Thị trường sắp vận hành, doanh nghiệp làm gì để tạo tín chỉ carbon?

Mới chỉ có 1% doanh nghiệp trong hơn 400 KCN đang hoạt động tại Việt Nam khai thác tín chỉ carbon. Ảnh: Hoàng Anh.

Việt Nam đang gấp rút ban hành một loạt hành lang pháp lý liên quan đến tín chỉ carbon và hạn ngạch phát thải, với mục tiêu sớm đưa thị trường carbon đi vào vận hành. Đây được xem như giải pháp sử dụng cơ chế thị trường để thúc đẩy bảo vệ môi trường đi kèm với lợi ích kinh tế.

Quy định về giảm phát thải có thể phát sinh chi phí tuân thủ, trong khi tín chỉ carbon dường như vẫn còn xa vời với nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu chủ động từ sớm, doanh nghiệp có thể tạo dòng tiền doanh thu ổn định từ tín chỉ carbon, qua đó hóa giải thách thức thành cơ hội.

5 giải pháp tiềm năng tạo tín chỉ carbon

Thông thường, một doanh nghiệp sản xuất đưa nguyên vật liệu vào dây chuyền sản xuất, sử dụng nhân công, năng lượng, máy móc, công nghệ để tạo ra sản phẩm, bán sản phẩm kiếm về doanh thu.

Cũng với quy trình cơ bản đó, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tạo ra thêm một sản phẩm vô hình là tín chỉ carbon, bằng những thay đổi trong cách thức vận hành nhà máy.

Bà Sunny Trần, Trưởng bộ phận tín chỉ carbon tại Công ty TNHH Công nghệ Aquila Việt Nam, cho biết, đối với doanh nghiệp sản xuất, có 5 nhóm hoạt động trụ cột có tiềm năng tạo ra tín chỉ carbon cao nhất.

Đầu tiên là năng lượng sạch, bao gồm điện mặt trời mái nhà, điện sinh khối, điện từ biogas hoặc từ chính chất thải rắn phát sinh trong quá trình sản xuất. Bằng cách tận dụng những nguồn điện tái tạo hoặc có sẵn, doanh nghiệp tiết kiệm chi phí năng lượng và giảm thiểu lượng phát thải dùng cho sản xuất điện hoặc đun nóng bằng than, dầu truyền thống.

Tính khả thi của giải pháp này được minh chứng rõ nét qua dự án của Công ty TNHH Wilmar Agro Việt Nam tại huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang. Là doanh nghiệp chế biến nông sản, công ty đã thay thế lò hơi đốt dầu FO bằng hệ thống đốt bằng vỏ trấu, phụ phẩm từ quá trình xát gạo.

Sau quá trình đốt, tro vỏ trấu được chuyển giao làm nguyên liệu cho nhà máy xi măng, giúp doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm được chi phí mà còn có thêm doanh thu từ việc bán phụ phẩm.

Thứ hai là thu hồi và tiêu hủy khí metan. Giải pháp này có thể ứng dụng ở một số nhà máy có hệ thống xử lý nước thải hữu cơ như sản xuất tinh bột sắn, bia rượu, cao su hay giấy hoàn toàn có thể triển khai giải pháp phủ màng chống thấm kín các hồ kỵ khí.

Minh chứng cụ thể, dự án tại Indonesia của công ty Argo Murar Rupit đã thu hồi metan từ sản xuất dầu cọ, qua đó tiết kiệm được hơn 56.000 tấn carbon tương đương mỗi năm, bên cạnh việc tinh chế biogas để bán cho bên thứ ba, tạo thêm doanh thu phụ đáng kể cho dự án.

Thứ ba, việc thu hồi nhiệt thải từ các quy trình nung, sấy ở nhiệt độ cao trong ngành xi măng, thép, hóa chất cũng là một hướng đi đầy tiềm năng. Bà Sunny Trần đưa ra ví dụ về nhà sản xuất xi măng Bestway Cement tại Pakistan khi lắp đặt hệ thống thu nhiệt từ tháp tiền nung để phát điện nội bộ, giúp thay thế hoàn toàn điện lưới và không cần đốt thêm nhiên liệu.

