổi mới cơ chế quản trị doanh nghiệp Nhà nước trở thành yêu cầu cấp thiết. Cơ chế thuê CEO chuyên nghiệp, nếu được thiết kế phù hợp và thực hiện thận trọng thông qua thí điểm, có thể trở thành chất xúc tác quan trọng thúc đẩy cải cách quản trị và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế Nhà nước.

Thái Hoàng