Thí điểm tuyển sinh trung học nghề: Bước đột phá phát triển nguồn nhân lực

Học sinh Trung tâm GDTX Chu Văn An học nghề tại các cơ sở đào tạo nghề song song với học văn hóa tại trung tâm (ẢNH: ĐẶNG TRINH)

Đạt bậc 4 Khung trình độ quốc gia

Bộ GD-ĐT đánh giá, mô hình trung học nghề sẽ mở ra cơ hội cho nhiều học sinh (HS) sau tốt nghiệp THCS bởi các em có thêm lựa chọn vừa học văn hóa, vừa học nghề, đồng thời vẫn có thể học lên bậc cao hơn. Dự kiến, chương trình giáo dục trung học nghề gồm 2 phần: kiến thức văn hóa và các môn học, mô-đun nghề. Các môn học sẽ được thiết kế lại theo hướng ứng dụng, lấy kiến thức cốt lõi của một số môn học trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và kiến thức khoa học phù hợp với lĩnh vực, nhóm ngành, nhóm nghề hoặc ngành, nghề đặc thù.

Theo Cục Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX, Bộ GD-ĐT), trong giai đoạn đầu thí điểm sẽ dự kiến ưu tiên lựa chọn 4 nhóm ngành, nghề thuộc lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ (gồm 30 ngành, nghề) để tập trung xây dựng chuẩn chương trình, dự kiến hoàn thành trong tháng 9-2026. Đối với các nhóm ngành, nghề còn lại, sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương án phân nhóm và tổ chức xây dựng chuẩn chương trình theo lộ trình phù hợp.

GS-TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, thông tin: Với mô hình trung học nghề, ngay từ lớp 10, HS đã có thể học lập trình, thực hiện dự án khoa học - kỹ thuật hoặc xây dựng mô hình tự động hóa… Bên cạnh đó, chuẩn đầu ra cũng xác định rõ người học có thể đảm nhận công việc gì và ở trình độ nào. Với những ngành nghề và cơ sở đủ điều kiện, chương trình có thể giúp HS đạt bậc 4 của Khung trình độ quốc gia, tương đương trình độ trung cấp. Chuẩn đầu ra tương đương sẽ được xem xét công nhận; người học chỉ bổ sung phần còn thiếu, thay vì học lại toàn bộ chương trình. Đây là quá trình tích lũy và công nhận, người tốt nghiệp trung học nghề có thể đi làm, học tiếp lên cao đẳng, đại học hoặc quay lại trường sau một thời gian làm việc.

Cũng theo Thứ trưởng Lê Quân, mục tiêu của mô hình không chỉ là mở thêm một loại hình đào tạo mà cần phải tạo được sự khác biệt về chất lượng, trở thành động lực thúc đẩy phân luồng hiệu quả và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong giai đoạn đầu, mô hình trung học nghề sẽ ưu tiên triển khai đối với các lĩnh vực STEM và kỹ thuật - công nghệ. Đây là những lĩnh vực vừa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước, vừa góp phần khắc phục hạn chế của công tác hướng nghiệp trong giáo dục phổ thông.

Giám sát chặt chất lượng, chuẩn đầu ra

Trung tâm GDTX Chu Văn An (TPHCM) là một trong những đơn vị thực hiện liên kết đào tạo nghề cho HS ngay từ bậc THPT. Ông Đỗ Minh Hoàng, Giám đốc Trung tâm này, cho biết, HS sau lớp 9 có nhu cầu học nghề rất lớn, thậm chí nhiều em chủ động không thi lớp 10 để học GDTX vì sức hấp dẫn của học nghề. “HS hoàn thành chương trình lớp 12 ở trung tâm sẽ được cấp bằng tốt nghiệp THPT và bằng trung cấp nghề, đủ điều kiện tham gia ngay vào thị trường lao động hoặc đi học tiếp”, ông Hoàng thông tin.

Theo TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, nhiều năm qua, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT truyền thống tạo ra áp lực rất lớn cho HS và phụ huynh do tâm lý “mọi con đường đều phải qua THPT công lập”. Sự xuất hiện của nhánh trung học nghề tạo ra một lựa chọn bình đẳng, song song với THPT truyền thống. Mô hình trung học nghề không đơn thuần là một tên gọi mới, mà là sự thay đổi căn bản trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Việc triển khai mô hình này cần bám sát các trụ cột, mục tiêu cốt lõi: giảm áp lực phân luồng và xóa bỏ định kiến xã hội. Sau khi hoàn thành cấp THCS, HS có thể chủ động chọn con đường vừa hoàn thiện học vấn phổ thông, vừa tích lũy năng lực nghề nghiệp chuyên sâu. Hệ thống mới đảm bảo tính liên thông linh hoạt, sau khi tốt nghiệp trung học nghề, người học có thể gia nhập thị trường lao động ngay hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn như trung cấp (bậc 4), cao đẳng (bậc 5) và đại học (bậc 6) theo Khung trình độ quốc gia.

TS Nguyễn Đức Nghĩa nhấn mạnh, cần có cơ chế kiểm định độc lập, giám sát chặt chẽ chuẩn đầu ra ngay từ các khóa học đầu tiên để khẳng định chất lượng trung học nghề, qua đó tạo dựng niềm tin vững chắc cho HS, phụ huynh. Ngoài ra, mối liên kết giữa nhà trường và thị trường lao động là yếu tố sống còn. Các cơ sở đào tạo thí điểm cần phối hợp chặt chẽ với các khu công nghiệp và doanh nghiệp tại địa phương theo mô hình “trường - doanh nghiệp”. Doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò là nơi tiếp nhận HS thực tập, mà còn tham gia trực tiếp vào việc góp ý xây dựng chuẩn đầu ra, hỗ trợ thiết bị thực hành và cam kết ưu tiên tuyển dụng nhân sự sau khi tốt nghiệp.