Thị trường nội địa Trung Quốc tiếp tục suy yếu

Mô hình tăng trưởng “chữ K” của Trung Quốc đang ngày càng rõ nét hơn dưới tác động của chiến sự Trung Đông và chu kỳ bùng nổ AI toàn cầu.

Xuất khẩu và công nghiệp tiếp tục kéo tăng trưởng đi lên

Điểm sáng lớn nhất của kinh tế Trung Quốc hiện nay vẫn là khu vực sản xuất và xuất khẩu. Dữ liệu tháng 4-2026 cho thấy xuất khẩu tăng tới 14,1% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa dự báo thị trường và trở thành lực đỡ chính cho tăng trưởng.

Bloomberg dẫn ước tính của các chuyên gia cho biết, các sản phẩm liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI) như chip, máy tính và thiết bị điện tử đóng góp khoảng một nửa mức tăng trưởng xuất khẩu trong tháng 4. Nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm năng lượng tái tạo cũng tiếp tục hỗ trợ hoạt động sản xuất của Trung Quốc trong bối cảnh chiến sự Trung Đông gây gián đoạn thị trường năng lượng.

Citigroup nhận định “sự phân kỳ theo mô hình chữ K tiếp tục kéo dài trong tháng 4”, khi “sản xuất công nghiệp vẫn duy trì trạng thái sôi động” nhưng “nhu cầu nội địa vẫn trì trệ”. Bloomberg Economics cũng cho rằng nền kinh tế Trung Quốc đang tồn tại “sự mất cân đối rõ rệt giữa phía cung và phía cầu”, trong đó khu vực sản xuất vẫn được nâng đỡ nhờ xuất khẩu.

Sự phân hóa thể hiện rất rõ trong nội bộ khu vực công nghiệp. Sản lượng ngành điện tử tăng tới 15,6% trong tháng 4 - mức nhanh nhất trong hai năm - nhờ làn sóng săn đón chip AI và sản phẩm công nghệ cao trên toàn cầu. Ngành ô tô tăng 9,2% nhờ xuất khẩu xe điện.

Ở chiều ngược lại, các ngành gắn với bất động sản và nhu cầu nội địa tiếp tục suy yếu. Sản lượng xi măng, kính xây dựng và thép đều giảm, trong khi khối lượng lọc dầu thô cũng đi xuống dưới áp lực giá năng lượng tăng.

Theo Reuters, sản lượng công nghiệp tháng 4 chỉ tăng 4,1%, thấp hơn mức 5,7% của tháng trước và là tốc độ chậm nhất kể từ tháng 7-2023. Dù vậy, đây vẫn là khu vực tăng trưởng mạnh nhất của nền kinh tế Trung Quốc.

Ông Zhang Zhiwei, Chủ tịch kiêm chuyên gia kinh tế trưởng của Pinpoint Asset Management, nhận định: “Kết quả mạnh mẽ của khu vực xuất khẩu đã giúp bù đắp phần nào sự yếu kém của nhu cầu trong nước, nhưng chưa đủ để gánh đỡ hoàn toàn”.

Đà tăng của khu vực sản xuất cũng phản ánh trực tiếp định hướng chính sách của Bắc Kinh. Hôm 15-5, Tạp chí Cầu Thị (Qiushi) - tạp chí chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, cho đăng lại nhiều phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình giai đoạn 2015-2025, trong đó nhấn mạnh “nền kinh tế thực sẽ luôn là sức mạnh cốt lõi cho tăng trưởng của Trung Quốc”, đồng thời cam kết “hướng các chính sách hỗ trợ” vào khu vực sản xuất và công nghệ.

Tiêu dùng nội địa tiếp tục là mắt xích yếu nhất

Trái ngược với khu vực xuất khẩu, tiêu dùng nội địa tiếp tục gây thất vọng lớn. Doanh số bán lẻ tháng 4 chỉ tăng 0,2%, chậm lại đáng kể so với mức 1,7% của tháng 3 và thấp hơn nhiều so với dự báo thị trường.

