Thiếu tướng Dương Đức Hải: Chính sách khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại

Thảo luận tại hội trường về dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Bộ Công an - đại biểu Quốc hội đoàn Thành phố Hà Nội tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS). Đây là đổi mới quan trọng do Chính phủ trình Quốc hội, được Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Từ thực tiễn công tác công an, đại biểu Dương Đức Hải đã đóng góp thêm một số ý kiến để làm rõ cơ sở ủng hộ chính sách này.

Thứ nhất, theo đại biểu, chính sách hình sự cần tạo sự động viên để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, chúng ta mong người phạm tội bị xử lý nghiêm minh, người bị hại cầu mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục. Chính sách hình sự cần đáp ứng đầy đủ những mong đợi ấy.

Trong những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn các hành vi sai phạm tiếp theo.

Đại biểu nêu ví dụ, trong một vụ lừa đảo nhiều người, người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán và tích cực bồi thường thì sự hợp tác ấy cần được ghi nhận tương xứng.

Pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo. Đề xuất lần này tạo thêm một cơ chế có điều kiện, khuyến khích sự hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn.

Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Bộ Công an - đại biểu Quốc hội đoàn Thành phố Hà Nội phát biểu

Thứ hai, cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những đảm bảo vững chắc về quyền con người và công lý. Có ý kiến lo ngại việc gắn khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo ra sức ép đối với người bị buộc tội. Đây là điều cần được quan tâm khi hoàn thiện đồng bộ BLHS và Bộ luật TTHS. Theo đại biểu, cần đảm bảo rõ 3 nguyên tắc:

Một là, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Người bị buộc tội phải được giải thích đầy đủ về quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý khi tự nguyện tham gia cơ chế này, được đảm bảo quyền bào chữa theo quy định của pháp luật. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn được đảm bảo đầy đủ các quyền và được xem xét các căn cứ khoan hồng khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện.

Hai là, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Thực tiễn công tác điều tra cho thấy, càng coi trọng sự hợp tác của người phạm tội càng phải kiểm tra tính xác thực của thông tin họ cung cấp.

Ba là, Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của Tòa án. Điều 57 quy định 'Tòa án có thể quyết định', như vậy đáp ứng điều kiện mở ra khả năng được xem xét khoan hồng, không đương nhiên đảm bảo một phương án đã được định trước.

Thứ ba, đại biểu Dương Đức Hải nhấn mạnh, khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại. Khi xem xét khoan hồng phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác của người phạm tội và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận bổ sung dàn xếp bất lợi.

“Từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm, tôi đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này, đồng thời hoàn thiện đồng bộ quy định hiện hành để áp dụng chặt chẽ, minh bạch và thống nhất” - đại biểu kiến nghị.