Thiết bị điện tử cản trở sự phát triển ngôn ngữ của trẻ

Ảnh minh họa.

Theo phóng viên TTXVN tại Moskva, nhà trị liệu ngôn ngữ và tâm lý học, giáo viên tiếng Nga và văn học, đồng thời là tác giả cuốn sách "Tôi nói, đọc và viết đúng cách”, bà Inna Bogoroditskaya, cho biết khả năng ngôn ngữ của con người không tự phát triển, mà được hình thành thông qua quá trình xử lý cảm giác phức tạp và sự phối hợp hoạt động của hai bán cầu não.

Theo bà, trẻ học nói bằng cách đồng thời tiếp nhận thông tin từ thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, cảm xúc cũng như thông qua tương tác với đồ vật và con người. Chính sự kết hợp của những trải nghiệm đa giác quan này tạo nền tảng để trẻ dần hình thành khả năng diễn đạt bằng lời nói.

Trong khi đó, việc tiếp xúc với thiết bị điện tử lại làm nghèo nàn thế giới quan của trẻ. Khi tương tác với màn hình phẳng và hình ảnh, trẻ chủ yếu chỉ sử dụng thị giác và thính giác. Bên cạnh đó, môi trường âm thanh thường đơn điệu, với các tín hiệu lặp đi lặp lại, thiếu sự đa dạng về ngôn ngữ và sắc thái cảm xúc.

Chuyên gia nhấn mạnh rằng ngay cả một bộ phim hoạt hình sinh động, giàu cảm xúc và có chất lượng cao cũng không thể thay thế giao tiếp trực tiếp. Người lớn cần đồng hành cùng trẻ, bình luận, đặt câu hỏi, giúp trẻ hiểu cốt truyện và nhận biết cảm xúc của các nhân vật. Nếu trẻ bị bỏ mặc với thiết bị điện tử, các em chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động, thay vì thực sự trải nghiệm và hiểu nội dung.

Sự phát triển trí tuệ của trẻ cũng bị ảnh hưởng. Bà Bogoroditskaya giải thích: "Sự phát triển trí tuệ được xây dựng trên nền tảng trẻ học cách phân biệt và so sánh các tín hiệu thu nhận được từ các giác quan khác nhau. Khi trải nghiệm bị giới hạn trong phạm vi màn hình, quá trình này sẽ trở nên không hoàn chỉnh".

Trong khi đó, nhà tâm lý học Anna Guseva cho rằng các thiết bị điện tử còn ảnh hưởng đến quá trình hình thành các kết nối thần kinh. Theo bà, ở giai đoạn đầu đời, trẻ đặc biệt nhạy cảm với các tín hiệu từ thế giới xung quanh. Trong 3 năm đầu, não bộ hoạt động mạnh mẽ để hình thành các kết nối thần kinh chịu trách nhiệm cho việc hiểu và tạo ra lời nói. Những kết nối này không tự hình thành mà được xây dựng thông qua sự tương tác tích cực với môi trường và con người.

Theo bà Guseva, việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều trong giai đoạn quan trọng này có thể làm chậm quá trình hình thành các mạng lưới thần kinh liên quan đến khả năng tiếp nhận và sản sinh ngôn ngữ, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của não bộ.

Bà cũng chỉ ra rằng khi tương tác với thiết bị điện tử, trẻ thiếu sự phản hồi cần thiết. Màn hình không tương tác với trẻ theo cách giống như một người thật. Khi thiếu sự giao tiếp hai chiều, trẻ chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Điều này cản trở sự phát triển của cơ chế phản hồi – nền tảng để hình thành các đường dẫn thần kinh phức tạp.

Các chuyên gia cho rằng cha mẹ, ông bà và những người lớn khác đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiếp thu ngôn ngữ của trẻ. Họ giúp trẻ liên kết từ ngữ với đồ vật, hành động và các tình huống trong cuộc sống, qua đó củng cố các kết nối thần kinh trong não bộ. Nếu sự tương tác trực tiếp này bị thay thế bằng việc trẻ chỉ chăm chú nhìn vào máy tính bảng hay điện thoại, quá trình phát triển ngôn ngữ sẽ chậm lại.

Theo bà Guseva, đó cũng là lý do 3 năm đầu đời được xem là giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ. Trong khoảng thời gian này, não bộ hình thành những cấu trúc nền tảng cần thiết để trẻ hiểu và tạo ra âm thanh cũng như lời nói. Sự tham gia tích cực của cha mẹ và những người chăm sóc có thể thúc đẩy đáng kể quá trình này.

Để các giác quan được tham gia đầy đủ vào quá trình hình thành lời nói, các chuyên gia khuyến khích trẻ tham gia những trò chơi như lắp ráp kim tự tháp, chơi trốn tìm và đọc sách to thành tiếng.

Chẳng hạn, khi cố gắng ghép một khối hình vào đúng vị trí, trẻ trước tiên sử dụng đôi tay để thử nghiệm, nếu chưa đúng sẽ tiếp tục điều chỉnh. Sau đó, trẻ dần chuyển sang so sánh bằng thị giác, một mức độ xử lý nhận thức cao hơn mà màn hình điện tử không thể thay thế.

Bên cạnh đó, các trò chơi như trốn tìm và việc đọc sách thành tiếng giúp kích thích tư duy, phát triển kỹ năng giao tiếp. Những chuyến đi dạo ngoài trời, quan sát động vật và thực vật cũng góp phần làm phong phú vốn từ vựng và nuôi dưỡng trí tưởng tượng của trẻ.

Bà Anna Guseva cũng lưu ý một vấn đề khác đang ngày càng phổ biến, đó là không chỉ trẻ em mà cả người lớn cũng dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử. Theo bà, một trong những thách thức của việc nuôi dạy con hiện nay là cha mẹ quá mải mê với công nghệ, dành nhiều thời gian nhìn vào màn hình thay vì tương tác với con. Ngay cả khi ở bên cạnh, họ cũng có thể không thể hiện đủ sự quan tâm và tình cảm, khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo lắng.

Theo khuyến nghị của bà, trẻ dưới 18 tháng tuổi không nên tiếp xúc với màn hình. Từ 18 tháng đến 2 tuổi, trẻ chỉ nên xem những video đơn giản, có nhịp chuyển cảnh chậm, tốc độ nói vừa phải, không chứa nội dung bạo lực và phải có người lớn cùng theo dõi. Với trẻ từ 2 đến 5 tuổi, thời gian sử dụng màn hình không nên vượt quá một giờ mỗi ngày và chỉ nên tiếp cận những nội dung có chất lượng./.