Reuters cho rằng số liệu này phản ánh nhu cầu nội địa “dai dẳng yếu kém”, trong khi Wall Street Journal nhận định tăng trưởng tiêu dùng hiện đã rơi xuống mức thấp nhất kể từ khi Trung Quốc dỡ bỏ hoàn toàn các biện pháp kiểm soát Covid-19 cuối năm 2022.

Theo tính toán của Bloomberg dựa trên dữ liệu Bộ Văn hóa và Du lịch Trung Quốc, mức chi tiêu trung bình mỗi ngày của du khách nội địa trong kỳ nghỉ lễ Lao động chỉ đạt 114,1 nhân dân tệ/chuyến, thấp hơn cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất trong số các kỳ nghỉ lễ từ đầu năm. Goldman Sachs cho rằng giá năng lượng tăng có thể đã hỗ trợ doanh số xăng dầu và kích thích một phần nhu cầu dịch vụ ăn uống, nhưng vẫn không đủ để bù đắp sự suy yếu của doanh số ô tô và thiết bị gia dụng.

Một chỉ báo đáng chú ý là việc doanh số ô tô nội địa giảm 21,6% trong tháng 4, đánh dấu tháng giảm thứ bảy liên tiếp. Các nhóm hàng từng được hưởng lợi từ chương trình đổi cũ lấy mới của chính phủ như đồ gia dụng và nội thất cũng giảm ở mức hai con số. Doanh số vàng bạc và trang sức cũng giảm tới 21%, đảo chiều mạnh so với cơn sốt đầu tư hồi đầu năm.

Ông Zhang Yuhan, chuyên gia kinh tế của Conference Board China Center, nhận định người tiêu dùng Trung Quốc hiện tập trung vào “các hạng mục nâng cấp công nghệ và phong cách sống có chọn lọc” thay vì chi tiêu đại trà. Theo ông, nền kinh tế đang hình thành “một quá trình phục hồi hai tốc độ”, nơi người dân vẫn sẵn sàng chi tiền cho các sản phẩm công nghệ hoặc trải nghiệm nhỏ, nhưng hạn chế các khoản mua sắm lớn gắn với tín dụng và bất động sản.

Chia sẻ quan điểm trên, báo SCMP cũng cho rằng dữ liệu bán lẻ đang phơi bày sự “phân kỳ” ngày càng rõ, khi người dân ưu tiên các khoản chi nhỏ mang tính trải nghiệm hoặc công nghệ nhưng tiếp tục trì hoãn các khoản mua sắm dài hạn do niềm tin yếu và bất ổn trên thị trường việc làm.

Hệ quả là thay vì vay thêm tiền để mua sắm, các hộ gia đình Trung Quốc lại chọn giải pháp an toàn là dồn tiền trả nợ cũ. Theo Bloomberg, xu hướng tất toán nợ này trong tháng 4 đã chạm mốc cao nhất kể từ năm 2010, phơi bày tâm lý phòng thủ và sự sụt giảm nghiêm trọng của niềm tin tiêu dùng.

Bất động sản và đầu tư tiếp tục kéo tụt nền kinh tế

Khủng hoảng bất động sản vẫn là lực cản lớn nhất đối với tăng trưởng. Thống kê cho thấy, đầu tư bất động sản tại Trung Quốc đã giảm tới 13,7% trong bốn tháng đầu năm, trong khi diện tích khởi công xây dựng mới sụt giảm mạnh tới 22%. Doanh số bán nhà theo giá trị cũng giảm 15% trong cùng giai đoạn này.

Còn theo ước tính từ Goldman Sachs và Capital Economics, tổng vốn đầu tư tài sản cố định tính riêng trong tháng 4 trên thực tế giảm khoảng 8% so với cùng kỳ năm trước, quay trở lại nhịp suy giảm từng xuất hiện trong nửa cuối năm 2025.

Bà Lizzi Lee, chuyên gia của Center for China Analysis, cho biết đầu tư bất động sản của Trung Quốc hiện đã giảm gần một nửa so với đỉnh năm 2021. Theo bà, sự sụt giảm kéo dài của giá nhà không chỉ làm xói mòn tài sản hộ gia đình mà còn kéo theo làn sóng mất việc trong lĩnh vực xây dựng và các ngành phụ trợ.

