Thiết lập cơ chế giám sát và chuẩn vận hành cho thị trường tài sản số Việt Nam

Quang cảnh buổi đối thoại. Ảnh: Ngô Sơn

Hoàn thiện pháp lý để kiểm soát rủi ro

Mới đây, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức Đối thoại “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”.

Tại buổi đối thoại, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA cho biết: Đối thoại được tổ chức nhằm tạo diễn đàn mở để cơ quan quản lý lắng nghe thực tế từ doanh nghiệp và nhà đầu tư, qua đó góp phần hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực thi Luật Công nghiệp Công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa. VBA luôn giữ vai trò cầu nối, lắng nghe và chuyển tải thông tin đa chiều giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng nhà đầu tư, góp phần xây dựng thị trường tài sản số minh bạch và bền vững.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA phát biểu tại đối thoại. Ảnh: Ngô Sơn

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, việc thiếu khung pháp lý rõ ràng khiến công tác điều tra gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong truy vết dòng tiền do phần lớn giao dịch thực hiện qua các sàn nước ngoài.

Do đó, việc hình thành các sàn giao dịch tài sản số chính thống trong nước sẽ góp phần hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và hỗ trợ Việt Nam cải thiện đánh giá quốc tế về kiểm soát dòng tiền.

Một thị trường minh bạch cần sự tham gia của tất cả các bên. Trong đó, nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng; các sàn giao dịch phải xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ từ khâu xác minh danh tính khách hàng, giám sát giao dịch bất thường; còn cơ quan quản lý cần hoàn thiện quy định pháp lý, chủ động phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản số để trục lợi.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết: Ngoài các điều kiện pháp lý như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, cơ quan quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Thành, nhà sáng lập Verichains cho rằng: Yêu cầu an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với sàn giao dịch tài sản mã hóa là cần thiết, thậm chí cao hơn so với sàn chứng khoán hiện nay. Tuy nhiên, an toàn hệ thống không chỉ là đạt chứng nhận mà là quá trình vận hành liên tục, bao gồm giám sát thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố.

Theo ông, rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài mà nằm ở hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa blockchain với hạ tầng vận hành của sàn, nơi tài sản được luân chuyển và dễ trở thành mục tiêu tấn công.

Ở góc độ doanh nghiệp tham gia thí điểm, bà Đoàn Mai Hạnh, Tổng Giám đốc TCEX cho biết: Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là công nghệ mà còn là nguồn nhân lực. Thị trường đang thiếu nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, yếu tố cốt lõi để đảm bảo vận hành an toàn và tuân thủ pháp lý.

Theo bà Hạnh, doanh nghiệp đang xây dựng đội ngũ nhân sự lõi, hoàn thiện quy trình vận hành và hệ thống công nghệ có khả năng xử lý khối lượng giao dịch lớn, đồng thời hợp tác với các đối tác cung cấp giải pháp lưu ký, bảo mật và phân tích giao dịch để đảm bảo an toàn tài sản cho nhà đầu tư.

Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Ngô Sơn

Bài toán niềm tin và người dùng

Nếu câu hỏi của giai đoạn đầu là vận hành đúng quy định, thì giai đoạn tiếp theo của các sàn giao dịch tài sản số sẽ là thu hút và giữ chân người dùng. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh nhà đầu tư Việt Nam đã quen sử dụng các sàn quốc tế.

Theo ông Lê Sỹ Nguyên, đại diện Bitget Việt Nam, những yếu tố quan trọng để giữ chân nhà đầu tư gồm tính thanh khoản, trải nghiệm người dùng, đa dạng sản phẩm và đặc biệt là mức độ an toàn của hệ thống. Một sự cố kỹ thuật dù nhỏ trong giai đoạn đầu cũng có thể ảnh hưởng lớn đến niềm tin của thị trường.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại diện Tether cho biết, nhiều quốc gia đã phát triển sàn giao dịch tài sản số gắn với các dịch vụ tài chính khác như chuyển tiền quốc tế, kiều hối, thanh toán số… qua đó mở rộng nguồn thu và thu hút nhà đầu tư quốc tế.

Các chuyên gia cũng cho rằng sàn giao dịch trong nước không cần trở thành bản sao của các sàn quốc tế, mà cần định vị là nền tảng phù hợp nhất với người dùng Việt Nam, tận dụng lợi thế am hiểu thị trường nội địa, khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng và hành lang pháp lý trong nước.

Các ý kiến tại đối thoại thống nhất rằng việc thí điểm sàn giao dịch tài sản số không chỉ là câu chuyện công nghệ hay tài chính, mà còn là quá trình xây dựng niềm tin thị trường. Niềm tin đó đến từ khung pháp lý rõ ràng, cơ chế giám sát minh bạch, năng lực vận hành của doanh nghiệp và sự hiểu biết của nhà đầu tư.

Việc thiết lập cơ chế giám sát và chuẩn vận hành ngay từ giai đoạn thí điểm được xem là bước đi quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro, phòng chống tội phạm tài chính và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường tài sản số tại Việt Nam trong thời gian tới.

Ngô Sơn