Thị trường vốn cần đảm nhận vai trò cung ứng trong trung, dài hạn

Nền kinh tế đang phát triển mạnh, rất cần vốn cho sản xuất, kinh doanh, xây dựng hạ tầng

Phát triển thị trường vốn để giảm áp lực cho ngân hàng

Theo TS. Cấn Văn Lực, để đạt mục tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 10% đến năm 2030 và khoảng 8% trong giai đoạn 2031-2045, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 dự kiến cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực tư nhân trong và ngoài nước phải đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, tương đương 65% tổng nhu cầu vốn.

Quy mô vốn lớn như vậy đòi hỏi phải đa dạng hóa các kênh huy động. Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng, cho biết hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực cân đối giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu cho vay.

Theo ông Tú, khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng mạnh, việc đáp ứng nguồn lực không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng mà cần phát huy vai trò của thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán và trái phiếu.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cũng cho rằng nền kinh tế cần phát triển đồng bộ nhiều kênh dẫn vốn thay vì phụ thuộc vào một kênh duy nhất.

Theo ông Hải, tỷ lệ tín dụng hiện tương đương khoảng 146% GDP chưa phải vấn đề quá lớn nếu so sánh quốc tế. Tuy nhiên, đáng lưu ý là hệ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng Việt Nam hiện khoảng 12%, thấp hơn mức phổ biến 15-18% tại nhiều quốc gia. Cùng với đó là sự lệch pha giữa nguồn vốn huy động chủ yếu ngắn hạn và nhu cầu vay trung, dài hạn.

Đây là một trong những lý do thị trường vốn cần được phát triển để đảm nhận tốt hơn chức năng cung ứng vốn dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho rằng phát triển thị trường vốn sẽ góp phần giảm áp lực cho các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, để làm được điều này cần sự phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng.

Ông Chi dẫn ví dụ về đề xuất cho phép ngân hàng thương mại tham gia quản lý tài sản bảo đảm của tổ chức phát hành trái phiếu. Cơ chế để các ngân hàng tham gia thanh toán, bù trừ trên thị trường chứng khoán cũng cần sự phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

Theo ông Chi, việc tháo gỡ các vấn đề này sẽ góp phần hoàn thiện hạ tầng thị trường, tạo thêm kênh huy động vốn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Ở góc độ thị trường chứng khoán, UBCKNN đang triển khai các giải pháp cả trước mắt và dài hạn, từ đơn giản hóa thủ tục, mở rộng điều kiện tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đến phát triển sản phẩm mới.

Bộ Tài chính đã ban hành Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán. UBCKNN cũng nghiên cứu các sản phẩm và thị trường mới, trong đó có thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp, các công cụ phái sinh và sản phẩm phòng ngừa rủi ro.

Mục tiêu là mở rộng khả năng phân bổ vốn, đa dạng hóa lựa chọn đầu tư và thu hút thêm nguồn lực trong nước, quốc tế.

Mở thêm kênh vốn nhưng phải đi cùng kiểm soát rủi ro

Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), nhu cầu huy động vốn giai đoạn 2026-2030 sẽ rất lớn. Khi dư địa mở rộng tín dụng không còn nhiều, thị trường cổ phiếu và trái phiếu phải đảm nhận vai trò lớn hơn.

Đối với thị trường công cụ nợ, ông Sơn cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để đưa vào vận hành các sản phẩm như trái phiếu PPP và trái phiếu xanh. Đây là những công cụ có thể huy động nguồn lực trong nước và quốc tế, đồng thời hỗ trợ phát triển thị trường carbon.

Một điểm nghẽn khác là cơ cấu nhà đầu tư. Hiện khoảng 98-99% tài khoản trên thị trường chứng khoán thuộc về nhà đầu tư cá nhân, trong khi lực lượng nhà đầu tư tổ chức còn mỏng. Theo ông Sơn, điều này khiến thị trường dễ chịu tác động của tâm lý ngắn hạn.

Do đó, cần phát triển ngành quản lý quỹ, mở rộng quỹ hưu trí, quỹ đầu tư và các định chế tài chính chuyên nghiệp. Đồng thời, tiếp tục cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, thúc đẩy niêm yết doanh nghiệp FDI và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp để bổ sung nguồn hàng chất lượng cho thị trường.

Bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc PVI AM, cho rằng một thị trường vốn bền vững cần được xây dựng trên ba trụ cột là ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư. Các công ty quản lý quỹ cần nâng cao năng lực quản trị, đa dạng hóa sản phẩm và định hướng nhà đầu tư theo chiến lược dài hạn.

Bên cạnh cổ phiếu và trái phiếu, tài sản mã hóa cũng đang được đặt trong quá trình nghiên cứu, thí điểm như một kênh tài chính mới.

Theo bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, để tài sản mã hóa từng bước tham gia thị trường vốn, Việt Nam cần đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng quy chuẩn về token hóa tài sản thực (RWA), phát triển hạ tầng dữ liệu và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.

Theo bà Hiền, việc token hóa chỉ tạo ra giá trị khi tài sản cơ sở có thể kiểm chứng, quyền sở hữu rõ ràng và trách nhiệm của các bên được xác định đầy đủ. Cùng với đó, dữ liệu, danh tính, tài sản và giao dịch cần có khả năng xác thực, đối soát và kết nối với hệ thống tài chính hiện hữu.

Đặc biệt, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cần được xây dựng theo hướng phòng ngừa từ sớm, tập trung vào minh bạch thông tin, tách bạch tài sản, kiểm soát rủi ro và xử lý thiệt hại khi xảy ra gian lận hoặc sự cố công nghệ.

Như vậy, bài toán vốn cho giai đoạn phát triển mới không chỉ nằm ở việc tăng thêm tín dụng mà quan trọng hơn là tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng cân bằng hơn. Khi thị trường vốn đủ sâu, đa dạng sản phẩm và có lực lượng nhà đầu tư tổ chức mạnh, nguồn vốn trung, dài hạn sẽ có thêm dư địa chảy vào sản xuất, kinh doanh và các dự án phát triển, qua đó giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.