Sự suy yếu này được phản ánh qua việc chỉ số hoạt động xây dựng trong tháng 4 rơi xuống mức thấp nhất kể từ tháng 2-2020, kéo theo sản lượng thép thô giảm 2,8%. Goldman Sachs cho rằng nhu cầu tín dụng yếu cùng tình trạng mưa lớn ở miền nam Trung Quốc là những nguyên nhân chính khiến đầu tư tiếp tục giảm.

Dù vậy, thị trường cũng xuất hiện vài tín hiệu dò đáy ban đầu. Giá nhà cũ trong tháng 4 giảm với tốc độ chậm nhất kể từ tháng 3-2025. Ông Lynn Song, chuyên gia kinh tế trưởng của ING, nhận định: “Sự ổn định giá là bước đi đầu tiên rất cần thiết cho quá trình phục hồi”. Tuy nhiên, phần lớn tổ chức phân tích vẫn cho rằng bất động sản khó có thể sớm quay lại vai trò động lực tăng trưởng.

Mô hình chữ K của Trung Quốc khác gì các nền kinh tế khác?

Bloomberg cho rằng nếu tại Mỹ mô hình tăng trưởng chữ K chủ yếu phản ánh sự phân hóa thu nhập giữa các nhóm dân cư, thì ở Trung Quốc, sự phân kỳ diễn ra giữa khu vực sản xuất chiến lược với khu vực tiêu dùng nội địa.

Tại Mỹ, mô hình chữ K thường mô tả nhóm thu nhập cao hưởng lợi từ thị trường tài sản và công nghệ, trong khi nhóm thu nhập thấp chịu sức ép chi phí sinh hoạt. Nhưng tại Trung Quốc, ngay cả tầng lớp trung lưu cũng đang có xu hướng phòng thủ và thắt chặt chi tiêu do khủng hoảng bất động sản kéo dài và bất ổn việc làm.

Hiện tượng tương tự cũng xuất hiện ở một số nền kinh tế châu Á như Hàn Quốc, nơi lợi ích từ làn sóng AI toàn cầu chủ yếu tập trung vào các tập đoàn công nghệ và xuất khẩu, trong khi phần lớn thị trường lao động chưa được hưởng lợi tương xứng.

Điểm khác biệt lớn nhất là sự phân hóa của Trung Quốc không chỉ nằm ở thu nhập hộ gia đình mà phản ánh trực tiếp trong cấu trúc tăng trưởng quốc gia. Một nhánh của chữ K tiếp tục đi lên nhờ AI, công nghệ cao, năng lượng xanh và xuất khẩu; nhánh còn lại chịu sức ép từ tiêu dùng yếu, bất động sản suy giảm và đầu tư tư nhân trì trệ.

Theo Saxo Markets, Trung Quốc hiện là “một nền kinh tế hai tốc độ”, mạnh ở các ngành sản xuất chiến lược nhưng yếu ở những lĩnh vực phụ thuộc vào niềm tin của hộ gia đình.

Trong bối cảnh xuất khẩu tiếp tục hưởng lợi từ chu kỳ AI và quan hệ thương mại Mỹ - Trung được kỳ vọng đạt trạng thái “ổn định chiến lược” hơn sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Bắc Kinh vẫn có lý do để kiên nhẫn với chiến lược hiện tại mà chưa vội tung kích thích lớn. Dù vậy, các hãng thông tấn lưu ý hội nghị thượng đỉnh vừa qua mang lại rất ít thỏa thuận cụ thể và tiến triển thực chất.

Trong bối cảnh đó, nếu tiêu dùng nội địa tiếp tục suy yếu còn bất động sản chưa thể phục hồi, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ ngày càng phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài và sản xuất công nghệ cao. Điều đó có thể khiến mô hình tăng trưởng chữ K của Trung Quốc trở thành trạng thái mang tính cấu trúc thay vì chỉ là biến động chu kỳ.

Nguồn: WSJ, CNBC, Bloomberg, Reuters