Hệ số phát thải của lưới điện Việt Nam ở mức khoảng 0,55, cao hơn so với Pakistan, do đó các dự án tương tự tại Việt Nam sẽ tạo ra được nhiều tín chỉ carbon hơn trên cùng một đơn vị công suất, giúp doanh nghiệp tiết kiệm hàng tỷ đồng hóa đơn tiền điện và thu lợi từ việc bán tín chỉ.

Thứ tư là giải pháp hấp thu khí thải carbon, thông qua những công nghệ trên thế giới như khoáng hóa carbon trong bê tông tươi hay giữ khí thải carbon trong bê tông đúc sẵn.

Tuy còn khá mới nhưng phương pháp luận của các giải pháp này đã được phê duyệt bởi tổ chức Verra, một đơn vị cấp chứng nhận tín chỉ carbon quốc tế, qua đó mở ra cơ hội cho nhóm doanh nghiệp ngành vật liệu xây dựng.

Cuối cùng là việc tái chế phế liệu như nhựa, kim loại, thủy tinh. Nguyên lý của giải pháp này là cứ mỗi đơn vị vật liệu được tái chế sẽ giúp tiết kiệm nguyên liệu và giảm khí thải phát sinh cho một đơn vị vật liệu sản xuất mới. Giải pháp này tương đối phổ biến cả trong nước lẫn trên thế giới.

Đồng quan điểm, bà Trần Hằng, Trưởng bộ phận Carbon Việt Nam tại Allotrope Partners, nhìn nhận, dư địa tạo tín chỉ carbon ở Việt Nam còn rất lớn khi có hơn 400 khu công nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam nhưng hiện mới có chưa đầy 1% doanh nghiệp khai thác tín chỉ carbon.

Minh bạch là yếu tố then chốt

Nói về cơ hội của thị trường carbon, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển kinh tế xanh cho biết, Việt Nam đã ban hành quy định cho phép sử dụng 30% tín chỉ carbon để bù trừ hạn ngạch phát thải, là mức rất cao so với thế giới và hứa hẹn tạo ra nhu cầu lớn về tín chỉ carbon ngay khi thị trường được khởi động.

Tuy nhiên, nếu chỉ đơn thuần là giảm phát thải, các doanh nghiệp không thể tạo tín chỉ carbon hợp lệ để giao dịch. Rào cản đến từ hệ thống đo lường và thu thập số liệu nhằm minh bạch hóa quá trình tạo tín chỉ carbon.

Bà Hà nhấn mạnh, doanh nghiệp cần chuyển đổi từ các báo cáo số liệu tĩnh sang hệ thống dữ liệu động, cho phép giám sát phát thải theo thời gian thực. Việc này không chỉ giúp minh bạch hồ sơ khi làm việc với các đơn vị thẩm định quốc tế mà còn giúp lãnh đạo doanh nghiệp nắm bắt được tiến độ giảm phát thải và điều chỉnh kế hoạch ngân sách kịp thời.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần đầu tư vào đội ngũ nhân sự chuyên trách có kiến thức sâu về kiểm kê khí nhà kính và quản trị dự án carbon, qua đó giúp công tác vận hành và thu thập, ghi chép dữ liệu được bài bản hóa.

Về phía Allotrope Partners, bà Hằng đưa lời khuyên, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc thử nghiệm ở quy mô vừa đủ để hiểu rõ quy trình thu thập dữ liệu và phương pháp luận trước khi mở rộng ra toàn bộ danh mục tài sản.

Giải pháp này không chỉ giúp quá trình thu thập dữ liệu được thuận tiện mà còn tăng tính ổn định khi triển khai những hoạt động giảm phát thải carbon.